Không ngẫu nhiên triển lãm mang tên “Mây ký ức”, vì họa sĩ hiện sống ở Sài Gòn. Những bức tranh này chị vẽ ở Sài Gòn. Rời Hà Nội năm 19 tuổi, tính ra thời gian Kim Ngân sống ở phương Nam nhiều hơn, nhưng Hà Nội vẫn là một khoảng trời không nhỏ trong lòng chị. Khoảng trời đậm đặc hình ảnh của mây, cây, cột điện với những ngôi nhà, kèm rất nhiều tình yêu về nó.

Kim Ngân không hư ảo tình yêu này, bầu trời mây, cây cột điện, ngôi nhà… vẫn có đầy đủ dáng vẻ của hiện thực ở mỗi bức tranh. Nhưng cùng lúc, chúng lại trở thành tín hiệu dẫn người xem đi xa hơn hiện thực thường thấy. Những ngôi nhà tách rời nhau, chồng lên nhau, dàn ra theo bề ngang, dựng đứng theo chiều cao, nối với nhau bởi rễ cây, dây leo, hay sợi dây điện, thậm chí bởi cả mây trời… đã khiến cho khung cảnh trở nên siêu thực. Mây tràn xuống mặt đất vây quanh ngôi nhà, in qua những bức tường gạch vỡ loang lổ, nhưng có thể là ảo giác rằng, những đám mây vẫn ở chỗ của nó, chỉ là những ngôi nhà trong ký ức họa sĩ đã bay lên.

Bầu trời xanh, mây trắng, mây ngũ sắc tương phản mạnh với hình ảnh những ngôi nhà cũ có tường loang lổ, khung cửa sắt rỉ, hay những cây cột điện; bằng cách nào đó, chúng lại nối được với nhau qua những rễ cây leo, qua những đường dây điện chằng chịt. Đám rễ của thời gian hay đám dây của thực tại, sự xuất hiện nào cũng đều có nguyên do và lý lẽ của nó.

Ký ức của Kim Ngân về Hà Nội, do vậy không chỉ là ký ức về một thành phố chị đã rời đi vào năm 19 tuổi, nó còn là ký ức của những lần trở về khi chị chọn sống ở Sài Gòn. Đó là ký ức được bồi đắp và tiếp tục. Những hàng cây trước đây không rụng lá nhiều đến vậy, những hàng dây không quấn vào nhau, giăng mắc đến thế, những chiếc ghế nhựa chưa có lắm màu, máy điều hòa, hộp điện chưa lắp nhiều bên ngoài các tường nhà… Song dù vậy, không khí trầm mặc in vào lòng chị vẫn không vợi bớt. Những ngọn gió chuyển mùa có thể làm bầu trời xám đi hoặc xanh hơn, cũng không vì thế thổi mất những hương vị trời đất tích tụ trong từng ngôi nhà, mỗi dãy phố nơi này.

Kim Ngân vẽ chì, bảng màu của chị hoàn toàn không bắt mắt theo lối tươi tắn, rực rỡ, tràn sức sống. Hơn nữa, đáng ra chì màu vẽ trên giấy sẽ đạt hiệu quả cao nhất, chị lại vẽ lên toan. Độ bám của chì vào nền toan ít hơn so với trên mặt giấy nên chị vẽ rất nhiều lớp, và xong từng lớp lại phủ bảo vệ trước khi vẽ tiếp. Mỗi bức tranh như vậy không thể vẽ nhanh, giống như từng lớp ký ức qua năm tháng đắp chồng lên nhau chậm rãi. Họa sĩ không còn băn khoăn đây là ký ức của ký ức hay ký ức về thực tại, đơn giản là ký ức trong lòng chị, ký ức về một vùng đất, một vùng văn hóa trải dài.

Bao nhiêu cũ – mới quấn quýt đan cài là bức tranh cuộc sống của nhiều lớp người Hà Nội. Trong tranh, quạt, đèn, nhà, cửa, bàn học, lọ hoa, ghế ngồi, biển báo giao thông… vẫn ở đây, nhưng thành phố hoàn toàn yên tĩnh, tuyệt nhiên không có bóng dáng con người cụ thể nào, một phương tiện xe cộ nào. Khó có thể nói kỷ niệm của Kim Ngân buồn hay vui, hay là cả hai, nhưng chắc chắn không phải là tiếng thở dài. Những ngôi nhà như những áo quần phơi lên, như những đám mây bay, như cây cột đứng sững, như lòng giếng nước… đã làm cho kỷ niệm về Hà Nội và chính Hà Nội trở thành đáng giá.

Nhìn “Mây ký ức”, người xem liên tưởng đến bộ phim hoạt hình ngắn “Ngôi nhà của những khối lập phương nhỏ” (2008) của đạo diễn người Nhật Kunio Kato. Chủ nhân ngôi nhà là một ông lão góa, một buổi sáng thức dậy thấy nước tràn vào phòng, ông liền bắt tay xây thêm 1 tầng nhà nữa. Không may trong lúc làm việc, chiếc tẩu yêu thích rớt xuống tầng nhà bên dưới đã ngập đầy nước. Lúc ông lặn xuống lấy nó, ký ức xưa cũ lần lượt hiện lên. Mỗi tầng nhà lặn xuống là mỗi tầng kỷ niệm, gợi nhớ hình ảnh vợ, con gái và quãng thời tuổi trẻ của ông bà – nơi ban đầu ngôi nhà xây trên mặt đất khô ráo bên cạnh một gốc cây…

Cũng như “Ngôi nhà của những khối lập phương nhỏ” hay “Mây ký ức”, không ai nói cuộc sống xưa cũ đáng giá hơn hay cuộc sống hiện tại đáng giá hơn với một con người, vì thời gian và sự đổi thay là điều không ai có thể chống đỡ. Nhưng có lẽ nhờ năm tháng đã qua của ai đó, sẽ có những ngôi nhà tiếp tục được “xây lên”, những bức tranh được “vẽ lên”, bằng cách này hay cách khác. Và như vậy, cùng với kỷ niệm, nghệ thuật có thể khiến điều tốt đẹp được nhân lên, sống thêm nhiều lần, bởi nhiều người nữa.

An Vũ