Trong khuôn khổ Festival Thăng Long – Hà Nội 2025, nghệ thuật múa rối, một trong những di sản sân khấu lâu đời nhất của Việt Nam đã trở thành điểm nhấn nổi bật khi xuất hiện xuyên suốt lễ hội với nhiều hình thức: Biểu diễn, tọa đàm khoa học, trưng bày, trải nghiệm sáng tạo và đặc biệt là Lễ hội Múa rối 2025. Từ sân đình truyền thống đến không gian công cộng hiện đại, múa rối bước vào Festival năm nay như một “di sản sống”, vừa tôn vinh giá trị văn hóa gốc, vừa mở ra nhiều cách tiếp cận mới cho công chúng.

Đối thoại về di sản trong đời sống đương đại

Sáng 10/11/2025, tọa đàm khoa học “Bảo tồn và phát huy di sản nghệ thuật rối trong cuộc sống đương đại” do Nhà hát Múa rối Thăng Long tổ chức đã quy tụ nhiều nghệ sĩ, nhà nghiên cứu và sinh viên yêu nghệ thuật truyền thống. Tại đây, các chuyên gia cùng nhìn nhận múa rối không chỉ là nghệ thuật biểu diễn, mà còn là chỉ dấu văn hóa phản ánh triết lý sống, lao động và niềm lạc quan của người Việt.

Các nghệ sĩ chia sẻ tại toạ đàm về múa rối. (Ảnh: Hoa Thành/ Tuổi Trẻ Thủ Đô)

Theo bà Lê Thị Ánh Mai, Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội, để múa rối “sống” được giữa bối cảnh toàn cầu hóa, cần tư duy tổ chức mới mẻ, chuyên nghiệp hóa hoạt động và tăng cường kết nối với giáo dục, du lịch, truyền thông. NSƯT Trần Thanh Hiền – Giám đốc Nhà hát Múa rối Thăng Long nhấn mạnh rằng: Giá trị lịch sử, nhân văn của rối Việt Nam chỉ có thể lan tỏa khi nghệ sĩ được tạo thêm cơ hội biểu diễn và thế hệ kế cận được đào tạo bài bản. Nhiều nghệ nhân chia sẻ thực tế này với mong muốn có thêm sân khấu biểu diễn, lớp học truyền nghề và những hoạt động tiếp cận khán giả trẻ.

Một thế giới rối phong phú khi truyền thống gặp gỡ sáng tạo

Lễ hội năm nay mang đến không gian rộng mở để công chúng trải nghiệm hệ sinh thái rối Việt Nam. Từ rối nước đến các hình thức rối cạn như rối dây, rối que, rối tay, rối bóng hay rối mặt nạ… Mỗi loại hình đều thể hiện kỹ thuật và ngôn ngữ biểu đạt riêng. Trong khu vực trưng bày, nghệ nhân khắc rối trực tiếp, giới thiệu quy trình tạo hình, còn người xem được thử điều khiển rối mini hoặc rối que, giúp di sản trở nên gần gũi và dễ tiếp cận hơn.

Đa dạng loại hình được biểu diễn. (Ảnh: Khánh Hòa/ TTXVN)

Nhiều nhà thiết kế trẻ đưa họa tiết con rối vào sản phẩm thời trang, trong khi một số doanh nghiệp du lịch giới thiệu tour Làng rối Đào Thục, kết hợp trải nghiệm ẩm thực và văn hóa. Những hoạt động này cho thấy múa rối đang dần bước ra khỏi không gian biểu diễn truyền thống, mở rộng ảnh hưởng trong hệ sinh thái sáng tạo của thành phố.

Lễ hội Múa rối 2025: Hồ Gươm rực sáng trong đêm nghệ thuật 15/11

Tối 15/11, không gian đi bộ hồ Hoàn Kiếm trở thành sân khấu mở cho Lễ hội Múa rối 2025, thu hút hàng nghìn người dân và du khách. Trên nền ánh sáng rực rỡ và tiếng trống hội rộn ràng, những con rối nộm khổng lồ diễu hành quanh Bờ Hồ, tạo nên một bữa tiệc thị giác đầy màu sắc. Các sân khấu rối nước được dựng ngay bên mép hồ, nơi những tích trò làng quê hiện lên giữa lòng đô thị, trong khi rối que, rối tay và rối dây liên tục biểu diễn, thu hút nhiều trẻ nhỏ dõi theo từng chuyển động.

Lễ hội sôi động với sự góp mặt của hàng loạt nghệ sĩ và đoàn nghệ thuật. (Ảnh: Khánh Hòa/ TTXVN)

Lễ hội mang đến một không khí vừa truyền thống vừa hiện đại: Rối nước lướt trên mặt nước trong ánh đèn thành phố, rối mặt nạ xuất hiện trên các sân khấu nhỏ ven đường, còn các nhóm nghệ sĩ trẻ thử nghiệm rối tương tác với khán giả. Sự gắn kết giữa nghệ thuật dân gian và không gian đô thị khiến nhiều người xem lần đầu nhận ra sức sống mạnh mẽ của di sản khi được đặt đúng ngữ cảnh sáng tạo.

Lễ hội nhận được nhiều sự quan tâm của du khách và khán giả (Ảnh: Khánh Hòa/ TTXVN)

Với quy mô lớn và sự tham gia đông đảo của nhiều đoàn nghệ thuật, Lễ hội Múa rối 2025 không chỉ là một đêm trình diễn, mà đã trở thành  khoảnh khắc để múa rối bước ra ngoài khuôn khổ sân đình, lan tỏa giữa nhịp sống đương đại của Hà Nội.

Từ thách thức đến cơ hội: Tiếp cận thế hệ trẻ và phát triển di sản bền vững

Trong quá trình đô thị hóa, nhiều phường rối truyền thống đối mặt với việc mất không gian diễn xướng và thiếu lực lượng kế cận. Tuy nhiên, một số phường như Đào Thục, Nguyên Xá hay làng Yên vẫn kiên trì phục dựng trò cổ, mở lớp dạy nghề miễn phí và tham gia biểu diễn ở các lễ hội địa phương. Song song, các nhà hát lớn như Nhà hát Múa rối Thăng Long hay Nhà hát Rối Trung ương chứng minh rằng nghệ thuật rối hoàn toàn có thể phát triển bền vững với mô hình tổ chức chuyên nghiệp, gắn kết du lịch và công nghiệp văn hóa.

Nhiều sáng kiến giáo dục cũng đang được triển khai: Đưa rối nước vào trường học, xây dựng chương trình trải nghiệm nghệ thuật truyền thống cho học sinh, hay đề xuất mô hình đào tạo kép nhằm kết nối nghệ nhân với các trường nghệ thuật. Những nỗ lực này giúp di sản tiếp cận thế hệ trẻ, tạo nền tảng lâu dài cho sự phát triển của nghệ thuật rối.