Sáng 08/10/2025, tại Trung tâm Văn hóa Nghệ thuật Hàng Buồm, Trung tâm Lưu trữ quốc gia I thuộc Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước phối hợp với Công ty Cổ phần Đồng Xuân đã tổ chức lễ ra mắt ấn phẩm “Chợ Đồng Xuân – Không gian ký ức”. Sự kiện nằm trong chuỗi hoạt động kỷ niệm 135 năm xây dựng và phát triển chợ Đồng Xuân, một di sản đô thị quan trọng của Hà Nội.

Ấn phẩm “Chợ Đồng Xuân – Không gian ký ức”. (Ảnh: BTC)

Đánh dấu lần đầu Trung tâm Lưu trữ quốc gia hợp tác với doanh nghiệp

Buổi lễ có sự tham dự của đại diện các cơ quan Trung ương, UBND TP Hà Nội, UBND phường Cửa Nam và phường Hoàn Kiếm, Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam, Hội Văn thư Lưu trữ Việt Nam, MOWCAP Việt Nam… cùng đại biểu quốc tế đến từ Đại sứ quán Pháp và Viện Viễn Đông Bác cổ (EFEO).

Cục trưởng Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước Đặng Thanh Tùng phát biểu tại Lễ ra mắt ấn phẩm. (Ảnh: BTC)

Phát biểu tại sự kiện, Cục trưởng Cục Văn thư và Lưu trữ Nhà nước Đặng Thanh Tùng nhấn mạnh: Đây là lần đầu tiên một Trung tâm Lưu trữ quốc gia cùng một doanh nghiệp hợp tác biên soạn ấn phẩm tài liệu lưu trữ – Một mô hình hợp tác có ý nghĩa về mặt chuyên môn lẫn xã hội. Ông cho biết: Cuốn sách là tấm lòng của Công ty Cổ phần Đồng Xuân với Hà Nội. Ông cũng chia sẻ những ký ức thời thơ ấu gắn liền với chợ Đồng Xuân vào thập niên 1980 của chính ông đã góp phần thúc đẩy sự hợp tác trong lần này.

Cục trưởng cũng ghi nhận nỗ lực của Trung tâm Lưu trữ quốc gia I trong việc tập hợp tư liệu, nghiên cứu và xuất bản cuốn sách nhằm gìn giữ, lan tỏa giá trị lịch sử & văn hóa của chợ Đồng Xuân nói riêng và Hà Nội nói chung.

135 năm trong dòng chảy ký ức Hà Nội

Ra đời năm 1889, chợ Đồng Xuân không chỉ là một trung tâm giao thương lớn của Thủ đô mà còn là lớp “trầm tích” đặc biệt của ký ức Hà Nội. Trải qua hơn một thế kỷ, ngôi chợ chứng kiến sự biến đổi của khu phố cổ, đồng thời lưu giữ nhiều câu chuyện của các thế hệ cư dân đô thị.

Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Đồng Xuân Nguyễn Song Tùng phát biểu tại lễ ra mắt ấn phẩm. (Ảnh: BTC)

Ông Nguyễn Song Tùng, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Cổ phần Đồng Xuân, cho biết: Ấn phẩm “Chợ Đồng Xuân – Không gian ký ức” được biên soạn từ hệ thống tài liệu phong phú của Trung tâm Lưu trữ quốc gia I cùng các nghiên cứu chuyên sâu của nhiều nhà khoa học. Cuốn sách được xem như một nhật ký đô thị, phản ánh sự giao hòa giữa quá khứ và hiện tại của một trong những không gian buôn bán lâu đời nhất Hà Nội.

Giám đốc Trung tâm Lưu trữ quốc gia I Trần Thị Mai Hương phát biểu tại lễ ra mắt ấn phẩm. (Ảnh: BTC)

Trình bày song ngữ Việt Anh, ấn phẩm hơn 250 trang được chia thành hai phần theo dòng thời gian: Trước và sau năm 1954  – Cấu trúc này giúp độc giả hình dung rõ quá trình hình thành và chuyển đổi của ngôi chợ qua nhiều giai đoạn lịch sử.

Góc nhìn đa chiều từ giới nghiên cứu và các nhân chứng lịch sử

Lễ ra mắt sách trở thành diễn đàn để các chuyên gia, nhà nghiên cứu và nhân chứng lịch sử chia sẻ những lớp ký ức về chợ Đồng Xuân.

Nhà sử học Dương Trung Quốc nhấn mạnh vai trò đặc biệt của chợ trong tâm thức người Hà Nội – Đây không chỉ là nơi buôn bán, mà còn là một điểm tựa tinh thần và là chứng nhân của nhiều sự kiện lịch sử, trong đó có cuộc chiến đấu mở đầu kháng chiến toàn quốc năm 1946–1947.

Nhà báo Trần Hữu Phúc Tiến nhớ lại ấn tượng năm 1984 khi nhìn thấy một ngôi chợ lớn ngang tầm chợ Bến Thành. Đồng thời, ông gợi nhắc lại lời Thạch Lam gọi Đồng Xuân là “cái bụng của Hà Nội” – Nơi cung cấp thực phẩm và cả văn hóa, lối sống.

Tọa đàm ra mắt cuốn sách “Chợ Đồng Xuân – Không gian ký ức”. (Ảnh: BTC)

Từ góc nhìn quy hoạch, kiến trúc sư Emmanuel Cerise, Giám đốc Cơ quan hỗ trợ hợp tác quốc tế vùng Paris tại Việt Nam, nhận định chợ Đồng Xuân là một dấu ấn kiến trúc – đô thị quan trọng trong hệ thống chợ lớn thời Đông Dương, được quy hoạch như một phần của cấu trúc đô thị cận hiện đại.

Những chia sẻ này củng cố nhận định: Đồng Xuân đã vượt ra khỏi khuôn khổ một công trình chức năng để trở thành một thực thể sống. Ký ức về chợ tồn tại qua những người vẫn đang buôn bán và gìn giữ nhịp sống tại đây mỗi ngày.

Một ấn phẩm của cộng đồng

Kết thúc chương trình, Ban tổ chức trao tặng ấn phẩm cho mười tiểu thương tiêu biểu, cao niên của chợ Đồng Xuân. Điều này thể hiện sự tôn vinh những người đã góp phần định hình ký ức nơi đây. Cùng lúc, triển lãm tư liệu “Chợ Đồng Xuân – Không gian ký ức” tại 22 Hàng Buồm chính thức mở cửa, thu hút đông đảo công chúng. Triển lãm trưng bày hình ảnh, bản đồ, tranh vẽ và tư liệu quản lý qua nhiều thời kỳ, giúp người xem hình dung rõ hơn hành trình phát triển của ngôi chợ hơn một thế kỷ qua.

Khách tham gia buổi ra mắt khám phá ấn phẩm. (Ảnh: BTC)

“Chợ Đồng Xuân – Không gian ký ức” là một nỗ lực kết nối quá khứ với hiện tại, mở ra góc nhìn mới về di sản đô thị giữa lòng Hà Nội. Trong bối cảnh đô thị thay đổi từng ngày, cuốn sách và triển lãm chứa đựng thông điệp: Ký ức của một thành phố không nằm trên bản đồ, mà trong những không gian sống động – Nơi lịch sử, con người và văn hóa cùng tồn tại qua thời gian.