Năm 2019, Hà Nội gia nhập Mạng lưới các thành phố sáng tạo của UNESCO trong lĩnh vực Thiết kế, trở thành thành phố đầu tiên tại Việt Nam và Thủ đô thứ 3 của Đông Nam Á được công nhận danh hiệu Thành phố Sáng tạo. Đây là không chỉ là sự kiện đánh dấu hành trình nỗ lực của nhiều cơ quan, đoàn thể, cá nhân thuộc đa ngành nghề … mà còn là động lực thúc đẩy Hà Nội trở thành  thành phố đầy tiềm năng sáng tạo và phát triển một cách bền vững.

Từ danh hiệu “Thành phố sáng tạo” đến cam kết hành động của Hà Nội

Danh hiệu Thành phố Sáng tạo trong lĩnh vực Thiết kế không chỉ là sự công nhận của quốc tế mà còn là động lực thúc đẩy Hà Nội định vị thương hiệu, quảng bá hình ảnh trong tất cả các lĩnh vực sáng tạo và thu hút đầu tư cho công nghiệp văn hóa. Ngay từ khi nhận được danh hiệu này, năm 2020, Hà Nội đã phối hợp với Văn phòng UNESCO tại Việt Nam tổ chức Tọa đàm cấp cao “Tham vấn sáng kiến Hà Nội – Thành phố sáng tạo”. Tại đây, các chuyên gia uy tín trong nước và quốc tế, các nhà đầu tư, doanh nghiệp đã cùng chia sẻ, thảo luận về các ý tưởng và sáng kiến hỗ trợ Hà Nội xây dựng, xác định chiến lược và kế hoạch dài hạn. Từ đó, Hà Nội đã ban hành các văn bản, kế hoạch để thể hiện cam kết hành động bao gồm Nghị quyết số 09-NQ/TU “Về phát triển công nghiệp văn hóa trên địa bàn Thủ đô giai đoạn 2021-2025, định hướng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045”; Kế hoạch số 102- KH/UBND về “Thực hiện các sáng kiến gia nhập mạng lưới các thành phố sáng tạo của UNESCO đến năm 2025”. Đáng chú ý, Hà Nội là thành phố đầu tiên tại Việt Nam có Nghị quyết riêng nhằm phát triển công nghiệp văn hóa.

Đồng thời, Hà Nội cũng đẩy mạnh các hoạt động: Bảo tồn di tích, phát triển không gian sáng tạo và du lịch văn hóa; ban hành Nghị quyết 23/2022/NQ-HĐND hỗ trợ nghệ nhân di sản phi vật thể; tăng cường hợp tác quốc tế, mở rộng giao lưu với các thành phố trong và ngoài Mạng lưới Thành phố Sáng tạo của UNESCO với đa dạng các hoạt động, hội thảo, hội nghị trao đổi kinh nghiệm hàng năm…

Hình thành các không gian sáng tạo: Kết nối quá khứ – hiện tại và tương lai

Sở hữu 1326 làng nghề thủ công, 5817 di tích, 1761 di sản văn hóa phi vật thể cùng 42 bảo tàng, Hà Nội là một trung tâm văn hóa có tính đa dạng và bao trùm. Những năm trở lại đây, các hoạt động sự kiện nổi bật khai thác không gian công cộng hay nghệ thuật đường phố cũng ngày càng nở rộ. Điều này đặt ra nhu cầu phát triển các không gian sáng tạo, kết nối cộng đồng sáng tạo với khán giả thụ hưởng sản phẩm văn hoá, bồi dưỡng đời sống tinh thần của cộng đồng, mang lại việc làm và hỗ trợ các ngành nghề sáng tạo phát triển, giúp cho thành phố đạt được mục tiêu phát triển cân bằng và bền vững.

Trong 5 năm qua, thực hiện các cam kết với UNESCO, Hà Nội đã đầu tư mạnh mẽ cho cơ sở hạ tầng sáng tạo. Thành phố đã xây dựng bộ tiêu chí phân loại không gian sáng tạo Hà Nội, thúc đẩy các không gian hình thành và tạo ra bản sắc riêng, truyền cảm hứng sáng tạo cho cộng đồng, hướng đến tạo lập Mạng lưới không gian sáng tạo Hà Nội. Theo thống kê, Hà Nội có khoảng 60 không gian sáng tạo gồm: Trung tâm nghệ thuật, không gian làm việc chung, khu công nghệ được phát triển để tạo điều kiện cho các nghệ sĩ, nhà thiết kế, người thực hành sáng tạo. Tiêu biểu có thể kể đến: Nhà hát Hồ Gươm, Không gian văn hóa nghệ thuật 22 Hàng Buồm Trung tâm Nghệ thuật Đương đại Vincom, Complex01, Toong Co-working Space, Tổ Chim Xanh, Ơ kìa Hà Nội…. Đồng thời, các di tích quen thuộc cũng đang “chuyển mình” với  nhiều hoạt động sáng tạo như “Đêm thiêng liêng” ở Khu di tích Nhà tù Hỏa Lò; tour đêm với công nghệ 3D mapping với chủ đề “Tinh hoa đạo học”,  phim 3D mapping “Sử đá lưu danh” tại Di tích Quốc gia đặc biệt Văn Miếu – Quốc Tử Giám; tour  “Giải mã Hoàng thành Thăng Long” tại Khu di sản Hoàng thành Thăng Long. Các dự án chuyển đổi di sản công nghiệp như: Nhà máy xe lửa Gia Lâm, Tháp nước Hàng Đậu, Nhà máy In Công đoàn Việt Nam… thành các địa điểm trải nghiệm thiết kế sáng tạo cũng được ghi nhận là bước đi nổi bật – Vừa bảo tồn di sản, vừa mang lại sức sống mới cho không gian đô thị.

Sự đầu tư của Hà Nội cho cơ sở hạ tầng sáng tạo cũng dần nhận được những “quả ngọt” đầu tiên khi Thủ đô đã trở thành điểm đến hàng đầu của nhiều sự kiện nghệ thuật cả trong nước và quốc tế như: Lễ hội âm nhạc quốc tế Monsoon Gió mùa; Liên hoan phim quốc tế Hà Nội; concert Anh trai say Hi hay các sự kiện của BlackPink, Kenny G hay Bond. Trong đó, concert của Blackpink năm 2023 đã giúp du lịch Hà Nội thu 630 tỷ đồng hay 3 concert của chương trình Anh trai say Hi trong năm 2024-2025 chật kín sân vận động Mỹ Đình…

“Sân chơi” cho cộng đồng sáng tạo

Từ năm 2019 đến nay, Hà Nội liên tục phối hợp với các đơn vị, cá nhân liên quan tổ chức nhiều cuộc thi sáng tạo góp phần góp phần tái thiết đô thị, phát triển bền vững cho các tầng lớp nhân dân, tập trung vào thế hệ trẻ như: Thiết kế không gian sáng tạo Hà Nội, Thiết kế Km số 0, Ký họa Văn Miếu – Quốc Tử Giám, Hà Nội sáng tạo, Thiết kế nghệ thuật công cộng Hà Nội… Không chỉ dừng  ở các cuộc thi, Hà Nội còn triển khai nhiều hoạt động tới khắp mọi góc phố, con đường của Hà Nội, vận động người dân tích cực làm đẹp các khu vực sống một cách tự nguyện. Trên địa bàn thành phố có hàng trăm đoạn đường tuyến phố nở hoa, nhà văn hóa xanh sạch đẹp…

Nhắc tới điểm nhấn của cộng đồng sáng tạo tại Hà Nội trong 5 năm vừa qua, không thể không nhắc đến Lễ hội Thiết kế Sáng tạo được tổ chức thường niên từ năm 2021. Bắt đầu bằng Tuần lễ Khơi nguồn sáng tạo (2021), sau đó phát triển thành Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội (2022) và trở thành sự kiện thường niên được giới trẻ mong đợi; Lễ hội được nhận định là hoạt động chính thức nhằm phát triển mạng lưới thiết kế, kết nối đa dạng nguồn lực, cho thấy sự quyết tâm của Thành phố, thu hút đầu tư và phát triển các ngành công nghiệp văn hóa. Qua từng năm, quy mô và chủ đề của Lễ hội càng được mở rộng và cải tiến, dần trở thành ngày hội của cộng đồng sáng tạo tại Hà Nội nói riêng và Việt Nam nói chung. Trong lần tổ chức gần nhất vào năm 2024, Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội với chủ đề “Giao lộ sáng tạo” đã quy tụ hơn 500 đơn vị đồng hành, 1000 nhà sáng tạo tài năng ở nhiều độ tuổi với 110 hoạt động trải dọc 7 công trình biểu tượng của Thủ đô và trải dài 12 ngành công nghiệp văn hóa. Bên cạnh đó, gần 50 hoạt động hưởng ứng trên địa bàn 30 quận, huyện đã mang đến không khí tưng bừng đầy niềm vui sáng tạo cho toàn Thành phố suốt 9 ngày lễ hội diễn ra. Lễ hội năm 2024 thu hút 12 triệu lượt tiếp cận, 4,7 triệu tương tác và 30 vạn lượt khách trực tiếp tham gia các hoạt động.

Tháng 10/2024, Hà Nội chính thức Ra mắt Trung tâm điều phối các hoạt động sáng tạo Hà Nội tại Bảo tàng Hà Nội. Đây là sáng kiến của Thủ đô nhằm tạo nên một nền tảng vững chắc giúp thu hút và kết nối các nguồn lực sáng tạo ở địa phương và quốc tế; giới thiệu, chia sẻ, hỗ trợ triển khai thí điểm các ý tưởng trong lĩnh vực sáng tạo. Và, quan trọng nhất là ươm mầm tài năng trong các lĩnh vực thiết kế sáng tạo. Chỉ trong 8 tháng đầu hoạt động, Trung tâm điều phối đã trở thành điểm hẹn mới cho giới sáng tạo Hà Nội, hội tụ các nhà sáng tạo trẻ, phối hợp với các bộ ban ngành đoàn thể cũng như các tổ chức quốc tế, đa dạng hoá các hoạt động sáng tạo dựa trên 12 ngành công nghiệp văn hóa.

2025: Năm bản lề cho giai đoạn bứt phá mới

Sau 5 năm tích cực thực hiện cam kết với UNESCO, năm 2025 được coi là dấu mốc quan trọng để củng cố nền tảng, rà soát hoạt động, định hướng chiến lược và tăng cường hành động nhằm xây dựng hệ sinh thái sáng tạo bền vững của Hà Nội. Ngày 11/04/2025, UBND TP Hà Nội chính thức ban hành Kế hoạch 97/KH-UBND về tổ chức các hoạt động tham gia Mạng lưới các thành phố sáng tạo của UNESCO năm 2025. Trong đó, Hà Nội xác định 5 nhóm việc chính với định hướng tập trung, đồng bộ và gắn kết giữa các cấp ngành, doanh nghiệp và cộng đồng sáng tạo.

Trước hết, hệ thống chính sách sẽ được hoàn thiện theo hướng mở rộng quyền tự chủ và tính linh hoạt cho các chủ thể sáng tạo. Việc sửa đổi Luật Thủ đô, xây dựng chính sách hỗ trợ Quỹ sáng tạo, và hình thành giải thưởng quốc tế thường niên là những bước đi quan trọng giúp tạo hành lang pháp lý cho phát triển bền vững. Cùng với đó, Hà Nội sẽ xây dựng các hướng dẫn quy hoạch không gian sáng tạo trong đô thị nhằm thúc đẩy sử dụng hiệu quả các không gian công cộng, di tích và tài nguyên văn hoá sẵn có.

Hoạt động truyền thông và hợp tác quốc tế cũng sẽ được mở rộng. Hà Nội sẽ tích cực lồng ghép yếu tố sáng tạo trong quảng bá du lịch văn hoá, đồng thời đẩy mạnh hợp tác với các tổ chức như UNESCO, Hội Kiến trúc sư Việt Nam và các mạng lưới quốc tế nhằm chia sẻ chính sách, kết nối tài năng và dự án.

Hà Nội sẽ tiếp tục hình thành Mạng lưới các không gian sáng tạo Hà Nội, kết nối các hoạt động từ các không gian vào mạng lưới chung, tạo ra các điểm nhấn sáng tạo tại các thiết chế văn hóa, nâng cao chất lượng hoạt động của các không gian. Theo đó, ngày 06/05/2025 vừa qua, Trung tâm điều phối hoạt động sáng tạo Hà Nội đã chính thức kêu gọi các nhóm và tổ chức văn hóa sáng tạo đăng ký trở thành thành viên Mạng lưới không gian sáng tạo Hà Nội. Dự kiến, các không gian đã đăng ký sẽ được thẩm định và công nhận trong tháng 07/2025.

Một điểm nhấn đáng chú ý là định hướng nâng tầm Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội vượt qua khỏi phạm vi một sự kiện, trở thành một nền tảng kết nối sáng tạo liên ngành bền vững tại Việt Nam, khu vực và thế giới. Thành phố chủ trương tích hợp đa ngành: Công nghệ, Thủ công, Môi trường và Kiến trúc, tạo nên một nền tảng hội tụ cho giới sáng tạo và doanh nghiệp, đồng thời mở rộng sự tham gia của công chúng. Vì thế, thay vì tổ chức thường niên, Lễ hội chuyển sang tổ chức 2 năm một lần vào các năm chẵn. Năm 2025, Hà Nội đặt mục tiêu hoàn thiện Khung tổ chức Lễ hội với đầy đủ lộ trình, chủ đề, nội dung và tiếp tục ươm mầm, tìm kiếm tài năng, kết nối nguồn lực liên kết ngành trong lĩnh vực sáng tạo, hình thành các ý tưởng và sản phẩm sáng tạo chuẩn bị cho Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội lần thứ 5 vào năm 2026.

Từ danh hiệu UNESCO ghi danh trong Mạng lưới các Thành phố Sáng tạo toàn cầu đến thực tiễn phát triển, 5 năm qua, Hà Nội đang chuyển mình mạnh mẽ để định vị Thành phố như một trung tâm sáng tạo năng động của khu vực. Không chỉ dừng lại ở khẩu hiệu, thành phố sẽ tiếp tục tạo ra các giá trị thực tế: Môi trường làm việc cho người trẻ, cơ hội đầu tư cho doanh nghiệp sáng tạo, từ đó thu hút đầu tư và định vị thương hiệu cho một đô thị hiện đại gắn với bản sắc dân tộc…

Tất cả những nỗ lực thực hiện cam kết phát triển Thành phố sáng tạo của Hà Nội phản ánh một chuyển động tổng thể, trong đó Hà Nội phát triển danh hiệu Thành phố Sáng tạo và kiến tạo một hệ sinh thái đổi mới, bền vững và mang bản sắc riêng trong bối cảnh toàn cầu hóa.