Hà Nội: Từ nguồn lực văn hoá đến sức mạnh kinh tế sáng tạo
Những năm qua, Hà Nội đã và đang tham gia vào xu hướng mà nhiều đô thị trên thế giới đã theo đuổi trong hơn một thập niên qua: Khai thác văn hoá & sáng tạo như một nguồn lực bổ trợ cho tăng trưởng kinh tế. Nếu năm 2019, khi Hà Nội gia nhập Mạng lưới Thành phố Sáng tạo UNESCO, khái niệm ngành công nghiệp sáng tạo còn mới mẻ với phần đông công chúng, thì chỉ vài năm sau, nó đã trở thành điểm tựa chiến lược, được nhắc đến trong các kế hoạch phát triển của thành phố, trong các báo cáo ngành văn hoá & du lịch, và ngày càng trở nên rõ ràng qua những con số thực tế.
Sự thay đổi này không diễn ra đột ngột mà thể hiện qua từng mùa lễ hội, từng không gian sáng tạo mới xuất hiện, từng đêm diễn sáng đèn, từng triển lãm mở cửa, từng làng nghề giới thiệu sản phẩm ra thế giới, hay từng lượt khách ghé Phố Sách Hà Nội…. Và đến thời điểm hiện tại, những con số bắt đầu đủ lớn để kể một câu chuyện có sức nặng hơn nhiều so với những nhận định mang tính kỳ vọng của vài năm trước.
(Nguồn: Internet)
Sự trưởng thành của một hệ sinh thái
Trong bối cảnh Hà Nội xác định công nghiệp văn hoá là một trong những ngành mũi nhọn theo Nghị quyết 09-NQ/TU và các kế hoạch triển khai giai đoạn 2021 – 2025, hệ sinh thái sáng tạo của Thủ đô phát triển theo một tốc độ rõ rệt. Những lĩnh vực từng được xem là phi kinh tế: Nghệ thuật biểu diễn, triển lãm, xuất bản hay không gian sáng tạo, giờ trở thành “điểm nóng” thu hút công chúng và có sức lan tỏa đáng kể.
Lễ hội thiết kế sáng tạo Hà Nội. (Nguồn: Internet)
Sự phát triển đó có thể thấy rất rõ qua những dữ liệu thực tế. Nghệ thuật biểu diễn, vốn chỉ sôi động theo từng mùa, nay duy trì hơn 2.500 buổi biểu diễn mỗi năm và thu hút khoảng 600.000 lượt khán giả. Theo số liệu được ghi nhận từ Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch, doanh thu của ngành nghệ thuật biểu diễn dao động 40 – 50 tỷ đồng/năm, cho thấy thị trường giải trí đô thị đang hình thành và ổn định. Bên cạnh đó, hệ thống hạ tầng sáng tạo của Hà Nội bao gồm khoảng 200 không gian sáng tạo, 19 bảo tàng, 20 nhà hát, các trung tâm nghệ thuật đương đại và hơn 40 cụm rạp phim đưa Thành phố trở thành địa phương có mật độ thiết chế văn hoá lớn nhất cả nước.
Nhà hát Opera Hà Nội khởi công từ 2025. (Nguồn: Internet)
Ngành thiết kế – lĩnh vực được UNESCO xếp vào nhóm công nghiệp văn hoá có giá trị gia tăng cao ghi nhận hơn 2.700 doanh nghiệp hoạt động, chiếm tới 27% toàn quốc. Điều này phản ánh một sự thật quan trọng: Hà Nội không chỉ tiêu thụ sáng tạo mà còn sản xuất sáng tạo, không chỉ có nhu cầu văn hoá mà còn xuất khẩu ý tưởng.
Một nguồn dữ liệu khác cũng mang tính chỉ dấu mạnh mẽ là du lịch. Khi Hà Nội đón 24 triệu lượt khách trong năm 2023, tăng trưởng bình quân 10,1%/năm và đạt doanh thu gần 100 nghìn tỷ đồng, phần lớn dòng khách này không chỉ tiêu thụ dịch vụ lưu trú, ẩm thực, mà trải nghiệm các sản phẩm văn hoá như tour đêm, di tích, bảo tàng, chương trình nghệ thuật và làng nghề.
Di tích và di sản đóng vai trò như nền móng của toàn bộ hệ sinh thái này. Với gần 6.000 di tích và 1.800 di sản phi vật thể – con số do ngành văn hoá Hà Nội thống kê năm 2024, thành phố sở hữu lớp tài nguyên khổng lồ để chuyển hóa thành sản phẩm trải nghiệm, diễn giải di sản bằng công nghệ, storytelling hoặc thiết kế sáng tạo.
Song song đó, 1.350 làng nghề truyền thống tiếp tục chứng minh giá trị văn hoá và kinh tế của mình khi đạt kim ngạch xuất khẩu gần 1 tỷ USD. Đây là minh chứng rõ nhất cho khả năng tham gia của sản phẩm thủ công Hà Nội vào chuỗi giá trị quốc tế, điều mà nhiều đô thị sáng tạo trên thế giới cũng dựa vào để phát triển thương hiệu văn hoá của họ.
Ngay cả những lĩnh vực tưởng như trầm lặng, xuất bản hay mỹ thuật, nhiếp ảnh cũng thể hiện rõ sức sống. Phố Sách Hà Nội đón hơn 3 triệu lượt độc giả mỗi năm; doanh thu của các đơn vị tại đây ước đạt 29 tỷ đồng. Trong lĩnh vực nghệ thuật thị giác, hơn 440 triển lãm diễn ra mỗi năm là con số hiếm gặp ở một thành phố Đông Nam Á có quy mô tương đương.
Triển lãm Dế Mèn phiêu lưu ký tại Trung tâm triển lãm VCCA. Nguồn: VCCA.
Khi đặt tất cả các con số này cạnh nhau, một bức tranh chung hiện lên: Hà Nội không chỉ kích hoạt từng lĩnh vực riêng lẻ, mà đang dần dần vận hành một hệ sinh thái sáng tạo đồng bộ, nơi văn hoá, thiết kế, nghệ thuật, di sản, du lịch và kinh tế đô thị tương tác với nhau theo cách tạo ra giá trị kinh tế thực.
Hà Nội có thể trở thành trung tâm sáng tạo của khu vực?
Một đô thị sáng tạo không được đo đếm bằng các danh hiệu, mà bằng mức độ mà văn hoá & sáng tạo lan toả và tác động tới đời sống kinh tế và xã hội. Từ những con số vừa được nhắc tới, có thể thấy Hà Nội đang tiến rất nhanh trên hành trình đó.
Thành phố sở hữu tài nguyên văn hoá đồ sộ; có hạ tầng sáng tạo phong phú; có cộng đồng nghệ sĩ, nhà thiết kế, doanh nghiệp sáng tạo ngày càng lớn; có lượng công chúng tiêu thụ văn hoá ổn định; có dòng khách du lịch đông và tăng trưởng bền; và đặc biệt, có các chính sách hỗ trợ liên tục được củng cố trong 5 năm qua.
Kiến trúc Làng Gốm Bát Tràng. Nguồn: Internet
Mặc dù tăng trưởng rõ rệt, Báo cáo CIEM – GIZ (4/2024) cho thấy Hà Nội vẫn đối mặt với nhiều thách thức – Mô hình tăng trưởng truyền thống dựa trên vốn, lao động phổ thông và khai thác tài nguyên đã tới hạn, trong khi các yếu tố gắn với đổi mới sáng tạo và năng suất chưa đóng góp tương xứng.
Hạ tầng cho các ngành sáng tạo vẫn chưa đáp ứng yêu cầu; nhiều lĩnh vực truyền thống thiếu vốn và kỹ năng quản trị, còn khung chính sách mới chỉ cụ thể ở một số ngành. CIEM cũng ghi nhận sự chưa thống nhất trong cách hiểu về “kinh tế sáng tạo”, dẫn đến chính sách thiếu đồng bộ.
Trong bối cảnh cạnh tranh quốc tế mạnh và công nghệ thay đổi nhanh, Hà Nội cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, nâng cấp hạ tầng và tăng cường đào tạo nhân lực để chuyển hóa tiềm năng văn hóa sáng tạo thành động lực tăng trưởng bền vững.
Nhìn từ góc độ dài hạn, kinh tế sáng tạo không chỉ giúp Hà Nội nâng tầm thương hiệu đô thị, mà còn mở ra mô hình tăng trưởng mới mà nhiều thành phố trong mạng lưới các thành phố sáng tạo UNESCO đã chứng minh hiệu quả. Và với những gì đang diễn ra, Hà Nội đang từng bước tiệm cận vị thế của một trung tâm sáng tạo hàng đầu Việt Nam và khu vực.
Nguồn: https://www.lehoithietkesangtao.vn/tin-bai/ve-dep-kinh-te-sang-tao-ha-noi
