Phong Nha – Kẻ Bàng (Việt Nam) và Hin Nam No (Lào) được UNESCO ghi nhận là Di sản Thiên nhiên Thế giới liên biên giới vào tháng 7/2025 – Điều này đã đặt ra yêu cầu xây dựng một cơ chế quản trị chung, có tầm nhìn dài hạn và dựa trên nguyên tắc hợp tác đa cấp.

Trên nền tảng đó, Hội thảo quốc tế lần thứ hai về “Xây dựng khung hợp tác xuyên biên giới – Di sản xuyên biên giới Phong Nha – Kẻ Bàng và Hin Nam No”, diễn ra tại Quảng Trị từ ngày 15 đến 19/09/2025, nhằm cụ thể hóa các mục tiêu chiến lược đã được thống nhất trước đó – Với sự tham dự của đại diện UNESCO Việt Nam, IUCN, các cơ quan trung ương hai nước, chuyên gia trong và ngoài nước, cùng doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực du lịch và bảo tồn.

Từ tầm nhìn đến khung hành động chung

Ngày 13/07/2025, Vườn quốc gia Hin Nam No chính thức được Ủy ban Di sản Thế giới công nhận là thành phần mở rộng của Di sản Thiên nhiên Thế giới Phong Nha – Kẻ Bàng. Đây là Di sản Thiên nhiên Thế giới xuyên biên giới đầu tiên tại Đông Nam Á, đồng thời là trách nhiệm chung của hai quốc gia trong quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị thiên nhiên của dải Trường Sơn.

Lãnh đạo Ban Quản lý Vườn Quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng phát biểu khai mạc hội thảo (Ảnh: Trung Đức/ Báo Quảng Trị)

Hội thảo do Ban Quản lý Vườn Quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng phối hợp Sở Nông Lâm nghiệp tỉnh Khăm Muộn và Dự án ProFEB tổ chức. Đây là bước tiếp theo sau hội thảo lần thứ nhất tại Khăm Muộn, nơi các bên đã thống nhất tầm nhìn chung và tám mục tiêu hợp tác quản lý đến năm 2050. Hội thảo tại Quảng Trị tập trung chuyển hoá những định hướng đó thành các nhóm hoạt động cụ thể, có tính khả thi và bền vững. Các hoạt động này được thực hiện nhằm bảo tồn đa dạng sinh học, tăng cường nghiên cứu khoa học, phát triển du lịch sinh thái, nâng cao sinh kế cộng đồng và quản trị di sản xuyên biên giới.

Các chuyên gia quốc tế tham dự hội thảo (Ảnh: Trung Đức/ Báo Quảng Trị)

Sự tham gia của UNESCO Việt Nam và các tổ chức quốc tế cho thấy quá trình này không chỉ dừng ở hợp tác song phương, mà hướng tới mô hình quản trị liên biên giới dựa trên cơ sở khoa học, hệ thống dữ liệu và sự tham gia rộng rãi của nhiều chủ thể.

Khảo sát thực địa: Di sản trong đời sống cộng đồng

Trong chương trình hội thảo, các đại biểu đã khảo sát thực tế tại Vườn thực vật – Trung tâm diễn giải môi trường, Cơ sở bảo tồn động vật hoang dã Phong Nha – Kẻ Bàng và Trạm bảo vệ rừng km 37. Tại đây, đại biểu hai nước và chuyên gia quốc tế tìm hiểu hệ thống cứu hộ – bảo tồn động vật hoang dã, cách tổ chức hoạt động bảo vệ rừng và mô hình du lịch sinh thái gắn với cộng đồng địa phương.

Lãnh đạo Sở Nông Lâm nghiệp tỉnh Khăm Muộn (Lào) phát biểu tại hội thảo (Ảnh: Trung Đức/ Báo Quảng Trị)

Các chuyến khảo sát cung cấp góc nhìn cụ thể về mối liên hệ giữa bảo tồn thiên nhiên và sinh kế, nơi dịch vụ du lịch, hoạt động giải thích môi trường và bảo vệ rừng được kết nối thành một chuỗi giá trị. Điều này cũng phản ánh vai trò ngày càng rõ của cộng đồng địa phương trong quản trị di sản – Từ cung ứng dịch vụ du lịch đến tham gia trực tiếp vào hoạt động bảo tồn.

Khảo sát Cơ sở bảo tồn động vật hoang dã Phong Nha – Kẻ Bàng (Ảnh: Vườn Quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng)

Hoàn thiện khung hợp tác dài hạn

Hội thảo chính thức bế mạc ngày 19/09/2025. Phát biểu tại phiên bế mạc, ông Đinh Huy Trí – Phó Giám đốc Ban Quản lý Phong Nha – Kẻ Bàng khẳng định: Hội thảo đã hoàn thiện bước đầu khung hợp tác nhằm thực thi tầm nhìn và tám mục tiêu quản lý chung đến năm 2050. Các kiến nghị liên quan đến phía Hin Nam No cũng được đưa ra, trong đó có việc bổ sung nội dung báo cáo giám sát định kỳ của tỉnh Khăm Muộn về Di sản Thiên nhiên Thế giới và rà soát các quy định pháp luật liên quan đến đánh giá tác động di sản.

Đồng chí Đinh Huy Trí – Phó Giám đốc BQL VQG Phong Nha – Kẻ Bàng phát biểu bế mạc tại Hội thảo  (Ảnh: Vườn Quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng)

Hội thảo kết thúc với sự thống nhất về các định hướng hợp tác trong thời gian tới, tạo nền tảng để nâng cao năng lực quản lý rừng, bảo tồn thiên nhiên và phát triển du lịch bền vững tại khu vực. Đồng thời, sự kiện góp phần củng cố quan hệ hợp tác xuyên biên giới giữa hai vườn quốc gia và mở ra các cơ hội trao đổi chuyên môn, chia sẻ kinh nghiệm trong bảo tồn một khu vực di sản có giá trị đặc biệt đối với cả Việt Nam và Lào.

Việc UNESCO đồng hành trong tiến trình này cho thấy tầm quan trọng của mô hình hợp tác đa phương, trong đó di sản không chỉ được nhìn như tài nguyên thiên nhiên, mà là nền tảng để mở rộng nghiên cứu, nâng cao sinh kế và xây dựng năng lực quản trị di sản chung cho khu vực.