Trong thời đại mà biến đổi khí hậu, khủng hoảng sinh thái và những đứt gãy xã hội đang buộc kiến trúc phải xem lại chính nền tảng của mình, câu hỏi “Chúng ta có thể sống cùng thế giới này như thế nào?” trở thành mạch suy tư xuyên suốt nhiều thực hành đương đại. Ngày 30/07/2025, tại Viện Pháp Hà Nội, toạ đàm “Sống cùng – Từ Nhà rừng tới La Biennale Venice” đã mở ra một không gian trao đổi hiếm có, kết nối các thực hành kiến trúc, nghiên cứu, quy hoạch và giám tuyển giữa Việt Nam và Pháp. Sự kiện do Viện Pháp tại Hà Nội và Hanoi Ad hoc / Ad hoc Practice tổ chức, với sự đồng hành của Gỗ Minh Long và Ashui.

Từ Venice tới Hà Nội: Một Biennale đặt trọng tâm vào “Làm việc với cái đang có”

Tại La Biennale di Venezia 2025, nhóm giám tuyển Jakob + MacFarlane đã lựa chọn cách tiếp cận hồi sinh công trình hiện hữu – Thay vì dựng lên trưng bày hoàn toàn mới. Họ biến chính tòa nhà trở thành chất liệu đầu tiên, khơi mở sáu chủ đề kết hợp tạo nên Pavilion của Pháp: “Sống cùng cái đang có”, “Sống cùng những cận kề”, “Sống cùng tổn thương”, “Sống cùng mong manh”, “Sống cùng thiên nhiên” và “Sống cùng trí tuệ tập thể”.

Kiến trúc sư Dominique Jakob trao đổi tại tọa đàm “Sống cùng – Từ Nhà rừng tới La Biennale Venice”. (Ảnh: Tạp chí Kiến trúc)

Đồng sáng lập Jakob + MacFarlane và giám tuyển Pavilion Pháp, kiến trúc sư Dominique Jakob chia sẻ rằng: Kiến trúc hôm nay là sự lắng nghe – Lắng nghe vật chất cũ, hệ sinh thái, cộng đồng và những tổn thương đang diễn ra. Với triết lý đó, studio của bà từ lâu đã gắn với những thực nghiệm số hoá, vật liệu phi truyền thống và cam kết xã hội trong các công trình như: Orange Cube (Lyon), The Docks – Cité de la Mode et du Design (Paris) hay trụ sở Euronews. Điều này cũng trở thành yếu tố tạo nên tiếng nói và dấu ấn riêng của họ tại La Biennale di Venezia năm nay.

Trung Mai và hành trình từ “Nhà rừng” đến Biennale

Đối thoại cùng Jakob tại toạ đàm là kiến trúc sư, nhà quy hoạch đô thị, giám tuyển Trung Mai (Mai Hưng Trung). Anh là người sáng lập văn phòng Hanoi ad hoc / Ad hoc Practice từ năm 2020. Với hai quốc tịch Pháp – Việt, hành nghề tại giao điểm giữa sáng tạo, nghiên cứu đô thị và giám tuyển kiến trúc, anh là một trong những gương mặt Việt Nam liên tục được ghi nhận tại sân chơi quốc tế.

Anh là người Việt đầu tiên ba lần đoạt giải Europan (lần 15, 16, 17) tại Tây Ban Nha, Ý và Pháp; được đề cử Prince Claus Seed Award (Hà Lan), Architizer A+ Award (Hoa Kỳ), IBA’27 (Đức) và tham gia nhiều cuộc thi quốc tế lớn từ Siberia đến Bangkok. Các tác phẩm của anh đã được giới thiệu tại Biennale Kiến trúc Venice lần thứ 19 “Intelligens” do Carlo Ratti giám tuyển, và tại Pavilion Pháp “Living With” năm nay. Anh cũng từng giảng dạy tại RMIT Melbourne, École Spéciale d’Architecture (Paris), ENSA Paris-Belleville và hiện là giảng viên thỉnh giảng tại ENSA Versailles.

KTS. Trung Mai chia sẻ về Maison Forêt (Ngôi nhà của Rừng) (Ảnh: Tạp chí Kiến trúc)

Điểm nổi bật trong thực hành của Trung là sự nhạy cảm với tính “ad hoc” ngẫu hứng, linh hoạt và đầy tính ứng biến đặc trưng của đô thị Việt Nam. Anh xem đây không chỉ là bản sắc vô hình, mà là một phương pháp giải thực dân, một chiến lược kiến trúc giúp thành phố có khả năng thích nghi với thời đại Anthropocene.

Trong toạ đàm, dự án Maison Forêt (Ngôi nhà của Rừng) được anh giới thiệu như một lát cắt điển hình của triết lý “Sống cùng”: Thay vì đưa kiến trúc vào rừng, công trình được hình dung như một cấu trúc học hỏi rừng bằng cách hấp thụ tri thức bản địa, cảnh quan, nhịp điệu hệ sinh thái – Maison Forêt vì vậy không chỉ là một mô hình cư trú, mà là một đề xuất sống cùng thay vì áp đặt lên môi trường.

Hà Nội trong dòng chảy kiến trúc thế giới

Buổi toạ đàm cho thấy nhiều vấn đề của kiến trúc Việt Nam -Từ biến đổi khí hậu, mật độ đô thị, mất mát cảnh quan đến việc tái cấu trúc không gian sống đều đang hiện diện trong các thảo luận quốc tế. Thảo luận tại Hà Nội mang đến 03 tín hiệu quan trọng:

• Thứ nhất, các thực hành kiến trúc tại Việt Nam đang dần bước vào đối thoại với hệ sinh thái sáng tạo toàn cầu, không còn bị tách rời hay “ở bên lề”.
• Thứ hai, những tri thức bản địa, nhất là tri thức sinh thái, có cơ hội trở thành một phần của tương lai kiến trúc, nếu được diễn giải bằng ngôn ngữ đương đại.
• Thứ ba, cộng đồng kiến trúc trẻ Việt Nam đang tiếp cận ngày càng nhiều không gian học thuật  – trao đổi – hợp tác.

Trong vai trò đối tác đồng hành, Gỗ Minh Long trở thành cầu nối quan trọng giữa cộng đồng thiết kế nội thất & kiến trúc Việt Nam và dòng chảy tư duy quốc tế. Không chỉ tham gia tài trợ, họ góp phần tạo ra môi trường gặp gỡ để những thực hành địa phương có cơ hội được nghe, được thấy và được phát triển.