Nhắc đến ngôi làng cổ có tuổi đời hàng mấy trăm năm cách trung tâm Hà Nội gần 50km về phía Tây, chắc hẳn nhiều người trong chúng ta đều biết ngay đó là Đường Lâm với những nét đặc trưng về kiến trúc, nghệ thuật của một làng Việt cổ vùng đồng bằng châu thổ sông Hồng.

Đến Đường Lâm, ta ngỡ ngàng trước một làng cổ còn lưu giữ được những sắc màu thời gian vì hầu hết các đặc trưng cơ bản của một ngôi làng người Việt vẫn hiện hữu với cổng làng, cây đa, bến nước, sân đình, giếng nước,… Trung tâm của di tích làng cổ Đường Lâm là thôn Mông Phụ, nơi có cổng làng cổ xưa nhất xây dựng từ thời Hậu Lê. Kiến trúc của cổng làng Mông Phụ khác với cổng làng truyền thống Bắc Bộ, chỉ là một ngôi nhà hai mái dốc nằm ngay trên đường vào làng. Bước chân qua hai cánh cổng làng đã nhuộm màu thời gian, khung cảnh yên bình của làng quê êm ả hiện ngay trước mắt ta với cây đa, bến nước. Đi sâu vào làng trên những con đường lát gạch, khách phương xa có thể cảm nhận rõ nét đặc sắc của làng với mái ngói, tường đá ong và các công trình kiến trúc cổ xưa trong một không gian sinh hoạt cộng đồng mang đậm bản sắc của một làng thuần nông. Nếu đến Đường Lâm vào đúng mùa lúa chín, tầm tháng 5, tháng 6 hàng năm, một bức tranh thôn quê với đầy đủ sắc màu hiện ra trước mắt, đây màu nâu sậm của bức tường đá ong bên cạnh màu vàng óng của thóc rơm đang phơi, phảng phất trong gió đâu đó có mùi thơm lúa mới của ngày mùa trong nắng vàng trải rộng.

Cảnh đẹp hữu tình nơi cổng làng Đường Lâm (Nguồn : Mạng Internet)

Những ngả đường nơi đây cũng rất đặc biệt vì chúng có hình xương cá gồm một trục đường chính với rất nhiều ngõ nhỏ thông với nhau. Với cấu trúc này, nếu đi từ đình sẽ không bao giờ quay lưng vào cửa Thánh, người làng đi lối nào cũng về được đến nhà. Đường ngõ trong làng đều là ngõ cụt, rất phong quang và sạch sẽ.

Phong cảnh hữu tình ở Đường Lâm có được phải kể đến sự đóng góp của 956 ngôi nhà truyền thống làm từ vật liệu như gạch đất nung, ngói, đá ong, gỗ,… với kiến trúc 5 hoặc 7 gian, trong đó có những nhà được xây dựng từ năm 1649, 1703, 1850,… Đặc trưng của chúng là tất cả đều được xây từ những khối đá ong nằm trong các khuôn viên có tường đá ong, nền đất đá ong, cổng đá ong, lối đi lát gạch nghiêng và có bậu cửa cao. Không khí trong nhà thì mát mẻ vào mùa hè, ấm áp vào mùa đông. Các ngôi nhà trong làng đều có kiểu sân nhà thấp hơn mặt đường, khi trời mưa, nước từ ngoài dồn vào trong sân rồi mới chảy ra cống. Những ngôi nhà cổ có kiến trúc cổ kính thực sự là điểm đến hấp dẫn, níu chân du khách. Nếu bỏ qua những giếng cổ nằm ở gần đình, chùa hoặc trung tâm của xóm cũng là một điều tiếc nuối khi ghé thăm mảnh đất xứ Đoài.

Những bức tường đá ong phổ biến tại làng cổ (Nguồn : Mạng Internet)

Với nét kiến trúc trải dài cùng lịch sử, Đường Lâm trở thành làng cổ đầu tiên ở Việt Nam được Nhà nước trao bằng Di tích lịch sử văn hóa quốc gia năm 2006. Đến năm 2014, UBND Thành phố Hà Nội đã chính thức công bố Quy hoạch bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị Làng cổ Đường Lâm. Người dân Đường Lâm hẳn rất đỗi tự hào về giá trị văn hóa lịch sử của làng bởi lẽ vẻ đẹp trầm mặc cổ kính của những ngôi nhà cổ và cảnh quan nơi đây không dễ kiếm tìm./.

-Từ Lam-