Trong vòng bốn năm, từ 2021 đến 2024, Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội đã chuyển mình từ một Tuần lễ khơi nguồn sáng tạo trong một di sản ở phố cổ thành sự kiện sáng tạo quy mô hàng đầu của Thủ đô. Điều này phản ánh hành trình Hà Nội kiến tạo diện mạo của một Thành phố Sáng tạo: Mở cửa di sản, kích hoạt cộng đồng sáng tạo và người dân, đánh thức không gian đô thị và biến không gian công cộng thành sàn diễn nghệ thuật; kết nối mạng lưới, đưa sáng tạo trở thành một phần của đời sống Thủ đô.

Trong bối cảnh các đô thị trên thế giới cạnh tranh bằng bản sắc và năng lực văn hóa, sự phát triển của Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội mang nhiều ý nghĩa: Vừa là chiến lược văn hóa – du lịch, vừa là cơ hội định vị hình ảnh một Hà Nội trẻ trung hơn, cởi mở hơn, kết nối hơn. Và từ quỹ đạo tăng trưởng ấy, lễ hội đang tiến tới một cột mốc mới – Năm 2026, khi Hà Nội đặt mục tiêu xây dựng hệ sinh thái sáng tạo bền vững với quy mô toàn thành phố, mở rộng hoạt động sang 12 ngành công nghiệp văn hóa và hình thành mô hình lễ hội hai năm một lần theo chuẩn quốc tế.

Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội 2025- 2026 đánh dấu bước chuyển từ một sự kiện sang một nền tảng sáng tạo đô thị: Từ lễ hội kết nối mạng lưới không gian sáng tạo, cơ chế hỗ trợ, mô hình hợp tác và hạ tầng văn hóa để sáng tạo diễn ra quanh năm. Nhìn lại bốn mùa lễ hội cũng là nhìn thấy hành trình “biến hình” của cả thành phố để sáng tạo không còn là khẩu hiệu mà trở thành thực hành sống động trên đường phố, trong không gian công cộng và trong chính nhịp sống của người Hà Nội.

2021: Khởi đầu từ “Tuần lễ Khơi nguồn sáng tạo” – Một “đốm” lửa nhỏ trong lòng phố cổ

Năm 2019, Hà Nội ghi danh trong Mạng lưới Thành phố Sáng tạo toàn cầu của UNESCO. Năm 2021, thành phố đã tổ chức “Tuần lễ Khơi nguồn Sáng tạo” như một thử nghiệm khởi động. Không gian chính lúc ấy là Trung tâm Văn hóa Nghệ thuật tại 22 Hàng Buồm – Hội quán Quảng Đông, lúc đó mới được hoàn công sau một dự án bảo tồn công phu của quận Hoàn Kiếm. Sự kiện kéo dài một tuần, với hơn 20 hoạt động trải rộng từ nghệ thuật thị giác, trình diễn, thư pháp, video art cho đến các tọa đàm, workshop thiết kế.

Dù chưa mang dáng dấp một lễ hội lớn, Tuần lễ 2021 lại có ý nghĩa như viên gạch đầu tiên đặt nền cho chiến lược sáng tạo của Hà Nội. Ở giai đoạn này, mục tiêu chính không phải là thu hút đám đông mà là thăm dò năng lực tổ chức, thử nghiệm mô hình gắn kết nghệ sĩ – cộng đồng – không gian di sản. Chính tại đây, hình dung về một lễ hội sáng tạo thường niên đã hình thành, mở ra ý tưởng dùng các không gian văn hóa sẵn có của Hà Nội để kích hoạt cộng đồng sáng tạo sau thời gian giãn cách vì dịch bệnh. Sự mộc mạc của năm đầu tiên là điểm xuất phát cho hành trình nhiều biến đổi mạnh mẽ phía sau.

2022: Bước chuyển từ hoạt động thử nghiệm sang mô hình lễ hội đô thị

Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2022 không còn bó hẹp trong một tòa nhà mà phân tán ra nhiều điểm trong nội đô. Đồng thời, diễn ra với thời lượng dài hơn, số lượng hoạt động đa dạng hơn, huy động thêm lực lượng các nghệ sĩ, trường đại học, tổ chức văn hóa và doanh nghiệp sáng tạo. Đây là bước chuyển quan trọng, đánh dấu lễ hội bước vào giai đoạn tập hợp nguồn lực sáng tạo của nhiều tổ chức văn hóa, trường đại học và các nhóm nghệ sĩ độc lập.

Điểm nhấn của năm 2022 là sự chuyên nghiệp hóa trong cách tổ chức. Các hoạt động được xâu chuỗi theo chủ đề, tạo nên mối liên kết giữa thiết kế, kiến trúc, nghệ thuật và đô thị. Công chúng bắt đầu nhìn thấy hình hài của một lễ hội có tính chất liên ngành, không chỉ trưng bày tác phẩm mà còn đặt ra các vấn đề về không gian sáng tạo, bảo tồn di sản, phát triển đô thị. Ở mùa lễ hội này, tinh thần đổi mới và hội nhập trong văn hoá sáng tạo được ghi nhận đậm nét hơn – Mở ra những cơ hội mới với những không gian, với những đối tượng tham gia và mở đường cho các hoạt động quy mô lớn hơn sẽ diễn ra tiếp nối.

2023: Lễ hội góp phần chuyển đổi không gian công nghiệp và các nhà máy cũ

Năm 2023 được coi là bước ngoặt mang tính định danh của lễ hội. Nếu 2021 và 2022 chủ yếu tập trung vào thử nghiệm và mở rộng, thì 2023 là năm Hà Nội thật sự “dấn thân” thực sự với một lựa chọn táo bạo: Tổ chức lễ hội trong các Khu công nghiệp và nhà máy cũ.

Đến với Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội 2023, Nhà máy Xe lửa Gia Lâm – Biểu tượng công nghiệp của Hà Nội từ thời Pháp thuộc, đã trở thành tâm điểm. Không gian nhà xưởng thô mộc, những toa tàu cũ, những mảng bê tông và thép gỉ được chuyển hóa thành sân khấu cho loạt triển lãm sắp đặt, thiết kế, thời trang, trình diễn nghệ thuật và sự kiện cộng đồng. Chỉ trong hơn hai tuần, lễ hội thu hút hơn 200.000 lượt khách, một con số kỷ lục cho thấy sức hút của việc “tái sinh “di sản công nghiệp” khi chuyển đổi công năng nhà máy thành không gian trải nghiệm sáng tạo quy mô lớn.

Song hành với Nhà máy Gia Lâm, Tháp nước Hàng Đậu, công trình kiến trúc hơn 120 năm tuổi  cũng lần đầu tiên mở cửa đón công chúng trong khuôn khổ lễ hội. Hàng nghìn người trẻ xếp hàng mỗi ngày để bước vào không gian hình trụ độc đáo, nơi các tác phẩm ánh sáng – âm thanh được sắp đặt dựa trên chính cấu trúc kiến trúc, khiến tháp nước trở thành một tác phẩm nghệ thuật hiếm có ngay giữa trung tâm thành phố.

Không chỉ dừng lại ở hai “điểm nhấn di sản”, năm 2023 còn mở rộng mạng lưới hoạt động với hơn 60 chương trình cộng hưởng trên toàn thành phố, thu hút cộng đồng sáng tạo, các trường đại học, doanh nghiệp và hàng trăm nghệ sĩ tham gia.

2023 là năm lễ hội tìm thấy hướng đi riêng: Đưa nghệ thuật và thiết kế góp phần chuyển đổi những không gian tưởng chừng đã “ngủ yên”, đưa sức sống mới vào công trình kiến trúc – công nghiệp xưa cũ. Đây là cách tiếp cận mà nhiều thành phố sáng tạo trên thế giới đã thực hiện và thành công tạo ra những giá trị mới, sức sống mới cho thành phố. Với phương thức ấy, Hà Nội đã tạo tiền đề để các mùa lễ hội tiếp theo tiến xa hơn cả về tư tưởng, quy mô và tầm ảnh hưởng.

2024: Giao lộ sáng tạo – Lan toả  Không khí lễ hội và tinh thần sáng tạo

Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2024 là bước phát triển vượt bậc nhất trong bốn năm. Với chủ đề “Giao lộ sáng tạo”, lễ hội diễn ra quy mô lớn chưa từng có: Hơn 110 hoạt động, gần 300.000 lượt khách tham gia và sự góp mặt của hơn 500 đơn vị, 1.000 nhà sáng tạo trong và ngoài nước.

Điểm nổi bật nhất ở năm 2024 là việc lễ hội “tiến” ra không gian công cộng trên diện rộng. Hai trục lớn của Hà Nội – trục Bắc Nam (Lý Thái Tổ đến Lê Thánh Tông) và trục Đông Tây (Bác Cổ đến Tràng Tiền) – được tổ chức như những tuyến nghệ thuật liên hoàn. Công chúng được trải nghiệm nghệ thuật ngay trong đời sống thường nhật: Quảng trường Nhà hát Lớn, không gian trước Cung Thiếu nhi Hà Nội, khu vực Bắc Bộ Phủ hay Đại học Tổng hợp cũ đều trở thành các điểm tương tác sáng tạo. Với những trục, tuyến sáng tạo được tổ chức đan xen,  Ban tổ chức kỳ vọng sẽ hình thành trục Kinh tế sáng tạo cho thành phố trong tương lai, trở thành điểm nhấn cho khu vực trung tâm thành phố. Bởi lẽ, trục Tràng Tiền đang sở hữu vị trí đắc địa, có nhiều lợi thế trong việc phát triển thương mại, tập trung đông khách du lịch nên việc hình thành trục Kinh tế sáng tạo đang có nhiều thuận lợi.

Hơn 110 hoạt động, sự kiện diễn ra trong khuôn khổ Lễ hội cũng cho thấy tinh thần cộng hưởng sáng tạo luôn mạnh mẽ. Đó là các hoạt động: Diễu hành cộng đồng sáng tạo, công trình biểu tượng, sắp đặt không gian sáng tạo, triển lãm – trưng bày, biểu diễn nghệ thuật, trải nghiệm, các tọa đàm hội thảo quốc tế và trong nước… Trong đó, có nhiều hoạt động, sự kiện để lại ấn tượng tốt trong công chúng bởi sự độc đáo, sáng tạo. Có thể kể tới ba Pavilion (công trình biểu tượng) gồm: “Hành lang Ấu Trĩ” tại Cung Thiếu nhi Hà Nội, “Dòng” ở Vườn hoa Diên Hồng và Bắc Bộ Phủ, “Rồng Rắn lên mây” tại Bảo tàng Lịch sử Quốc gia được đặt ngay trong lòng các di sản tạo ra cuộc đối thoại với chính các di sản đó.

Đó cũng là lần đầu tiên Ban tổ chức phối hợp với các đơn vị lữ hành xây dựng các tour du lịch văn hoá và du lịch sáng tạo kết hợp trong các hoạt động của Lễ hội nhằm đưa khách tham quan đến gần hơn với di sản, giới thiệu về giá trị văn hoá, lịch sử, kiến trúc trong tuyến Lễ hội có kết hợp với thưởng thức nghệ thuật truyền thống và các hoạt động trong khuôn khổ Lễ hội. Bên cạnh việc thí điểm tour sáng tạo thì có một hình thức khác cũng được triển khai đó là thuê trợ lý chuyến đi, cùng tự thiết kế tour. Các chuyên gia sáng tạo cũng vào cuộc thử nghiệm dẫn “tour giám tuyển”, “tour kiến trúc sư”, “tour nghệ sĩ” nhằm giúp tối đa hóa khả năng tiếp cận thông tin cho khán giả

Với chủ đề “Giao lộ sáng tạo”, Lễ hội thể hiện rõ mối giao nhau giữa 2 trụ cột Tinh hoa di sản và Kinh tế sáng tạo. Từ đó, Lễ hội đã thực sự bước vào vai trò thúc đẩy kinh tế sáng tạo bằng cách hỗ trợ doanh nghiệp, start-up, nhóm thiết kế trẻ tham gia, đồng thời mở ra cơ hội hợp tác giữa thiết kế – doanh nghiệp – du lịch.

Hướng tới Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026: Xây dựng hệ sinh thái sáng tạo bền vững

Hướng tới Lễ hội Thiết kế sáng tạo 2025-2026, Hà Nội đã bắt đầu chuẩn bị chiến lược mới với tầm nhìn mở rộng và dài hạn. Ngày 11/11/2025, Văn phòng UBND Thành phố đã ban hành Thông báo số 724/TB-VP về kết luận của Phó Chủ tịch UBND Thành phố Vũ Thu Hà tại cuộc họp nghe báo cáo kế hoạch tổ chức Lễ hội thiết kế sáng tạo và khung kế hoạch các hoạt động, sự kiện năm 2026.

Để bảo đảm chất lượng và chiều sâu, thành phố quyết định điều chỉnh tần suất tổ chức. Theo kế hoạch giai đoạn 2025 – 2030, Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội sẽ chuyển sang chu kỳ hai năm một lần. Việc giãn nhịp tổ chức cho phép các nhóm sáng tạo, doanh nghiệp, trường đại học và chính quyền có đủ thời gian chuẩn bị, thử nghiệm, đầu tư và sản xuất nội dung ở mức chuyên nghiệp hơn.

Có thể nói, Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội đang chuẩn bị bước sang một giai đoạn mới: Từ một chuỗi sự kiện thường niên trở thành nền tảng sáng tạo của toàn thành phố. Theo định hướng của Sở Văn hoá và Thể thao Hà Nội, tinh thần trọng tâm của giai đoạn 2025–2026 không chỉ là “tổ chức lễ hội”, mà là xây dựng một hệ sinh thái văn hóa – sáng tạo đô thị bền vững. Điều này đòi hỏi sự dịch chuyển rõ rệt: Từ việc tập trung nguồn lực cho một mùa lễ hội sang duy trì các không gian sáng tạo cố định, phát triển hạ tầng sáng tạo, mở rộng mô hình kết nối doanh nghiệp – cộng đồng – nghệ sĩ – tổ chức quốc tế.

Năm 2026, chương trình dự kiến mở rộng sang toàn bộ 12 ngành công nghiệp văn hoá – Từ kiến trúc, thiết kế, mỹ thuật, thủ công truyền thống đến công nghệ sáng tạo, truyền thông, xuất bản và du lịch sáng tạo. Không chỉ dừng lại ở những điểm nhấn di sản, lễ hội sẽ phủ khắp các không gian sáng tạo mới, các trung tâm công nghiệp văn hóa, các khu công nghiệp chuyển đổi và mạng lưới doanh nghiệp sáng tạo. Một Hà Nội đa lớp, vừa cổ kính vừa hiện đại, sẽ được kích hoạt đồng thời.

Để sự mở rộng này mang tính định hướng, thành phố cũng xác lập tuyến lễ hội chủ đạo cho năm 2026, với khu vực Chợ Đồng Xuân đóng vai trò trung tâm. Từ đây, các hoạt động sẽ kết nối theo trục không gian gồm Bốt Hàng Đậu, Ô Quan Chưởng, phố nghề, bãi giữa sông Hồng và các không gian công nghiệp cần được tái thiết. Tuyến kết nối này tạo nên trải nghiệm xuyên không gian độc đáo: Từ khu thương mại lâu đời của Hà Nội, qua các cổng thành di sản, tới các nhà kho, nhà máy và trung tâm sáng tạo mới … trở thành  một chuỗi liên hoàn, thể hiện bản sắc “Thành phố sáng tạo” bằng không gian đô thị sống động.

Song song với định hướng không gian, Hà Nội cũng mở rộng hợp tác quốc tế để nâng tầm chất lượng chuyên môn. Các hội kiến trúc sư, nghệ sĩ, nhà giám tuyển và tổ chức sáng tạo từ nhiều quốc gia được mời tham gia sâu vào quá trình thiết kế chương trình – Từ curatorial concept, sản xuất nội dung, trình diễn đến đối thoại quốc tế. Mục tiêu không chỉ là nâng cao tính chuyên nghiệp, mà còn đưa lễ hội trở thành diễn đàn sáng tạo của khu vực, có khả năng kết nối Hà Nội với mạng lưới thành phố sáng tạo toàn cầu.

Một điểm then chốt khác là huy động nguồn lực và xây dựng cơ chế hỗ trợ sáng tạo. Thành phố đang nghiên cứu các mô hình phối hợp giữa chính quyền, doanh nghiệp, các không gian sáng tạo, quỹ hỗ trợ khởi nghiệp và cộng đồng sáng tạo. Những công cụ như tài trợ công – tư, chính sách ưu đãi không gian sáng tạo, quỹ hỗ trợ start-up thiết kế hay nền tảng số kết nối các hoạt động sáng tạo đều được đưa vào thảo luận, hướng tới một hệ sinh thái có khả năng vận hành bền vững lâu dài, không phụ thuộc hoàn toàn vào ngân sách nhà nước.

Nếu giai đoạn 2021 – 2024 là bốn năm thử nghiệm và khẳng định vị thế, thì 2026 sẽ là bước ngoặt đưa Hà Nội vào nhóm những thành phố sáng tạo có hệ sinh thái vận hành bài bản, bền vững và lan tỏa ở tầm khu vực và thế giới.