Hà Nội đang chứng kiến sự xuất hiện của các thương hiệu sáng tạo trẻ, chọn con đường riêng bằng cách khai thác chất liệu truyền thống và thủ công bản địa. Trong số đó, Lùng Studio do Vy Lê sáng lập đã khá thành công với việc “xuất khẩu” chất liệu bản địa – Lấy cảm hứng từ ký ức, mùi hương và hành trình “lùng sục” chất liệu, để tạo ra những sản phẩm vừa mang tính nghệ thuật, vừa có đời sống ứng dụng.

Quả trứng thơm đã trở thành dấu ấn nhận diện của studio. Ẩn sau hình dáng tối giản là cả một câu chuyện về chất liệu, về mùi hương, và về việc thương mại hóa một sản phẩm sáng tạo theo cách bền bỉ, chậm rãi, đầy tính cá nhân. Câu chuyện của những chất liệu địa phương được đóng gói thành sản phẩm văn hóa sẽ được Vy Lê – đồng sáng lập Lùng Studio và Gate Gate Gallery chia sẻ trong bài viết dưới đây.

Hình hài “quả trứng thơm”: Sự kết hợp của ký ức cá nhân và chất liệu bản địa

Vy Lê nhớ rất rõ khoảnh khắc đầu tiên dẫn chị đến cảm hứng về dáng hình của quả trứng. Trong một buổi chiều đi họp với khách hàng trên đường Trần Xuân Soạn, chị vô tình nhìn thấy những vỏ trứng đặt trước một quán phở – Một hình ảnh giản dị nhưng gây ám ảnh thị giác: Quả trứng là biểu tượng của sự bình yên bên ngoài nhưng ẩn chứa nguồn năng lượng mạnh mẽ bên trong. Ý niệm về “trứng thơm” cũng bắt nguồn từ ký ức của chị về những mùi hương có khả năng lưu giữ cảm xúc. Và Vy tin rằng mùi hương cần một hình thức chứa đựng mang bản sắc riêng – không phải lọ thủy tinh quen thuộc, mà là một vật phẩm có đời sống lâu dài, có thể tồn tại như vật thể có cá tinh riêng trong không gian sống. Từ đó, hình tượng quả trứng thơm trở thành hạt mầm cho ý tưởng sáng tạo của chị.

Từ ký ức cá nhân, Vy Lê đã bước vào hành trình tìm tòi và phát triển sản phẩm sáng tạo từ các chất liệu địa phương (Ảnh: FBNV)

Từ hai mạch cảm xúc của mùi hương và hình dáng quả trứng, Vy Lê bắt đầu hành trình tìm kiếm chất liệu. Bằng cách “đối thoại” không ngừng với những vùng nguyên liệu bản địa, chị dần định hình bản sắc của Lùng Studio. Thay vì sử dụng vật dụng công nghiệp hay những mẫu chai có sẵn trên thị trường, Vy lựa chọn những chất liệu “có đời sống”, có hơi thở của bàn tay con người: gốm, sơn mài và đá.

Gốm là chất liệu đầu tiên. Vy vốn yêu gốm từ lâu: Chất cảm thô mộc, sự không hoàn hảo tự nhiên, đường nét được tạo ra bằng tay… Tất cả đều phù hợp với “tinh thần” của quả trứng thơm. Những lô sản xuất đầu tiên chỉ có hai màu, hai mùi hương. Gốm cho Vy cảm giác gần gũi, dễ tiếp cận và có tính bản địa rõ rệt.

Sau gốm, Vy tìm đến sơn mài – Chất liệu đòi hỏi sự kiên nhẫn và độ chính xác cao từ nghệ nhân. Một sản phẩm sơn mài của Lùng phải đi qua từ 10 đến 14 công đoạn, kéo dài 30-60 ngày, gồm quét sơn, phủ vóc, mài từng lớp, lên màu, đánh bóng… Vy gọi sơn mài là chất liệu “có thời gian bên trong” – Bởi mỗi lớp sơn đều chứa đựng công sức và nhịp sống của người thợ.

Đến năm 2024, Lùng bắt đầu làm việc với đá Yên Bái – loại đá được khai thác ở vùng núi phía Bắc. Để biến đá thành hình hài trứng, chị hợp tác với các nghệ nhân Hòa Bình. Đá mang lại cảm giác nặng, bền, lạnh. Điều này đối lập hoàn toàn với mùi hương mềm mại bên trong, tạo nên một sự cân bằng cho quả trứng thơm.

Điểm chung của ba chất liệu ấy là tính thủ công và bản địa. Chúng không chỉ làm đẹp cho sản phẩm, mà còn cho phép quả trứng tồn tại lâu hơn vòng đời của một cây nến: Có thể tái sử dụng, trồng cây, cắm hoa, đựng đồ nhỏ, hay đơn giản đặt trong không gian như một vật trang trí có linh hồn. Với Vy, chất liệu không đơn giản lớp bảo vệ bên ngoài, mà là một phần của câu chuyện, góp phần giúp ký ức, văn hóa và bàn tay nghệ nhân hòa vào nhau, tạo nên tinh thần riêng của Lùng Studio.

Một số sản phẩm của Lùng Studio (Ảnh: Lùng Studio)

Làm sản phẩm thủ công sáng tạo: Chậm, khó nhưng đáng

Làm sản phẩm thủ công tức là phải kiên nhẫn: Từ thuyết phục nghệ nhân đồng hành đến việc hoàn thiện từng chi tiết qua nhiều công đoạn phức tạp. Sản xuất ít, ngân sách nhỏ, thời gian dài; mỗi lô có thể khác nhau vì tính chất riêng có của hàng thủ công. Có sản phẩm phần thân và nắp lệch hẳn nhau trong lô đầu tiên, nhưng Vy quyết định giữ lại bởi chị xác định triết lý của Lùng là:  “Chấp nhận mọi thứ như vốn có. Thế giới đôi khi đẹp hơn khi không hoàn hảo”.

Dù khó khăn, Vy chưa bao giờ nhìn nhận sự không hoàn hảo là trở ngại. Ngược lại, chính quá trình đi vào xưởng, nói chuyện với nghệ nhân, thử nghiệm chất liệu mới lại trở thành nguồn “dopamine sáng tạo” khiến chị tiếp tục tìm tòi. Với chị, cái “được” lớn nhất không phải số lượng sản phẩm, mà là kiến thức, trải nghiệm và những mối liên kết với những nghệ nhân thủ công.

Phản hồi của khách hàng dù khen hay chê cũng là động lực để chị cải thiện sản phẩm. Có khách nước ngoài nói ngay khi nhìn thấy sản phẩm của Lùng: “Đây chính là thứ tôi tìm”. Có khách trong nước góp ý thêm một lớp hộp carton để bảo vệ sản phẩm khi vận chuyển và Vy làm theo ngay. Với chị, làm sản phẩm là chuỗi những cuộc đối thoại mà trong đó, mỗi phản hồi là một mắt xích quan trọng.

Trong thị trường nội địa, sản phẩm của Lùng thường được đánh giá là giá thành cao và khó tiếp cận số đông. Tuy nhiên với Vy Lê, chấp nhận điều đó chính là cách để Lùng giữ bản sắc và tính độc bản của những sản phẩm thủ công mỹ nghệ nước nhà.

Thương mại hóa sáng tạo: Từ quà tặng văn hóa đến tiếp cận thị trường ngách bằng văn hóa bản địa

Lùng Studio muốn câu chuyện của những quà trứng thơm không dừng ở sản phẩm trang trí. Với khách Việt, nó mang cảm giác bình an, như một biểu tượng phong thủy. Với khách quốc tế, trứng thơm là quà tặng văn hóa Việt Nam, gợi nhắc truyền thuyết Lạc Long Quân – Âu Cơ. Mỗi ngọn lửa nến được thắp lên như một lớp ý nghĩa: ánh sáng, năng lượng, sự sống.

Vy cũng nhìn nhận kinh tế sáng tạo bằng sự tỉnh táo: Sản phẩm làm thủ công khó mở rộng quy mô nhanh, khó sản xuất số lượng lớn, khó cạnh tranh với hàng công nghiệp. Nhưng chính chất lượng “độc bản” giúp Lùng tìm được phân khúc riêng và “chạm” tới những khách hàng mong muốn trải nghiệm sâu với văn hóa bản địa. Từ đó, quả trứng thơm mang những dấu ấn đặc trưng Việt Nam được bạn bè quốc tế “xách tay” tới nhiều vùng đất mới như Mỹ, Úc, Hàn, Nhật hay Châu Âu.

KTS Kosuke Osawa và sản phẩm của Lùng Studio  (Ảnh: Lùng Studio)

Khi được hỏi về lời khuyên cho người muốn đưa ý tưởng thủ công ra thị trường, Vy chia sẻ: “Quan trọng nhất là phải hiểu mình muốn gì. Thứ mà bạn có thể kể mỗi ngày với năng lượng thật. Đó chính là thứ bạn nên theo đuổi. Sản phẩm có đời sống là sản phẩm xuất phát từ bên trong mình”.

Hành trình của Vy Lê và Lùng Studio là một minh chứng đẹp cho tinh thần sáng tạo bền bỉ, tỉ mỉ, dựa trên chất liệu bản địa và luôn đặt giá trị cảm xúc cùng văn hóa làm ưu tiên.