93% các quốc gia thành viên UNESCO đã đưa văn hóa vào kế hoạch phát triển bền vững quốc gia. Nhưng một khảo sát năm 2024 cho thấy: 62% người làm việc trong lĩnh vực văn hóa nhận định rằng họ không hoặc ít được bảo vệ các quyền lợi về kinh tế và xã hội. Để giải quyết khoảng trống này, MONDIACULT 2025 quy tụ hơn 120 Bộ trưởng phụ trách ngành Văn hóa cùng đại diện từ 163 quốc gia tại Barcelona để định hình tương lai của các chính sách văn hóa.

Michelle Gamuchirai Gwaku là một nhạc sĩ đến từ Zimbabwe. Với cô, âm nhạc không chỉ là một nghề kiếm sống mà còn là cách tri ân di sản văn hóa của mình. Cô chơi Mbira, một nhạc cụ truyền thống như một cách để lưu truyền loại hình này tới thế hệ tiếp theo, đồng thời làm mới nó theo nhịp sống hiện đại: “Đây không chỉ là âm nhạc mà là cầu nối các thế hệ và văn hóa, dạy người trẻ rằng di sản của chúng ta quan trọng và cần tìm thêm cách để bảo vệ chúng”  — Michelle Gamuchirai Gwaku chia sẻ.

Những gương mặt tận tâm với di sản như vậy thực ra có mặt ở mọi quốc gia. Ví dụ như ở Mexico, nghề thêu truyền thống không chỉ là thực hành thẩm mỹ hay một nguồn thu nhập – Nó là một ngôn ngữ sống, mang theo câu chuyện, biểu tượng và bản sắc vùng miền. Mỗi họa tiết thêu phản ánh ký ức tập thể — Đôi khi gắn với nghi lễ, thiên nhiên hoặc các cuộc đấu tranh xã hội.

Tuy nhiên, dù văn hóa đóng vai trò quan trọng trong việc trao truyền ý nghĩa và hỗ trợ phát triển bền vững, kết quả khảo sát năm 2024 của UNESCO cho thấy cần có nhiều hành động hơn nữa. Chỉ 9% nghệ sĩ và người làm văn hóa được khảo sát cho biết họ có mức bảo vệ đầy đủ hoặc mạnh mẽ về quyền kinh tế và xã hội. 62% nói rằng họ nhận được rất ít hoặc không có sự bảo vệ, cho thấy những thách thức kéo dài trong việc bảo đảm quyền cho những người thúc đẩy nền kinh tế sáng tạo.

“Tôi cần xây dựng điều gì đó bền vững, thứ có thể tiếp tục phát triển mà không chỉ dựa vào tiền túi. Tôi và cộng đồng của tôi cần được hưởng lợi từ chính nghệ thuật của chúng tôi.”  — Michelle Gamuchirai Gwaku chia sẻ thêm. 

Văn hóa như động lực của phát triển bền vững

Hội nghị Thế giới về Chính sách Văn hóa và Phát triển Bền vững của UNESCO — MONDIACULT — kêu gọi tăng cường chính sách văn hóa và bảo vệ nghệ sĩ. MONDIACULT 2025, diễn ra từ ngày 29/9 đến 01/10/2025 tại Barcelona (Tây Ban Nha), với sự tham gia của hơn 120 Bộ trưởng Văn hóa, nhắc lại rằng văn hóa phải được tích hợp đầy đủ vào chính sách công như một trụ cột của gắn kết xã hội và khả năng phục hồi

“Đây không phải là một hội nghị thường niên. Đây là lời đáp lại một tình huống khẩn cấp. Chúng ta đang chứng kiến sự suy giảm của chủ nghĩa đa phương và sự phân mảnh địa chính trị chưa từng có. Nhưng văn hóa là động lực của gắn kết, tái thiết và phẩm giá. Điều chúng ta khẳng định tại MONDIACULT là: Văn hóa là một câu trả lời chính trị cho những đứt gãy của thế giới.” – Tổng Giám đốc UNESCO Audrey Azoulay phát biểu.

Ngày nay, di sản văn hóa tiếp tục đối mặt với nhiều nguy cơ: Biến đổi khí hậu, đô thị hóa nhanh, xung đột vũ trang, cùng với nạn cướp bóc và buôn bán bất hợp pháp. Để ứng phó, UNESCO — theo cam kết từ MONDIACULT 2022, đã cho ra mắt Bảo tàng Ảo về các Hiện vật Văn hóa bị đánh cắp, một nền tảng tiên phong nhằm ghi nhận và cung cấp nội dung giáo dục về các hiện vật bị lấy khỏi cộng đồng gốc. Với hơn 230 hiện vật được giới thiệu, nền tảng nhập vai này giúp nâng cao nhận thức về nạn buôn bán trái phép di sản văn hóa và nhấn mạnh sự cần thiết của hợp tác và cảnh giác ở mọi cấp độ.

Khẳng định vai trò của văn hóa trong tương lai toàn cầu

Vai trò dẫn dắt của UNESCO tại MONDIACULT 2025 kêu gọi các quốc gia cam kết đặt phát triển văn hóa trở thành nhiệm vụ trọng tâm  trong nỗ lực toàn cầu vì hòa bình và phát triển bền vững – Bằng cách thúc đẩy việc tích hợp văn hóa như một mục tiêu độc lập trong chương trình phát triển bền vững của Liên Hợp Quốc sau năm 2030.

Văn hóa không chỉ là một động lực kinh tế, mà còn là một quyền con người, giữ vai trò cốt lõi trong việc nuôi dưỡng bản sắc, sự gắn kết xã hội và khả năng hồi phục của cộng đồng.