Giữa bối cảnh căng thẳng địa chính trị, xung đột đa tầng và những khủng hoảng đang chồng lấn, hơn 160 quốc gia đã tụ hội tại Barcelona trong khuôn khổ MONDIACULT – Hội nghị Thế giới về Chính sách Văn hóa lớn nhất của UNESCO, phối hợp tổ chức cùng Chính phủ Tây Ban Nha. Kỳ họp năm nay gửi đi một thông điệp rõ ràng: Văn hóa phải trở thành trọng tâm của phát triển và là trụ cột trong ứng phó khủng hoảng, với một cơ chế tài chính bền vững hơn.

“MONDIACULT cho thấy chúng ta hoàn toàn có thể duy trì những không gian đối thoại đa chiều. Hãy để văn hóa trở thành ngôn ngữ chung – ngôn ngữ giúp chúng ta kiến tạo xã hội, tìm điểm đồng và gìn giữ hy vọng.” — Tổng Giám đốc UNESCO Audrey Azoulay

Từ khi được tái khởi động vào năm 2022, MONDIACULT nhanh chóng trở thành diễn đàn trung tâm trong việc định hình nghị sự toàn cầu về văn hóa. Sau khi thống nhất tuyên bố chung “văn hóa là tài sản công toàn cầu”, hơn 160 quốc gia tham dự năm nay tiếp tục cam kết đưa văn hóa vào các chính sách phát triển và ứng phó khẩn cấp.

Ảnh: UNESCO

Từ hợp tác đa phương trong phát triển văn hoá…

Từ năm 2018, UNESCO đẩy mạnh việc đưa văn hóa trở lại không gian đối thoại đa phương, tạo nên những bước tiến quan trọng tại G20, G7 và Thỏa ước Tương lai của Liên Hợp Quốc.

Nỗ lực này đi kèm một làn sóng mạnh mẽ: Gần 80 quốc gia đã gia nhập các Công ước Văn hóa của UNESCO – Điều này cho thấy quyết tâm chung trong bảo vệ di sản, thúc đẩy đa dạng văn hóa và chống buôn bán trái phép di sản.

Xu thế hợp tác xuyên biên giới cũng gia tăng đáng kể: Hiện có 51 di sản thế giới chung giữa nhiều quốc gia và 97 thực hành văn hóa chung được ghi danh Di sản Phi vật thể.

… Đến hành động thực tế tại các điểm “nóng”

Trong những năm gần đây, UNESCO mở rộng hiện diện thực địa, phối hợp chặt chẽ với cộng đồng sáng tạo ở những vùng chịu tác động của khủng hoảng.

Tại Mosul, Beirut và Ukraine, UNESCO kết hợp phục hồi di sản với đào tạo nghề, góp phần tạo việc làm mới và khôi phục đời sống văn hóa – giáo dục.

Tại Gaza và Sudan, tổ chức này triển khai các công cụ giám sát mới như ảnh vệ tinh, tăng cường hợp tác khu vực và hỗ trợ bảo vệ những địa điểm bị đe dọa bởi xung đột hoặc nạn cướp phá.

Từ năm 2018 đến nay, UNESCO đã thực hiện hơn 350 can thiệp tại 118 quốc gia, từ hỗ trợ kỹ thuật, phục hồi di tích đến rút ngắn thời gian triển khai đội ngũ trên thực địa.

Bảo vệ di sản trong kỷ nguyên số: Bảo tàng ảo về Hiện vật văn hoá bị đánh cắp

Một trong những dấu ấn của MONDIACULT 2025 là việc ra mắt Bảo tàng Ảo về Hiện vật Văn hóa Bị đánh cắp – Lời hứa được đưa ra tại MONDIACULT 2022 nay đã trở thành hiện thực.

Công trình do kiến trúc sư Francis Kéré thiết kế, là nền tảng số đầu tiên trên thế giới dành riêng cho việc nâng cao nhận thức về buôn bán hiện vật trái phép.

Nơi đây trưng bày gần 250 hiện vật từ 45 quốc gia, kèm theo các câu chuyện và lời chứng của cộng đồng bị ảnh hưởng trực tiếp. Bảo tàng được phát triển cùng INTERPOL và nhiều đối tác quốc tế, trở thành công cụ quan trọng cho giáo dục, phòng ngừa và hợp tác.

“Lần đầu tiên, hậu quả của nạn buôn bán hiện vật trái phép được đưa đến công chúng một cách trực quan và sâu sắc. Bảo tàng này sẽ góp phần nối lại ký ức và hỗ trợ việc hoàn trả hiện vật.”

— Audrey Azoulay

Báo cáo Toàn cầu đầu tiên và lộ trình đến năm 2029

Tại Barcelona, lần đầu tiên UNESCO công bố Báo cáo Toàn cầu về Chính sách Văn hóa. Báo cáo thiết lập các chỉ số cấu trúc giúp theo dõi, đánh giá và định hướng chính sách văn hóa trong những năm tới.

Những dữ liệu ban đầu cho thấy sự thay đổi tích cực:

• Đa số quốc gia đã tích hợp văn hóa vào chiến lược phát triển.
• Các ngành công nghiệp văn hóa – sáng tạo hiện đóng góp 3,39% GDP toàn cầu.
• Tuy nhiên, báo cáo cũng nêu bật sự chênh lệch sâu sắc: Chi tiêu văn hóa bình quân đầu người ở các nước thu nhập cao cao gấp 2.000 lần so với nhóm nước thu nhập thấp.

Kết thúc hội nghị, các thành viên thống nhất sẽ tổ chức MONDIACULT 2029 tại Ả Rập Xê Út – Mở ra chặng tiếp theo trong nỗ lực xây dựng chính sách văn hóa toàn cầu.