Ngược chiều nửa thế kỷ với Tọa đàm “Quá trình phục chế hiện vật con diều Huế”

Câu chuyện “đánh thức con diều” từ những dòng ký ức từ nửa thập kỉ trước của một người phi công Hoa Kỳ được các học giả người Việt chia sẻ trong buổi tọa đàm “Quá trình phục chế hiện vật con diều Huế” diễn ra tối 13/06 tại Trung tâm điều phối các hoạt động sáng tạo Hà Nội. Các đại biểu tham dự đã cùng nhau chia sẻ những kinh nghiệm về quy trình bảo quản và phục chế cổ vật, tác phẩm thủ công mỹ nghệ và nghệ thuật cho Việt Nam.

Được khởi xướng bởi nhà nghiên cứu Vũ Đỗ và Lân Tinh Foundation, Toạ đàm do Bảo tàng Hàng không và Không gian Quốc gia Smithsonian và Lân Tinh Foundation phối hợp tổ chức, với sự hỗ trợ của Trung tâm điều phối các hoạt động sáng tạo thuộc Bảo tàng Hà Nội và nhà báo Trương Uyên Ly, với mục tiêu lan tỏa giá trị của thủ công truyền thống Việt Nam, thúc đẩy nhận thức và gợi mở những ý tưởng mới về công tác bảo tồn tu sửa các hiện vật di sản văn hóa.

Tham dự toạ đàm có các đại biểu: Ông Đặng Minh Vệ – Phó Giám đốc Bảo tàng Hà Nội; bà Nguyễn Thị Ngọc Hoà – Giám đốc Trung tâm điều phối các hoạt động sáng tạo Hà Nội; bà Bùi Thị Quyên – Giám đốc Trung tâm văn hóa, Thông tin và Thể thao huyện Đan Phượng; ông Nguyễn Đức Tăng – Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và phát huy giá trị di sản văn hóa; đại diện Đại sứ quán Mỹ tại Hà Nội; đại diện Chương trình học bổng Fulbright; nghệ nhân ưu tú Nguyễn Đăng Hoàng và Câu lạc bộ Diều Huế; đại diện lãnh đạo các trung tâm văn hóa; trung tâm bảo tồn di sản văn hóa; các nhóm chế tác và phục dựng đồ chơi giấy truyền thống; các câu lạc bộ diều Hà Nội cùng các khán giả, chuyên gia, nghệ nhân và người yêu văn hóa di sản tham gia offline và online qua nền tảng Zoom.

Buổi tọa đàm thu hút sự quan tâm của cả giới chuyên môn, quản lý và đại chúng

Ý tưởng tổ chức tọa đàm bắt đầu từ một hành trình đầy bất ngờ và cảm xúc của học giả Vũ Đỗ: Tháng 03/2025, trong một chuyến đi, anh đã tình cờ phát hiện một cánh diều Việt Nam được cất giữ nhiều năm trong phòng bảo quản tại Bảo tàng Hàng không và Không gian Quốc gia Smithsonian. Theo hồ sơ hiện vật, năm 1967, Đại tá Không quân Hoa Kỳ – Robert C. “Bob” Mikesh vốn mến yêu diều Huế nên đã đặt hàng nghệ nhân làm diều từ Huế – ông Đoàn Văn Chước chế tác cánh diều này và mang về Mỹ theo đề nghị của ông Paul E. Garber, lúc đó là Giám tuyển của Bảo tàng. Sau này, cả Mikesh và Garber đều trở thành những người tiên phong trong lĩnh vực bảo tồn hàng không.

Học giả Vũ Đỗ chia sẻ về hành trình đánh thức cánh diều của mình

Trong gần một tháng làm việc chặt chẽ cùng các chuyên gia bảo tồn, giám tuyển và lưu trữ tại bảo tàng, Vũ Đỗ đã tiến hành phục chế thành công cánh diều dựa trên công việc đo đạc, kiểm nghiệm, tìm kiếm các lưu trữ một cách khoa học và bài bản về nguồn gốc, kỹ thuật và vật liệu chế tác cũng như câu chuyện lịch sử phía sau hiện vật.

Cận cảnh con diều trước và sau khi phục dựng

Cùng với Vũ Đỗ, một số chuyên gia, khán giả và khách mời tại tọa đàm đã chia sẻ thêm những kinh nghiệm phục chế, bảo quản hiện vật trong các bảo tàng nơi mình công tác cũng như hành trình đi tìm lại gia đình người nghệ nhân làm diều ở Huế năm 1967. Tọa đàm đã trở thành không gian để kết nối các cộng đồng di sản – Từ những nghệ nhân làm diều đến các nhà nghiên cứu bảo tàng, từ thế hệ trẻ sáng tạo đến những giám tuyển quốc tế… cùng bàn về cách chúng ta gìn giữ và kể lại các câu chuyện di sản một cách sống động và chuyên nghiệp. Hành trình của cánh diều chưa dừng lại ở đó, còn nhiều câu chuyện sẽ kể tiếp sau này. Đây có thể là bước khởi đầu cho những dự án phục dựng, bảo tồn và kết nối mới giữa Việt Nam và thế giới – Nơi mỗi hiện vật đều có câu chuyện đáng được lắng nghe và hồi sinh.

Năm 2025 đánh dấu kỷ niệm 30 năm thiết lập quan hệ ngoại giao giữa Việt Nam và Hoa Kỳ, khiến câu chuyện “đánh thức con diều” càng thêm ý nghĩa. Cánh diều giờ đây trở thành biểu tượng của hòa bình và mở ra những tiềm năng hợp tác mới mẻ trong lĩnh vực bảo quản, bảo tồn, phục chế di sản văn hóa, sản phẩm thủ công và nghệ thuật.