Người kể chuyện bằng rối

Nằm trong chuỗi hoạt động hưởng ứng Festival Thăng Long – Hà Nội 2025, Trung tâm Điều phối các Hoạt động Sáng tạo Hà Nội cùng Bảo tàng Hà Nội giới thiệu trưng bày chuyên đề “Dương Văn Học – Người kể chuyện bằng rối”, tôn vinh hành trình gần sáu thập kỷ của một nghệ sĩ đã dành trọn đời để làm mới và lan tỏa nghệ thuật rối Việt Nam.

Người nghệ sĩ tiên phong của rối Việt Nam

Sinh năm 1942 tại phố Hàng Bạc (Hà Nội), nghệ sĩ Dương Văn Học khởi đầu sự nghiệp với vai trò biên đạo múa, trước khi chọn rối làm ngôn ngữ sáng tạo trọn đời. Từ biên kịch, đạo diễn đến nghệ sĩ biểu diễn, ông là người đầu tiên ở Việt Nam đưa rối độc diễn – hình thức một nghệ sĩ vừa điều khiển, vừa đối thoại, vừa kể chuyện bằng rối – trở thành loại hình sân khấu độc lập giàu sức biểu đạt.

Nghệ sĩ Dương Văn Học mang những con rối tâm huyết đến với Bảo tàng Hà Nội (Ảnh: BTC)

Dấu mốc quan trọng trong sự nghiệp của ông là Liên hoan Múa rối toàn quốc năm 1994, khi ông giành Huy chương Vàng ở cả ba hạng mục: Nghệ sĩ độc diễn, Tác giả và Đạo diễn. Thành công này mở đường để nghệ thuật rối độc diễn Việt Nam bước ra thế giới.

Từ đó đến nay, ông đã biểu diễn tại 45 quốc gia, nhận nhiều giải thưởng trong nước và quốc tế. Những tác phẩm như Thuyền trên sông, Cái chết của thiên nga, Kéo vật cuộc đời, Cô gái hay nhện… cho thấy rối không chỉ để giải trí, mà trở thành “nhân vật sống”, kể những câu chuyện đời bình dị và gửi gắm triết lý nhân sinh.

Các trưng bày về hành trình mang rối đến 45 quốc gia của nghệ sĩ Dương Văn Học (Ảnh: BTC)

Chia sẻ tại sự kiện, nghệ sĩ xúc động nói: “Rối kể câu chuyện về bản sắc, văn hóa, con người Việt Nam với bạn bè quốc tế… qua đó, bạn bè thế giới hiểu thêm và yêu thêm con người Việt Nam.”

Mỗi chuyến lưu diễn lại mở ra một tác phẩm mới: chú ngựa và tiếng trống rộn ràng ở Pakistan, môn vật Sumo hóm hỉnh ở Nhật Bản, phiên chợ Ba Tư huyền bí ở Trung Đông… Trong đó, Cái chết của thiên nga lấy cảm hứng từ Camille Saint-Saëns là một trong những tác phẩm để lại dấu ấn mạnh mẽ nhất.

Trưng bày chuyên đề: Từ hiện vật đến không gian kể chuyện

Trưng bày giới thiệu hơn 30 tác phẩm và hiện vật nghệ sĩ Dương Văn Học hiến tặng cho Bảo tàng Hà Nội vào cuối năm 2024, gồm cả những tác phẩm thuộc Bảo tàng Nghệ thuật Rối độc diễn tại Nha Trang – nơi ông từng là Giám đốc.

Không gian được chia thành bốn chủ đề: Rối kể chuyện văn hóa Việt, Rối kể chuyện thế giới, Rối kể chuyện muôn loài, Rối bóng. Mỗi chủ đề phác họa một lát cắt trong hành trình sáng tạo của ông, nơi dí dỏm, hóm hỉnh hòa cùng chiều sâu triết lý.

Rối trong không gian trưng bày tại Bảo tàng Hà Nội (Ảnh: BTC)

Chiều 12/11, tại Trung tâm Điều phối các Hoạt động Sáng tạo Hà Nội, Bảo tàng Hà Nội, lễ khai mạc trưng bày chuyên đề “Dương Văn Học – Người kể chuyện bằng rối” đã diễn ra trong không khí trang trọng và ấm cúng.

Buổi khai mạc vinh dự đón:

Bà Bạch Liên Hương – Thành ủy viên, Giám đốc Sở Văn hóa & Thể thao Hà Nội
TS. Hoàng Anh Tuấn – Giám đốc Bảo tàng Lịch sử TP. Hồ Chí Minh
TS. Phạm Thị Lan Anh – Trưởng phòng Quản lý Di sản, Sở Văn hóa & Thể thao Hà Nội
Ông Nguyễn Tiến Đà – Giám đốc Bảo tàng Hà Nội
Ông Đặng Minh Vệ – Phó Giám đốc Bảo tàng Hà Nội
Bà Nguyễn Thị Ngọc Hòa – Giám đốc Trung tâm Điều phối các Hoạt động Sáng tạo Hà Nội

Cùng nghệ nhân Dương Văn Học, các nghệ nhân rối truyền thống và đông đảo bạn trẻ yêu nghệ thuật.

Ông Nguyễn Tiến Đà, Giám đốc Bảo tàng Hà Nội, nhấn mạnh: “Điều cấp thiết hiện nay là đưa những di sản này đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là giới trẻ và bạn bè quốc tế. Nếu không, di sản sẽ đối diện với nguy cơ mai một rất lớn.”

Các nghệ sĩ, chuyên gia chia sẻ trong buổi tọa đàm (Ảnh: BTC)

Bên cạnh hiện vật, khán giả còn có cơ hội xem video tư liệu về cuộc đời và sự nghiệp của nghệ sĩ, cũng như tham dự tọa đàm “Rối độc diễn – Cuộc đối thoại giữa chuyển động và biểu cảm”, mở ra cái nhìn toàn diện hơn về loại hình nghệ thuật độc đáo này. Trong khuôn khổ chương trình, buổi tọa đàm đặc biệt đã diễn ra, nơi nghệ nhân Dương Văn Học và các nghệ nhân chia sẻ về hành trình sáng tạo, kỹ thuật biểu diễn và mối liên hệ giữa rối độc diễn hiện đại với rối nước truyền thống.

“Dương Văn Học – Người kể chuyện bằng rối” không chỉ là trưng bày tôn vinh một nghệ sĩ tiên phong mà còn là cầu nối giữa truyền thống và hiện đại. Trong đôi tay và tâm hồn của ông, những con rối nhỏ bé trở thành người kể chuyện, mang lại tiếng cười, sự hóm hỉnh nhưng cũng chạm tới những triết lý sâu sắc về đời sống.