“Nhìn hay được nhìn?” – Đối thoại hai chiều qua những bức chân dung

Trong những bức ảnh, bạn là người “Nhìn hay được nhìn?” – Đó là câu hỏi nghịch lý đầy thú vị được đặt ra trong triển lãm của Birgit Kleber. Hai loạt ảnh Nhiếp ảnh gia và 20 gương mặt, 20 câu chuyện tạo nên cuộc đối thoại của những hành trình vượt qua những biên giới, văn hóa và thế hệ.

Dòng chảy lịch sử qua góc nhìn của “Nhiếp ảnh gia”

Từ đầu thập niên 1990, nhiếp ảnh gia Đức Birgit Kleber bắt đầu dự án dài hơi Nhiếp ảnh gia kéo dài ba thập kỷ ghi lại những chân dung của chính các đồng nghiệp trong giới nhiếp ảnh. Từ Berlin đến Paris, New York, bà dần xây dựng một “biên niên sử bằng hình ảnh” gồm hơn 100 bức chân dung, tạo thành một tuyển tập “Ai là ai?” của lịch sử nhiếp ảnh đương đại.

Những tấm ảnh đen trắng khiến người xem buộc phải tập trung vào đôi mắt của các nhiếp ảnh gia (Ảnh: BTC)

Làm việc hoàn toàn với ảnh đen trắng, ánh sáng tự nhiên và bố cục được dàn dựng tối giản, Birgit Kleber hướng người xem vào đôi mắt của nhân vật. Ở đó, những biểu cảm thoáng qua trở thành khoảnh khắc vượt thời gian, lặng yên mà vẫn đầy nội lực. Những chân dung trong “Nhiếp ảnh gia” – Vì vậy vừa là ký họa gương mặt, vừa là ghi chép của chính bà về một hiện diện đã chạm tới sự tĩnh lặng vĩnh cửu.

Trong dòng chảy ấy, người nghệ sĩ thường được xem như “kẻ quan sát”. Nhưng khi hình ảnh được trưng bày trong không gian triển lãm, chính họ cũng trở thành “người được nhìn”, mở ra câu hỏi: Khi ta nhìn vào chân dung của một nhiếp ảnh gia, ai thực sự đang quan sát ai?

Những hành trình Việt – Đức: Soi chiếu lẫn nhau

Song song với Nhiếp ảnh gia, triển lãm còn giới thiệu bộ ảnh Việt–Đức: 20 Gương mặt, 20 Câu chuyện, được Birgit Kleber thực hiện theo yêu cầu của Goethe-Institut, Đại sứ quán Đức và AHK Việt Nam.

Bộ ảnh tôn vinh 20 cá nhân gốc Việt tại Đức – Những người đã khẳng định bản thân trong nhiều lĩnh vực khác nhau, từ hoạt động xã hội, nghệ thuật, khoa học đến kinh doanh. Dù không cùng một câu chuyện, họ chia sẻ điểm chung: Tinh thần bền bỉ của những người kiến tạo tương lai ở một nơi xa quê hương.

Loạt ảnh Việt–Đức: 20 Gương mặt, 20 Câu chuyện được trưng bày tại COMPLEX 01 (Ảnh: BTC)

Lấy cảm hứng từ màu cờ của Đức và Việt Nam, loạt chân dung sử dụng ba tông màu chủ đạo (đen, đỏ và vàng) như sợi chỉ thị giác kết nối các nhân vật, đồng thời biểu trưng cho mối dây liên văn hóa giữa hai quốc gia.

Mỗi bức chân dung đều bắt đầu từ một thái độ, một lời mời mang tính cảm xúc mà Birgit Kleber gửi đến nhân vật. Khi họ chấp nhận lời mời ấy, cuộc đối thoại bắt đầu. Để rồi, chính trong cuộc trò chuyện này, chân dung được hình thành. Birgit không chỉ chụp một khoảnh khắc, mà tạo dựng một không gian để sự chân thực có thể xuất hiện.

Trong số các nhân vật được ghi lại có Uyên Ninh, nhà sáng tạo nội dung nổi tiếng với những video về khác biệt văn hóa Việt – Đức, được theo dõi bởi hàng triệu khán giả ở Việt Nam, Đức và châu Âu. Sự có mặt của cô trong triển lãm cũng phản ánh tinh thần của cả dự án: Những câu chuyện cá nhân có sức lan toả vượt biên giới.

Nghịch lý của sự quan sát

Khi đặt cạnh nhau trong một không gian chung, Nhiếp ảnh gia và 20 Gương mặt tạo nên một đối thoại thú vị: đâu là ranh giới giữa “người quan sát” và “người được quan sát”?

Chỉ cần một cú bấm máy, tất cả đều trở thành người được nhìn. Nhưng trong cách họ đối diện với ống kính – bằng ánh mắt, bằng sự hiện diện, bằng câu chuyện riêng – họ cũng đồng thời trở thành người nhìn lại khán giả.

Triển lãm vì thế không chỉ trình bày chân dung mà còn đặt ra những câu hỏi: Nhìn và được nhìn, điều đó thực sự có nghĩa là gì? Và làm thế nào để đảm bảo những tiếng nói và gương mặt đa dạng hơn tiếp tục được nhìn thấy, lắng nghe, và trân trọng? Đó là những câu hỏi đã vang lên từ bình minh của xã hội hiện đại và vẫn đầy sức nặng trong thời đại hình ảnh hôm nay.

Birget Kleber cùng các nhân vật xuất hiện trong 2 loạt ảnh và ông Franck Bolgiani – Giám đốc Viện Pháp tại Hà Nội trong Buổi Khai mạc (Ảnh: BTC)