Những ngã rẽ: Quá khứ đối thoại với hiện tại

Triển lãm “Những ngã rẽ” đưa công chúng khám phá các lớp ký ức đô thị Hà Nội thông qua tác phẩm nhiếp ảnh phù điêu của nghệ sĩ thị giác Nguyễn Thế Sơn. Đây là một trong những điểm nhấn của Photo Hanoi ’25, với cách tiếp cận liên ngành kết hợp nghệ thuật, kiến trúc và nghiên cứu đô thị. Triển lãm đang được mở cửa tại biệt thự 49 Trần Hưng Đạo – 46 Hàng Bài đến ngày 30/11.

Ký ức đô thị trong thực hành nghệ thuật của Nguyễn Thế Sơn

Trong dự án lần này, Nguyễn Thế Sơn tập trung vào các biệt thự kiến trúc Pháp, Đông Dương và Art Deco tại những giao điểm quan trọng của Hà Nội. Những công trình từng gắn với nhiều giai đoạn phát triển của thành phố đã biến đổi theo thời gian, mang nhiều lớp dấu vết của sinh hoạt hiện đại.

Thế Sơn sử dụng nhiếp ảnh phù điêu kết hợp khắc laser trên mica để phục dựng hình dáng nguyên bản của các biệt thự dựa trên bản vẽ và tư liệu quy hoạch thời Pháp. Ánh sáng được xử lý tạo độ sâu vật chất, khiến từng mái ngói, ô cửa và hoa văn hiện lên rõ nét, gợi cảm giác đối thoại giữa quá khứ và hiện tại.

Một số tác phẩm trong triển lãm “Những ngã rẽ” (Ảnh: Giám tuyển Nguyễn Thế Sơn)

Nghệ sĩ chia sẻ: “Tôi muốn người xem nhận ra rằng ký ức đô thị không chỉ nằm trong hình ảnh hay bản vẽ, mà sống động ngay trong không gian xung quanh, trong từng ô cửa, mái ngói, ngã rẽ.”

Giám tuyển Nguyễn Thế Sơn giới thiệu về các tác phẩm (Ảnh: Giám tuyển Nguyễn Thế Sơn)

Khán giả tham dự lễ khai mạc cho biết tác phẩm gợi lại nhiều ký ức cá nhân. Ông Hoàng Văn Phức chia sẻ: “Tôi như được trở lại từng ngôi nhà quen thuộc thời thơ ấu. Mỗi biệt thự mang theo ký ức của con người và của thành phố tôi gắn bó cả đời.”

Góc nhìn kiến trúc và lớp nghiên cứu đô thị: “Đọc” ký ức thành phố qua dữ liệu, bản vẽ và cảm xúc

Dự án nhận được sự hỗ trợ chuyên môn của kiến trúc sư Trần Huy Ánh, người nghiên cứu các biệt thự bằng phương pháp khảo cứu kiến trúc. Ông phân tích bản đồ quy hoạch đầu thế kỷ 20, bản vẽ đạc họa, tư liệu địa chính và ảnh chụp từ trên cao để phục dựng cấu trúc từng công trình. Chuỗi dữ liệu được chồng lớp và đối chiếu, hình thành nên hệ thống hình học kiến trúc giúp nhận diện đặc điểm từng biệt thự trước khi biến dạng.

Nhà nghiên cứu Phạm Minh Quân nhận định: “Các bản vẽ đồ họa 3D có thể trở thành tác phẩm thị giác độc lập, giúp người xem cảm nhận thành phố bằng ký ức và cảm thức.”. Theo anh, dự án không dừng ở việc phục dựng kiến trúc mà mở rộng thành một cách đọc thành phố thông qua nhiều tầng dữ liệu – Từ bản đồ, hình ảnh đến trải nghiệm cá nhân. Các biệt thự xuất hiện trong triển lãm như những “mạch ngầm lịch sử”, gợi nhắc vai trò của chúng đối với đời sống đô thị Hà Nội suốt hơn một thế kỷ.

Sự kết hợp giữa nghệ thuật phù điêu, phân tích kiến trúc và cảm thức nghiên cứu đô thị đã biến “Những ngã rẽ” thành một dự án liên ngành hiếm gặp, giúp công chúng nhìn lại Hà Nội bằng một ngôn ngữ giàu chiều sâu.

Mở rộng từ “Những ngã rẽ”

Để tiếp nối câu chuyện của triển lãm, buổi tọa đàm sáng 15/11 đã mở ra cuộc trao đổi sâu sắc giữa nghệ sĩ Nguyễn Thế Sơn, kiến trúc sư Trần Huy Ánh và nhà nghiên cứu Phạm Minh Quân, thu hút đông đảo công chúng quan tâm đến di sản và nghệ thuật đương đại. Các diễn giả lần lượt chia sẻ về hành trình tạo nên dự án “Những ngã rẽ”, từ ý tưởng ban đầu, quá trình chọn biệt thự, bóc tách lớp tư liệu đến kỹ thuật nhiếp ảnh phù điêu. Kiến trúc sư Trần Huy Ánh trình bày phương pháp phân tích bản đồ và đọc hình học kiến trúc, trong khi nhà nghiên cứu Phạm Minh Quân nhấn mạnh vai trò của cảm thức đô thị và sự giao thoa giữa dữ liệu, di sản và mỹ cảm.

KTS Trần Huy Ánh phát biểu tại triển lãm (Ảnh: Quân đội nhân dân)

Nhà nghiên cứu Phạm Minh Quân (Trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật, Đại học Quốc gia Hà Nội) chia sẻ tại buổi khai mạc triển lãm (Ảnh: Quân đội nhân dân)

Cuộc trò chuyện mở ra nhiều góc nhìn mới về việc nghiên cứu và bảo tồn kiến trúc Hà Nội trong bối cảnh chuyển đổi hiện nay. Dự án vì thế tiếp tục được mở rộng như một nền tảng thảo luận liên ngành, giúp công chúng nhìn lại thành phố bằng sự thấu hiểu và chú tâm hơn. Triển lãm “Những ngã rẽ” vẫn mở cửa đến ngày 30/11, tiếp tục đưa khán giả trở về với những lớp ký ức đô thị trong nhiều thời kỳ của Hà Nội.

Thông tin triển lãm: