Trong hai ngày 15 và 16/11/2025, trong khuôn khổ Biennale Photo Hanoi’25, bộ phim tài liệu Marc Riboud – Chứng nhân của thế kỷ 20 của đạo diễn Virginie Linhart được trình chiếu tại Complex 01, mở ra cơ hội hiếm có để công chúng khám phá di sản đồ sộ của một trong những nhiếp ảnh gia có ảnh hưởng sâu rộng nhất thế kỷ XX. Bộ phim có thời lượng 53 phút, do Muriel Meynard sản xuất, quy tụ tư liệu quý giá từ kho lưu trữ của Marc Riboud và các bối cảnh thực địa trải dài trên nhiều châu lục.

L’Obs nhận xét: “Bộ phim tuyệt đẹp này là cơ hội để khám phá kho tàng tác phẩm xuất chúng (của Marc Riboud) hoặc chiêm ngưỡng lại những bức ảnh đã trở thành biểu tượng”. Thông qua các thước phim chắt lọc, khán giả được dẫn dắt vào thế giới hình ảnh đầy tinh tế, nơi Riboud quan sát và ghi lại những biến chuyển rung động nhất của nhân loại trong thế kỷ đầy xung đột và đổi thay.

Giao thoa góc nhìn thực tế báo chí và chất thơ nghệ thuật

Sinh năm 1923 tại Saint-Genis-Laval (Pháp), Marc Riboud lớn lên trong môi trường trí thức nhưng lại chọn con đường khác biệt so với những người anh theo nghiệp kinh doanh. Ông nhận chiếc máy ảnh của cha cùng lời dặn: “Nếu con không thể nói, hãy dùng đôi mắt để nhìn”. Điều đó đã  trở thành điểm khởi đầu cho hành trình nhiếp ảnh suốt hơn sáu thập kỷ của ông.

Sau Thế chiến II và quãng thời gian làm kỹ sư, Riboud dành trọn tâm huyết cho nhiếp ảnh từ tuổi 30. Dưới sự dẫn dắt của Henri Cartier-Bresson và Robert Capa, ông nhanh chóng trở thành thành viên Magnum Photos. Từ đây, các phóng sự ảnh của Riboud định hình phong cách: Vừa báo chí sắc bén, vừa giàu chất thơ – Một sự giao thoa hiếm giữa trực giác nghệ sĩ và cái nhìn nhân văn.

NAG Marc Riboud (Ảnh: Magnum Photos)

Câu nói nổi tiếng của ông: “Nhiếp ảnh không thay đổi thế giới – Nó cho thấy một thế giới đang thay đổi” trở thành triết lý xuyên suốt sự nghiệp. Và bộ phim tài liệu của Virginie Linhart tái hiện triết lý ấy qua những hình ảnh mạnh mẽ được lấy từ hàng chục cuộc chiến, phong trào đấu tranh, chuyển dịch kinh tế – xã hội toàn cầu.

Góc nhìn đặc biệt dành cho Việt Nam

Với công chúng Việt Nam, bộ phim mang ý nghĩa đặc biệt bởi Marc Riboud là một trong số ít những nhiếp ảnh gia phương Tây ghi lại hình ảnh Việt Nam trong chiến tranh từ cả hai miền Nam – Bắc trong giai đoạn 1968–1969. Ống kính của ông không chỉ tập trung vào chiến tuyến mà còn hướng đến đời sống thường nhật và tinh thần bền bỉ của người dân. Bằng ống kính của mình, Riboud đã truyền tải góc nhìn nhân văn giúp thế giới hiểu hơn về cuộc chiến và con người Việt Nam.

Ảnh Riboud chụp tại Việt Nam từ 1966 – 1976 (Ảnh: Marc Riboud Website)

Bộ phim cũng nhắc đến bức ảnh mang tính biểu tượng của Riboud tại cuộc biểu tình trước Lầu Năm Góc: Hình một cô gái trẻ giơ bông hoa đối diện hàng lưỡi lê, một trong những biểu tượng mạnh mẽ nhất của phong trào phản chiến toàn cầu những năm 1960. Khoảnh khắc ấy cho thấy vai trò của Riboud không chỉ là người ghi chép lịch sử, mà còn là cầu nối giữa các phong trào nhân quyền quốc tế và cuộc đấu tranh của Việt Nam.

Bức ảnh phản chiến – Cô gái cầm bông hoa đối diễn lưỡi lê (Ảnh: Guimet)

Một sự nghiệp xuyên lục địa

Từ những năm 1950 đến cuối đời, Marc Riboud đi qua Trung Đông, Ấn Độ, Trung Quốc, Nhật Bản, châu Phi và nhiều vùng chiến sự khác. Năm 1957, ông lưu lại Trung Quốc trong thời gian dài và xuất bản Women of Japan – cuốn sách ảnh đầu tiên. Những năm 1960, ông trở thành nhân chứng trực tiếp của các cuộc chiến tranh giành độc lập và các chuyển động chính trị toàn cầu. Từ thập niên 1980 đến 1990, ông tiếp tục ghi lại sự thay đổi nhanh chóng của châu Á, đặc biệt là Trung Quốc thời kỳ Đổi mới.

Di sản của ông được gìn giữ và trưng bày tại nhiều bảo tàng lớn ở Paris, New York, Thượng Hải, Tokyo. Marc Riboud qua đời năm 2016, hưởng thọ 93 tuổi, để lại kho tư liệu khổng lồ về thế kỷ biến động nhất của nhân loại – Một di sản thị giác vừa hiện thực vừa giàu tính thơ.