Được biết đến là một làng nghề với 400 năm tuổi có tiếng bậc nhất Hà Nội, làng Phú Vinh thuộc huyện Chương Mỹ nổi tiếng với các sản phẩm mây tre đan đẹp mắt, tinh xảo với hàng trăm mẫu mã và thể loại khác nhau. Trí tưởng tượng sáng tạo và bàn tay khéo léo của các nghệ nhân nơi đây đã tạo ra những sản phẩm độc đáo, mang nét đặc trưng riêng biệt mà không đâu có được ngoài Phú Vinh. Mỗi sản phẩm mây tre đan Phú Vinh là một tác phẩm nghệ thuật độc nhất, đòi hỏi kỹ mỹ thuật cao, sự công phu tỉ mỉ của những đôi bàn tay tài hoa.

Muốn có một tác phẩm như ý, trước tiên người thợ Phú Vinh phải hiểu rõ thứ nguyên liệu mà mình định làm. Các công đoạn sản xuất mây, tre đan rất cầu kỳ từ khâu chọn nguyên liệu. Sau khi chọn được nguyên liệu ưng ý sẽ tuốt, phơi, chẻ nan. Tiếp đó, nguyên liệu sẽ được sấy khói rơm, hoặc phơi nắng để có màu đẹp tự nhiên đảm bảo an toàn không độc hại với người sử dụng, cuối cùng mới đến tay người thợ đan thành sản phẩm. Trong đó, chẻ nan là một kỹ thuật khó, đòi hỏi người thợ có tay nghề cao. Tùy theo từng sản phẩm mà người thợ có cách chẻ nan riêng, sợi nan lúc thì chẻ thành từng ống tròn nhỏ, lúc chẻ thành những nan mỏng. Dù đến nay công đoạn chẻ nan được cơ giới hóa, nhưng sau đó người thợ vẫn phải tuốt lại để có những sợi nan mượt mà, phẳng bóng.

Các sản phẩm mây tre tinh xảo của làng nghề Phú Vinh

Tiếng tăm sản phẩm của làng nghề mây tre đan Phú Vinh đến từ chất liệu, kĩ năng, kĩ thuật cũng như các đường đan đặc biệt tỉ mỉ, cầu kì. Với óc sáng tạo và tình yêu với nghề truyền thống, các nghệ nhân Phú Vinh đã tạo ra hàng trăm cách đan khác nhau như: Đan xương cá, kết hình hoa và kết màu sắc, tạo hình hoa văn nổi trên nhiều mẫu sản phẩm tinh xảo… có tính thẩm mỹ cao. Qua thời gian, nhiều vật liệu mới được bổ sung kết hợp, mẫu mã sản phẩm được cải tiến, kỹ thuật đan được nâng cao đã giúp sản phẩm ngày càng có giá trị kinh tế hơn. Có thể kể đến như các sản phẩm song mây, mây tre kết hợp gỗ, mây tre kết hợp sắt, đặc biệt là sáng tạo gốm sứ quấn mây – sự kết hợp tuyệt vời của sản phẩm làng gốm sứ Bát Tràng và làng mây tre đan Phú Vinh.

Chân dung Bác Hồ bằng chất liệu mây tre do nghệ nhân Nguyễn Văn Trung thực hiện .

Để phù hợp với thị hiếu của thị trường, người thợ làng nghề ở đây không chỉ làm các sản phẩm đồ gia dụng mộc mạc đậm chất làng quê như: Rổ, rá, khay, đĩa… mà còn khéo léo sáng tạo ra các sản phẩm thủ công mĩ nghệ, trang sức và các sản phẩm phục vụ du lịch có tính ứng dụng cao như : Bàn ghế, bình hoa, chao đèn, tranh chân dung,…vừa giữ được nghề lại tạo việc làm ổn định cho lao động địa phương. Trước tình hình tiêu thụ sản phẩm tại thị trường nội địa không cao, các cơ sở sản xuất và một số doanh nghiệp mây tre đan trên địa bàn đẩy mạnh quảng bá sản phẩm vào những thị trường như: Nhật Bản, Trung Quốc, Mỹ, Tây Ban Nha… đem lại hiệu quả kinh tế cao.

Người Phú Vinh cha truyền con nối làm nghề, nhà nào cũng có người làm nghề mây tre đan, từ thanh niên trai tráng, phụ nữ đến người già, trẻ nhỏ. Lao động chủ yếu hiện nay là những phụ nữ trung niên. Hầu hết trong số họ đều là những lao động quá tuổi đi làm tại các nhà máy xí nghiệp nên đây cũng là công việc khá phù hợp với sức lao động. Có người ví von, nan tre với sợi mây đã gắn bó với người làng Phú Vinh từ khi lọt lòng. Thế nên, không khó khi tới đây ta bắt gặp cảnh một nghệ nhân cao niên hướng dẫn thế hệ sau hay một cháu nhỏ chăm chú tập trung đan mây sau giờ học ở trường.

Năm 2002, làng Phú Vinh đã được công nhận là làng nghề truyền thống mây tre đan. Với quyết tâm giữ gìn phát huy nghề truyền thống của nghệ nhân trong vùng, nghề mây tre đan ở Phú Vinh đã đưa sản phẩm làng nghề đạt đến đỉnh cao của nghệ thuật mây tre đan mang đậm đà bản sắc văn hóa Việt./.

                                                                                          Duy Kiên (ảnh st)