Phù Sa Art Foundation và Lân Tinh Foundation phối hợp tổ chức triển lãm “Hình vang vọng ý”, giới thiệu tới công chúng 71 ký họa của cố danh họa Tô Ngọc Vân  – Phản ánh một “lát cắt” trong gia tài đồ sộ của ông, đồng thời đặt chúng trong cuộc đối thoại với bảy nghệ sĩ đương thời: Kim Bạch, Đặng Xuân Hòa, Phan Cẩm Thượng, Duy Hoà, Triệu Phương, Lê Thúy và Xuân Lam. Đây là hoạt động đặc biệt nhân dịp 100 năm thành lập Trường Mỹ thuật Đông Dương (1924-2024).

Ảnh: BTC

Di sản Tô Ngọc Vân: Nơi “hình” và “ý” song hành

Tô Ngọc Vân (1906–1954), một trong “tứ kiệt” của mỹ thuật Việt Nam (Trí – Vân – Lân – Cẩn), có vai trò quan trọng trong giáo dục mỹ thuật và hoạt động nghệ thuật thời kháng chiến. Tốt nghiệp khóa II Trường Mỹ thuật Đông Dương, ông dung hòa tinh hoa hội họa phương Tây với văn hóa truyền thống Việt Nam, rồi sau năm 1945 tiếp tục khai mở hướng sáng tác mới gắn với đời sống nhân dân và lý tưởng kháng chiến. Một số tác phẩm tiêu biểu của ông có thể kể đến: “Thiếu nữ bên hoa huệ” hay “Hai thiếu nữ và em bé”…

71 ký họa được trưng bày bao quát hành trình ấy: Từ thời sinh viên, thời kỳ giảng dạy, đến những năm sơ tán rồi tham gia kháng chiến trước khi ông hy sinh tại Điện Biên Phủ. Qua những nét bút tiết chế, người xem nhận ra kỹ pháp vững vàng, khả năng chắt lọc hình thể và sức biểu đạt mạnh mẽ. Các quan niệm cốt lõi như chắt lọc và giản lược, ẩn dụ và biểu tượng, tổng hợp và đồng diện hiện lộ rõ rệt trong từng bản vẽ.

Du khách tham quan buổi triển lãm (Ảnh: BTC)

Khi hiện đại soi chiếu di sản: Cuộc đối thoại xuyên thời gian

Sau Đổi mới, mỹ thuật Việt Nam bước vào giai đoạn hội nhập mạnh mẽ, với sự xuất hiện của nghệ thuật sắp đặt, trình diễn, video art và nghệ thuật ý niệm. Tính “đương thời” được mở rộng, khiến vai trò của hình họa và mỹ thuật hàn lâm trở thành chủ đề tranh luận. Triển lãm đặt ra những câu hỏi lớn: Ý niệm và hình họa có còn song hành? Trong thời đại số hoá, “hình” còn vang vọng “ý” như thế nào? Di sản Đông Dương nên được nhìn nhận ra sao?

“Trải nghiệm rung động trước những ký họa giàu tính lịch sử, cùng lập trường rằng Tô Ngọc Vân luôn tìm kiếm một ngôn ngữ hội họa mới để phản ánh thời đại của mình, đã khởi nguồn cho cuộc đối thoại này,” giám tuyển Lê Hoàng Nam Phương (Phù Sa Art Foundation) chia sẻ.

Giám tuyển Lê Hoàng Nam Phương đại diện chia sẻ về triển lãm. (Ảnh: BTC)

Thay vì trưng bày theo dòng thời gian, triển lãm được thiết kế theo “độ vang” của tư tưởng – Người xem đứng giữa hai thế giới: Ký ức và hiện tại, rồi tự tìm điểm giao thoa.

Bảy nghệ sĩ đương thời tham gia triển lãm đại diện cho nhiều thế hệ hậu duệ của mái trường Yết Kiêu: Kim Bạch trung thành với hình họa, xem hình thể là nơi trú ngụ cảm xúc; Phan Cẩm Thượng tối giản và đẩy hình đến ranh giới biểu tượng; một gương mặt tiêu biểu thời kỳ Đổi mới, nghệ sĩ  Đặng Xuân Hòa, phá cách nhưng vẫn giữ căn cốt hình họa; Duy Hoà, Triệu Phương, Lê Thúy, Xuân Lam mở rộng chất liệu từ lụa, sơn ta đến kỹ thuật số, góp phần định nghĩa lại mối quan hệ giữa hình thể và ý niệm trong bối cảnh nghệ thuật đương đại.

Dù khác biệt về phong cách và chất liệu, họ chia sẻ một điểm chung với Tô Ngọc Vân: Hình họa không chỉ là kỹ thuật mà là phương thức hiểu thế giới, là đường dẫn mở ra tri thức và cảm xúc.

Di sản “hồi đáp” hiện tại

Trong triển lãm, các ký họa của Tô Ngọc Vân không đứng yên như chứng tích của quá khứ mà được đặt vào một không gian đối thoại mở với hiện tại. “Hình vang vọng ý” vì thế không chỉ là một cuộc trưng bày, mà là sự kích hoạt lại ký ức nghệ thuật -Cho thấy di sản vẫn đang “sống”  và tiếp tục lên tiếng qua từng thế hệ sáng tác mới.

Quá khứ và hiện tại thảo luận, hồi đáp trong không gian triển lãm. (Ảnh: BTC)

Dưới bàn tay giám tuyển của Lê Hoàng Nam Phương (Phù Sa Art Foundation) và Ace Lê (Lân Tinh Foundation), triển lãm trở thành một cấu trúc tư duy hơn là một cuộc trưng bày thuần túy: Không đặt nghệ sĩ xưa và nay vào thế đối lập, mà để họ song hành trên cùng một cung trầm chung của tư tưởng và cảm xúc.

Năm 2025 cũng là thời điểm đánh dấu một thế kỷ từ ngày Trường Mỹ thuật Đông Dương ra đời. “Hình vang vọng ý” tiếp tục khẳng định rằng di sản không phải là quá khứ bất động, mà là dòng chảy không ngừng, được làm mới qua mỗi thế hệ nghệ sĩ, mỗi cách nhìn và mỗi hành trình sáng tạo.

Thông tin triển lãm:

• Giám tuyển: Lê Hoàng Nam Phương
• Nghệ sĩ: Tô Ngọc Vân, Kim Bạch, Đặng Xuân Hòa, Phan Cẩm Thượng, Duy Hoà, Triệu Phương, Lê Thúy, và Xuân Lam
• Địa điểm: K-Art Studio, 67 Tô Hiến Thành, Hà Nội
• Khai mạc: 10:00 – 18/10/2025
• Triển lãm: 09:00 – 20:00 | 18/10 – 02/11/2025