Một khán giả đến Rạp Công Nhân lần này không chỉ ngồi xuống, xem một vở kịch rồi ra về. Họ đi qua triển lãm, tư liệu, hoạt động tương tác, phòng chiếu, trải nghiệm công nghệ rồi mới bước vào không gian sân khấu. Với “Thời khắc”, Nhà hát Kịch Hà Nội đang thử nghiệm một câu hỏi đáng chú ý đối với công nghiệp văn hóa Thủ đô: liệu một nhà hát có thể tạo ra một sản phẩm trải nghiệm hoàn chỉnh thay vì chỉ bán một suất diễn?

Tối 8/10, tại Rạp Công Nhân, số 42 Tràng Tiền, Nhà hát Kịch Hà Nội chính thức giới thiệu sản phẩm công nghiệp văn hóa mang tên “Thời khắc”. Chương trình diễn ra từ ngày 8 đến 10/10, nhân dịp kỷ niệm 72 năm Ngày Giải phóng Thủ đô.

Sự kiện cũng đánh dấu Rạp Công Nhân hoạt động trở lại sau quá trình sửa chữa, nâng cấp cơ sở vật chất.

Nhưng điều đáng chú ý hơn một địa điểm sân khấu được mở cửa trở lại là cách Nhà hát lựa chọn để bắt đầu một giai đoạn mới.

“Thời khắc” không được xây dựng như một chương trình biểu diễn thông thường. Theo Nhà hát Kịch Hà Nội, sản phẩm kết nối lịch sử, văn hóa, trưng bày, tương tác, sân khấu và công nghệ trí tuệ nhân tạo. Điểm nhấn là hai tác phẩm: “Huyền tích Hồ Gươm” và “Tôi và chúng ta”.

Đó là một thử nghiệm cho thấy phạm vi của sân khấu có thể rộng hơn chính sân khấu.

Vở “Huyền tích Hồ Gươm” là một điểm nhấn đặc biệt trong “Thời khắc”. Ảnh: Báo Nhân Dân điện tử

Từ một “đêm diễn” tới một hành trình trải nghiệm

Không gian của “Thời khắc” được tổ chức theo ba lớp mang tên “Lưu – Khắc – Vang”.

“Lưu” gắn với lưu giữ ký ức. “Khắc” hướng tới khắc ghi những dấu ấn lịch sử, văn hóa. “Vang” là cách những giá trị ấy tiếp tục được lan truyền tới hiện tại và tương lai.

Khán giả trước hết tiếp cận những dấu mốc lịch sử, di tích và nhân vật thông qua hình ảnh, tư liệu, hiện vật và hoạt động tương tác. Tiếp đó là trải nghiệm tại phòng chiếu, nơi công nghệ được sử dụng để tái hiện và kể lại những câu chuyện sân khấu theo phương thức mới. Sau cùng, hành trình dẫn tới các tác phẩm biểu diễn trực tiếp.

Cấu trúc này tạo ra một khác biệt quan trọng.

Trong mô hình sân khấu truyền thống, sản phẩm chủ yếu là vở diễn. Khán giả mua vé, xem tác phẩm trong một khoảng thời gian xác định rồi rời nhà hát.

Với “Thời khắc”, vở diễn trở thành một phần của một trải nghiệm rộng hơn.

Ở góc độ công nghiệp văn hóa, sự thay đổi ấy đáng quan tâm bởi nó mở ra khả năng thiết kế lại toàn bộ quan hệ giữa nhà hát với công chúng: từ cách khán giả bước vào không gian, tiếp nhận câu chuyện, tương tác với nội dung cho tới những gì họ mang theo sau khi buổi diễn kết thúc.

Hai tác phẩm, hai lát cắt của ký ức Hà Nội

Tối 8/10, Nhà hát trình diễn “Huyền tích Hồ Gươm”, tác phẩm khai thác cuộc khởi nghĩa Lam Sơn, hình tượng Lê Lợi, Nguyễn Trãi và truyền thuyết hoàn trả gươm báu cho Rùa thần.

Đây là một câu chuyện quen thuộc, nhưng sự lựa chọn Hồ Gươm mang ý nghĩa đặc biệt khi tác phẩm được trình diễn ngay tại khu vực trung tâm Hà Nội.

Hồ Gươm không chỉ tồn tại như một di tích hay một cảnh quan. Nó là một phần của ký ức tập thể Thành phố. Khi câu chuyện ấy được đưa lên sân khấu, kết hợp với hình ảnh và công nghệ, di sản được chuyển từ một đối tượng để quan sát thành một nội dung để trải nghiệm.

Đến tối 10/10, Nhà hát tiếp tục với “Tôi và chúng ta” của Lưu Quang Vũ.

Nếu “Huyền tích Hồ Gươm” đưa người xem về một lớp lịch sử xa hơn, “Tôi và chúng ta” trở lại những vấn đề của xã hội Việt Nam trong những năm 1980: cuộc va chạm giữa cơ chế cũ và tư duy đổi mới, giữa sự trì trệ của hệ thống và năng lực của con người.

Hai tác phẩm vì thế tạo thành hai cách tiếp cận khác nhau đối với ký ức.

Một bên là huyền tích gắn với lịch sử dân tộc và biểu tượng của Hà Nội. Một bên là một tác phẩm sân khấu hiện đại đã trở thành một phần quan trọng trong di sản kịch nói Việt Nam.

Điều đáng chú ý là “Tôi và chúng ta” đồng thời mở màn dự án “Nhà hát Việt”, chương trình hợp tác giữa Nhà hát Kịch Hà Nội và Đài Truyền hình Việt Nam, được truyền hình trực tiếp trên nền tảng VTVgo.

Không gian của sân khấu vì thế tiếp tục được mở rộng: từ khán phòng tới nền tảng số.

AI là phương tiện, không phải câu chuyện chính

“Thời khắc” cũng thu hút sự chú ý bởi việc Nhà hát Kịch Hà Nội lần đầu thử nghiệm AI trong không gian phòng chiếu và các lớp trải nghiệm.

Nhưng sẽ là quá hẹp nếu chỉ nhìn chương trình như một ví dụ “đưa AI vào sân khấu”.

Theo cách Nhà hát định vị sản phẩm, công nghệ được sử dụng để hỗ trợ tái hiện tư liệu, hình ảnh và mở rộng phương thức kể chuyện. Nền tảng vẫn là lịch sử, văn hóa và nghệ thuật sân khấu; công nghệ đóng vai trò phương tiện để công chúng tiếp cận những nội dung ấy theo cách khác.

Đây có lẽ cũng là nguyên tắc quan trọng đối với việc ứng dụng công nghệ trong các ngành công nghiệp văn hóa.

Một màn hình lớn hơn hay một hiệu ứng AI phức tạp hơn chưa chắc tạo ra một sản phẩm văn hóa tốt hơn. Công nghệ chỉ thực sự có giá trị khi nó giúp kể câu chuyện rõ hơn, tăng khả năng tương tác hoặc đưa một nội dung vốn khó tiếp cận tới những nhóm công chúng mới.

Đặc biệt với sân khấu, câu hỏi không phải là công nghệ có thay thế diễn viên hay không, mà là công nghệ có thể mở rộng trải nghiệm của nghệ thuật biểu diễn đến đâu mà không làm mất đi giá trị cốt lõi của biểu diễn trực tiếp.

“Thời khắc” mới là một thử nghiệm, nhưng chính thử nghiệm này đặt ra câu hỏi cần thiết đó.

Vở diễn “Huyền tích Hồ Gươm” ứng dụng công nghệ AI trong thiết kế mỹ thuật sân khấu. Ảnh: Báo Văn hóa

Một Rạp Công Nhân mới cần một cách vận hành mới

Việc “Thời khắc” xuất hiện đúng thời điểm Rạp Công Nhân hoạt động trở lại cũng tạo thêm một lớp ý nghĩa cho chương trình.

Một nhà hát được nâng cấp cơ sở vật chất chỉ thực sự có giá trị khi đi cùng với việc đổi mới cách sử dụng không gian.

Rạp Công Nhân nằm tại 42 Tràng Tiền, giữa một khu vực tập trung nhiều thiết chế văn hóa, di sản, phố đi bộ, không gian nghệ thuật và hoạt động du lịch của Hà Nội. Vị trí ấy tạo điều kiện để nhà hát không chỉ tồn tại như một địa điểm mà công chúng đến vào giờ biểu diễn.

Nếu triển lãm, trải nghiệm, phòng chiếu, giáo dục nghệ thuật và biểu diễn có thể được tổ chức thành một chuỗi liên tục, nhà hát có khả năng trở thành một không gian văn hóa hoạt động ở nhiều thời điểm và phục vụ nhiều nhóm công chúng hơn.

Ở đây, công nghiệp văn hóa không chỉ là sản xuất thêm nhiều vở diễn.

Nó còn là thiết kế lại sản phẩm, trải nghiệm, cách phân phối nội dung và mối quan hệ giữa thiết chế văn hóa với công chúng.

Từ một nhà hát đến câu chuyện Thành phố Sáng tạo

Hà Nội được UNESCO ghi danh vào Mạng lưới các Thành phố Sáng tạo trong lĩnh vực Thiết kế. Trong hành trình đó, sáng tạo không chỉ nằm ở các sản phẩm mới mà còn ở khả năng thiết kế lại cách Thành phố khai thác những tài nguyên văn hóa đã có.

Sân khấu là một trong những tài nguyên như vậy.

Hà Nội có đội ngũ nghệ sĩ, tác phẩm kinh điển, những câu chuyện lịch sử, các nhà hát và một lượng lớn di sản nằm ngay trong không gian đô thị. Thách thức là làm thế nào để những nguồn lực này tiếp tục tiếp cận được công chúng mới, đặc biệt là những thế hệ đã quen với trải nghiệm số, nội dung tương tác và nhiều hình thức giải trí cạnh tranh.

“Thời khắc” chưa phải câu trả lời hoàn chỉnh.

Nhưng nó thể hiện một sự thay đổi đáng chú ý: thay vì chỉ hỏi “Nhà hát sẽ diễn vở gì?”, Nhà hát Kịch Hà Nội bắt đầu thử trả lời câu hỏi rộng hơn: “Công chúng sẽ trải nghiệm câu chuyện ấy như thế nào?”

Sự chuyển dịch đó rất gần với tư duy thiết kế.

Nếu những thử nghiệm như vậy tiếp tục được hoàn thiện, Rạp Công Nhân có thể không chỉ là nơi ánh đèn sân khấu bật lên vào giờ diễn. Nó có thể trở thành một điểm gặp giữa di sản, sân khấu, công nghệ và công chúng trong đời sống văn hóa đương đại của Hà Nội.

Và với một Thành phố Sáng tạo, đôi khi đổi mới không bắt đầu bằng việc tạo ra một thứ hoàn toàn mới.

Nó bắt đầu bằng việc tìm ra một cách mới để những giá trị đã có tiếp tục sống.

Nguồn tổng hợp:

• Báo Nhân Dân, “Hà Nội ra mắt sản phẩm công nghiệp văn hóa kết hợp sân khấu kịch và AI” và “Đổi mới cách tiếp cận, đưa sân khấu đến với công chúng”, 09/10/2026. 
• Báo Văn Hóa, “Nhà hát Kịch Hà Nội ra mắt sản phẩm công nghiệp văn hóa ‘Thời khắc’”, 09/10/2026. 
• Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội, “Chương trình ‘Thời khắc’: Mở ra phương thức tiếp cận mới”, 09/10/2026.