Từ mái chợ Đồng Xuân tới Công viên Thống Nhất và Quảng trường phía Đông hồ Hoàn Kiếm, Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 đang thử nghiệm một cách tiếp cận đáng chú ý: không nhất thiết xây thêm những thiết chế lớn, mà tìm kiếm khả năng mới trong chính những không gian đô thị đã tồn tại. KTS Nguyễn Hồng Quang, người phụ trách nghệ thuật và thiết kế các công trình kiến trúc, pavilion của Lễ hội, chia sẻ về quá trình sáu tháng khảo sát và những thử nghiệm đang được thực hiện.

Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 được tổ chức tại năm cụm không gian, trong đó kiến trúc không chỉ đóng vai trò tạo phông nền cho các hoạt động nghệ thuật.

Pavilion Hồ Gương tại Quảng trường phía Đông hồ Hoàn Kiếm, hai pavilion Mây và Kén tại Công viên Thống Nhất, những thử nghiệm trên mái chợ Đồng Xuân cùng các cấu trúc triển lãm tạm thời đang đặt ra một câu hỏi rộng hơn: những không gian vốn quen thuộc của thành phố có thể được sử dụng khác đi như thế nào?

Trong cuộc trò chuyện với Hanoicreativecity.com, KTS Nguyễn Hồng Quang cho biết nhóm đã dành khoảng sáu tháng làm việc với các đơn vị quản lý, khảo sát những địa điểm rất bình dị để tìm kiếm khả năng phát triển chúng thành không gian cộng đồng và sáng tạo.

KTS Nguyễn Hồng Quang

– Vì sao nhóm kiến trúc lại bắt đầu từ những không gian rất đời thường của Hà Nội, thay vì tìm một địa điểm hoàn toàn mới cho Lễ hội?

Chúng tôi đã có khoảng sáu tháng làm việc liên tục, phối hợp với các đơn vị quản lý như Chợ Đồng Xuân, các phường liên quan và những đơn vị tổ chức.

Trong quá trình đó, chúng tôi tìm kiếm những không gian rất bình dị của Hà Nội, nhưng có tiềm năng để phát triển thành không gian cộng đồng và không gian sáng tạo.

Năm nay, các công trình pavilion và thử nghiệm kiến trúc tập trung ở ba khu vực chính: Chợ Đồng Xuân, Quảng trường phía Đông hồ Hoàn Kiếm và Công viên Thống Nhất.

Điều chúng tôi quan tâm không chỉ là đặt thêm một công trình vào thành phố, mà là nhìn xem không gian hiện hữu đang có những khả năng nào chưa được khai thác.

– Một trong những phát hiện đáng chú ý nhất là không gian trên mái chợ Đồng Xuân. Điều gì khiến anh quan tâm tới nơi này?

Chợ Đồng Xuân là một không gian rất đặc biệt. Nó vừa là một ngôi chợ truyền thống với ký ức lâu đời, vừa mang dấu ấn kiến trúc và nhiều lớp phát triển của kinh tế đô thị Hà Nội.

Qua rất nhiều biến đổi, chợ vẫn giữ được hình ảnh và những đặc trưng riêng của mình.

Trong quá trình khảo sát xã hội và khảo sát kiến trúc, chúng tôi nhận thấy phần không gian sử dụng bên trong chợ hiện rất nén, nhưng trên mái lại có một khoảng không gian khá thú vị.

Ý tưởng của chúng tôi là từng bước đưa công chúng lên đó và thử nghiệm khả năng phát triển thành một không gian cộng đồng trong tương lai.

– Không gian đó đã có thể hoàn thiện ngay trong mùa Lễ hội năm nay chưa?

Chưa. Năm nay chúng tôi chưa kịp hoàn thành toàn bộ phương án.

Hy vọng trong năm tới, với sự phối hợp của Công ty Cổ phần Chợ Đồng Xuân, không gian này có thể tiếp tục được phát triển.

Định hướng lâu dài là tạo một không gian có thể tổ chức biểu diễn, nghệ thuật và các hoạt động cộng đồng.

Trong mùa Lễ hội năm nay, chúng tôi vẫn cố gắng mở ra một thử nghiệm: đưa công chúng lên mái chợ thông qua một triển lãm khoảng 50 chiếc ghế của các nhà thiết kế Việt Nam, kết hợp sắp đặt cảnh quan và những hoạt động đơn giản như đọc sách, gặp gỡ, nghỉ ngơi.

– Như vậy, một hoạt động tạm thời có thể được xem như cách kiểm tra khả năng sử dụng lâu dài của một không gian?

Đúng. Những thử nghiệm như vậy cho phép chúng ta quan sát cách con người tiếp cận không gian, họ có muốn ở lại hay không, họ có thể làm gì ở đó.

Pavilion hay các cấu trúc tạm thời không nhất thiết phải được nhìn như những vật thể chỉ tồn tại trong thời gian diễn ra Lễ hội.

Quan trọng hơn là chúng giúp đặt ra một khả năng mới cho địa điểm.

– Ở Công viên Thống Nhất, hai pavilion Mây và Kén có cách tiếp cận khác nhau như thế nào?

Công viên Thống Nhất sau khi được mở hơn đã trở nên dễ tiếp cận với người dân. Đây cũng là một không gian có nhiều lớp ký ức của Hà Nội.

Năm nay chúng tôi đặt hai cấu trúc là Kén và Mây tại đây.

Kén được tạo nên từ vải, với ý tưởng tạo ra những khung nhìn, như thể gom thiên nhiên lại trong từng góc nhìn để người xem cảm nhận cảnh quan theo một cách khác.

Mây lại là một cấu trúc có sự kết hợp giữa nghệ nhân, kiến trúc sư và những yếu tố liên quan tới làng nghề.

Pavilion này được đặt tại một khu vực khá rộng, tương đối thiếu điểm nhấn cảnh quan, nên bản thân cấu trúc trở thành một điểm dừng. Bên trong có thể bố trí tác phẩm nghệ thuật, trưng bày các ý tưởng và những hoạt động sáng tạo.

– Còn Quảng trường phía Đông hồ Hoàn Kiếm? Đây là một không gian hoàn toàn khác so với chợ hay công viên.

Đây là một không gian đang hình thành của Hà Nội. Ở thời điểm chúng tôi bắt tay vào làm, có thể nói nó vẫn mang dáng dấp của một công trường chưa hoàn thiện.

Vì vậy, nhóm kiến trúc và nghệ sĩ đã cố gắng đưa những tác phẩm công cộng và công trình tạm vào đây để không gian có thể đón công chúng ngay trong dịp Lễ hội.

Có nhiều thành phần khác nhau: sân khấu, nhà triển lãm nghệ thuật, các cấu trúc pavilion và những không gian dành cho đối tác sáng tạo.

– Pavilion Hồ Gương được hình thành từ ý tưởng gì?

“Hồ Gương” là một cách chơi chữ và cũng là ý tưởng về một mặt hồ thứ hai.

Chúng tôi muốn tạo ra một nơi mà con người có thể dừng lại, chiêm nghiệm, kết nối với thiên nhiên và với nhau.

Mặt nước trong pavilion trở thành một khoảng dừng giữa quảng trường – một không gian để người ta không chỉ đi qua, mà có thể ở lại.

Đó cũng là điều chúng tôi muốn thử nghiệm ở nhiều công trình năm nay: kiến trúc không nhất thiết phải tạo ra một vật thể thật lớn. Đôi khi nhiệm vụ của nó chỉ là khiến con người dừng lại và nhìn một nơi quen thuộc theo cách khác.

– Nhìn rộng hơn, anh kỳ vọng những thử nghiệm kiến trúc của Lễ hội để lại điều gì cho Hà Nội?

Anh em nghệ sĩ và kiến trúc sư mỗi mùa Lễ hội đều dành rất nhiều công sức cho những thử nghiệm này.

Chúng tôi mong công chúng không chỉ đến xem, mà thực sự trải nghiệm và chiêm nghiệm các không gian.

Nếu từ một công trình tạm thời, người dân có thể nhận ra một khả năng mới của chợ, công viên hay quảng trường, thì thử nghiệm đó đã có ý nghĩa.

Tôi mong rằng bằng những thay đổi nhỏ như vậy, chúng ta có thể cùng nhìn thấy Hà Nội đẹp hơn mỗi ngày.

———

Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 diễn ra từ 13–28/11 với hơn 150 hoạt động tại năm cụm không gian. Theo Ban Tổ chức, một trong những định hướng của mùa thứ năm là chuyển từ tổ chức những sự kiện đơn lẻ sang thử nghiệm các mô hình có khả năng tiếp tục tạo giá trị cho đô thị sau Lễ hội.

Pavilion Hồ Gương do KTS Nguyễn Hồng Quang thiết kế là một trong hai pavilion nổi bật tại Quảng trường Sáng tạo phía Đông hồ Hoàn Kiếm; tại Công viên Thống Nhất, hai pavilion Mây và Kén dự kiến mở cửa từ ngày 21/11.

Nguồn tham khảo: Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội; Tạp chí Kiến trúc; Ban Tổ chức Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026.