Từ 102 tư liệu về hai thập niên đầu của tân nhạc Hà Nội, những trích đoạn Chèo, Tuồng, Ca trù, đến ngày hội âm nhạc của giới trẻ và cuộc gặp giữa hội họa, ký ức với âm nhạc đương đại – bốn chương trình tại Bảo tàng Hà Nội trong Festival Thăng Long – Hà Nội 2026 mở ra bốn cách khác nhau để di sản bước vào đời sống hôm nay.

Từ ngày 11 đến 20/9/2026, Bảo tàng Hà Nội tổ chức chuỗi hoạt động trong khuôn khổ Festival Thăng Long – Hà Nội lần thứ II, chủ đề “Hà Nội – Dòng chảy di sản”. Chương trình do Bảo tàng Hà Nội tổ chức, Trung tâm Điều phối các hoạt động sáng tạo Hà Nội chủ trì thực hiện, quy tụ nghệ sĩ, nghệ nhân, nhà nghiên cứu, các câu lạc bộ nghệ thuật truyền thống, không gian sáng tạo cùng đông đảo học sinh, sinh viên Thủ đô.

Bốn chương trình không chỉ khác nhau về hình thức. Đặt cạnh nhau, chúng tạo thành một hành trình từ ký ức, thực hành di sản đến những cách biểu đạt của thế hệ hôm nay.

Poster tọa đàm “Hai thập niên tân nhạc Hà Nội (1934–1954)”

Một Hà Nội hiện lên từ 102 tư liệu tân nhạc

Mở đầu là trưng bày và tọa đàm “Hướng về thành phố xa xưa: Hai thập niên tân nhạc Hà Nội (1934–1954)”, khai mạc lúc 18h ngày 12/9 và kéo dài đến hết 30/9.

102 tư liệu, hiện vật lần đầu được tuyển chọn và giới thiệu tới công chúng, gồm bản nhạc gốc, tờ nhạc, đĩa hát, hình ảnh các nhạc sĩ, ca sĩ cùng những dấu mốc quan trọng của quá trình hình thành tân nhạc Hà Nội.

Không gian được chia thành năm chủ đề, từ tình yêu, thiên nhiên, con người; tinh thần yêu nước và phong trào cách mạng; đến ký ức và nhịp sống đô thị. Các tên tuổi như Văn Cao, Đoàn Chuẩn – Từ Linh, Dương Thiệu Tước, Thẩm Oánh… xuất hiện không chỉ qua tác phẩm, mà còn qua những câu chuyện góp phần tạo nên diện mạo văn hóa Hà Nội nửa đầu thế kỷ XX.

Ngay sau khai mạc, nhạc sĩ Giáng Son, TS. Ngữ văn Trần Ngọc Hiếu, nhà nghiên cứu – nhà văn Nguyễn Trương Quý cùng các nghệ sĩ sẽ trao đổi về giá trị của tân nhạc Hà Nội và vai trò của âm nhạc trong lưu giữ ký ức đô thị. Xen giữa tọa đàm là các ca khúc như Hà Nội 49, Chiếc lá cuối cùng, Trương Chi, Thu vàng, Hướng về Hà Nội do Quỳnh Hoa và Trung Ka thể hiện.

Ở đây, tư liệu không chỉ được trưng bày. Những bản nhạc cũ được đặt trở lại trong không gian nghe, kể và đối thoại của công chúng hôm nay.

“Thăng Long hành khúc ca” của nhạc sĩ Văn Cao – Một trong những bản nhạc được trưng bày trong sự kiện lần này

Đến gần Chèo, Tuồng, Ca trù bằng trải nghiệm

Ngày 18/9, chương trình “Âm nhạc và Di sản” đưa sáu câu lạc bộ nghệ thuật truyền thống của Hà Nội tới khuôn viên Bảo tàng, gồm Chèo Phúc Thịnh, Tuồng Dương Cốc, Ca trù xã Thư Lâm, Tuồng Đồng Thái, Chèo xã Đông Anh và Tuồng Xuân Nộn. Đây là những cộng đồng đang trực tiếp thực hành và truyền dạy di sản tại cơ sở.

Từ 17h10, công chúng có thể tham gia diễu hành, trải nghiệm trang phục, đạo cụ, hóa trang sân khấu và trò chuyện với nghệ nhân. Đến 20h là các trích đoạn Chèo Quan Âm Thị Kính, Tấm Cám; Tuồng Ngọn lửa Hồng Sơn, Trưng Nữ Vương đề cờ, Ngô Quyền định đô cùng các làn điệu Ca trù cổ.

Điểm đáng chú ý nằm ở cách công chúng được kéo gần hơn tới di sản. Người xem không chỉ ngồi trước sân khấu mà có thể nhìn thấy trang phục, đạo cụ, kỹ thuật biểu diễn và gặp trực tiếp những người đang giữ nghề.

Demo sân khấu Chương trình nghệ thuật truyền thống “Âm nhạc và Di sản”

Năm chương âm nhạc và tiếng nói của thế hệ trẻ

Tối 19/9, “Kết nối di sản – Kiến tạo tương lai” đưa câu chuyện sang một lớp khác.

Các câu lạc bộ học sinh, sinh viên và cộng đồng nghệ thuật trẻ – từ THPT Nhân Chính, THCS & THPT Nguyễn Siêu, Đại học Y Hà Nội, Đại học FPT đến The Graduation, VP Artist, Sa Đà Audio… – cùng xuất hiện trong một sân khấu mở.

Điểm nhấn là chương trình được cấu trúc thành năm chương liên hoàn: “Thanh âm di sản: Nguồn cội”; “Hà Nội chuyển mình: Âm nhạc tiền chiến”; “Hà Nội kiêu hãnh: Âm nhạc của độc lập và kháng chiến”; “Hà Nội trong ký ức: Thanh âm thời bao cấp”; “Hà Nội hội nhập: Giao thoa với thế giới”.

Finale đưa nghệ nhân, nghệ sĩ chuyên nghiệp, nghệ sĩ trẻ, học sinh và sinh viên lên cùng một sân khấu. Đây cũng là điểm mà ý niệm “dòng chảy” được thể hiện rõ nhất: thế hệ mới không chỉ đứng ở cuối hành trình để tiếp nhận di sản, mà trực tiếp bước vào và đưa vào đó ngôn ngữ của thời đại mình.

Khi hội họa, ký ức và âm nhạc gặp nhau

Khép lại chuỗi hoạt động ngày 20/9 là “Mạch nguồn di sản”, tại không gian trưng bày “Chiến tranh và Hòa bình”.

Từ 17h30, công chúng tham quan triển lãm Bông bầu, bông bí của họa sĩ Thu Trần và tham dự tọa đàm về di sản, ký ức chiến tranh, giá trị gia đình. Tiếp đó, lúc 18h30, chương trình nghệ thuật “Một cõi quê hương” với nghệ sĩ saxophone Trần Mạnh Tuấn, nghệ sĩ guitar Lê Hùng Phong cùng các ca sĩ Tây Phong, Quỳnh Phạm nối câu chuyện hội họa sang âm nhạc.

Nếu ba chương trình trước lần lượt đi từ tư liệu, nghệ thuật truyền thống tới thế hệ sáng tạo trẻ, “Mạch nguồn di sản” mở ra một cuộc gặp liên ngành hơn – giữa tranh, ký ức, câu chuyện gia đình và nghệ thuật biểu diễn.

Sân khấu chương trình nghệ thuật “Mạch nguồn di sản”

Để di sản tiếp tục vận động

Nhìn riêng, đây là bốn sự kiện. Nhìn trong một chỉnh thể, chúng tạo nên bốn nhịp khác nhau của cùng một dòng chảy.

Một nhịp bắt đầu từ nghiên cứu và tư liệu. Một nhịp đặt nghệ nhân và trải nghiệm trực tiếp ở trung tâm. Một nhịp trao sân khấu cho cộng đồng sáng tạo trẻ. Nhịp cuối mở rộng sang sự giao thoa giữa nhiều loại hình nghệ thuật.

Thông cáo mới của Bảo tàng Hà Nội cũng xác định khá rõ mục tiêu này: xây dựng một không gian văn hóa mở, nơi di sản “không chỉ được trưng bày mà còn được thực hành, đối thoại và sáng tạo cùng cộng đồng”.

Đó cũng là điểm khiến chuỗi hoạt động có ý nghĩa dưới góc nhìn Hà Nội – Thành phố Sáng tạo.

Bảo tồn giữ cho một giá trị không biến mất. Nhưng để tạo thành “dòng chảy”, di sản còn phải tiếp tục được nghe, được thực hành, được tranh luận, được trải nghiệm và được những thế hệ mới tìm cách biểu đạt lại.

Bốn chương trình tại Bảo tàng Hà Nội đang góp phần đưa những lớp ký ức của thành phố trở lại đời sống, để quá khứ không đứng ngoài hiện tại mà tiếp tục tham gia vào quá trình sáng tạo nên Hà Nội hôm nay.