Trong mạng lưới 82 Không gian Văn hóa Sáng tạo Hà Nội, mỗi địa chỉ có một cách tạo ra giá trị khác nhau. Với Câu lạc bộ Ngôi trường Cuộc sống – Sắc màu Tự nhiên, điều được tạo ra trước hết không phải là một sản phẩm hữu hình, mà là những cuộc gặp giữa nghệ thuật, di sản, người thực hành và công chúng. Trong cuộc trao đổi với HanoiCreativeCity.com, họa sĩ Thái Tĩnh – người sáng lập không gian – cũng thẳng thắn nhìn nhận rằng vị trí của Sắc màu Tự nhiên trong mạng lưới chung vẫn đang được tìm kiếm. Chính khoảng “đang tìm kiếm” ấy gợi ra một câu hỏi lớn hơn: từ 82 địa chỉ, Hà Nội sẽ hình thành một hệ sinh thái sáng tạo thực sự như thế nào?

Một buổi sinh hoạt ở Sắc màu Tự nhiên có thể bắt đầu rất giản dị.

Một ấm trà được đặt giữa phòng. Người tham dự ngồi gần nhau, có khi ngay trên sàn. Trên tường là tranh, bên cạnh có thể là nhạc cụ, giấy dó, thư pháp, một sản phẩm thủ công hay một chất liệu văn hóa đang được mang ra trò chuyện. Không có khoảng cách quá rõ giữa người trình diễn và người xem, giữa người hướng dẫn và người trải nghiệm.

Ở đây, người ta có thể đến để nghe một câu chuyện về văn hóa, xem một nghệ sĩ thực hành, thử đặt một nét màu lên giấy, nghe tiếng sáo Shakuhachi hay cùng trò chuyện về một thực hành truyền thống.

Thứ còn lại sau buổi gặp đôi khi không phải một tác phẩm.

Đó có thể chỉ là một trải nghiệm, một mối quan tâm mới, hay một mối liên hệ vừa được hình thành.

Và chính điều đó khiến Sắc màu Tự nhiên trở thành một trường hợp đáng chú ý khi nhìn vào Mạng lưới Không gian Văn hóa Sáng tạo Hà Nội.

Một buổi trò chuyện về thư pháp tại không gian của Câu lạc bộ. Ảnh: hanoicreativecity.com

Từ một câu lạc bộ đến một không gian cộng đồng

Trong cuộc trao đổi với HanoiCreativeCity.com, họa sĩ Thái Tĩnh, tên thật Nguyễn Văn Tĩnh, cho biết tiền thân của không gian là Câu lạc bộ Sắc màu Tự nhiên, hình thành từ hơn mười năm trước. Sau đó, hoạt động được mở rộng trong một mô hình mang tên “Ngôi trường Cuộc sống”, với quan niệm rằng chính đời sống là môi trường để con người học hỏi và trưởng thành.

Cách hình thành đó phần nào giải thích vì sao Sắc màu Tự nhiên khó xếp vào một loại hình quen thuộc.

Nơi đây có hội họa nhưng không vận hành như một phòng tranh thông thường. Có workshop và các buổi học nhưng không phải một trung tâm đào tạo theo nghĩa truyền thống. Có những cuộc trò chuyện về trà, thư pháp, thủ công, nghệ thuật, thiền, dưỡng sinh; có hoạt động dành cho trẻ em, người trẻ và người lớn tuổi; có những cuộc gặp với nghệ sĩ, người làm văn hóa, nghệ nhân và những người thực hành ở các lĩnh vực khác nhau.

Theo Thái Tĩnh, phần lớn hoạt động của câu lạc bộ được duy trì theo hướng cộng đồng, nhiều chương trình miễn phí hoặc chỉ thu một khoản nhỏ để phục vụ trà nước. Một công ty hoạt động trong lĩnh vực văn hóa – giáo dục do ông điều hành cũng góp phần hỗ trợ nguồn lực để duy trì không gian.

Ở quy mô nhỏ, mô hình ấy cho thấy một dạng giá trị thường khó nhìn thấy khi nói về kinh tế sáng tạo: khả năng duy trì một cộng đồng và tạo ra môi trường để các thực hành văn hóa có cơ hội gặp công chúng.

Chân dung họa sĩ Thái Tĩnh. Ảnh: hanoicreativecity.com

Khi nghệ thuật chuyển từ “xem” sang “tham gia”

Một trong những thực hành gắn khá rõ với Sắc màu Tự nhiên là Zen Art – cách thực hành hội họa do Thái Tĩnh phát triển.

Trong cuộc trò chuyện với HanoiCreativeCity.com, ông nhấn mạnh rằng Zen Art không đặt kỹ thuật ở vị trí trung tâm. Người tham gia không nhất thiết phải biết vẽ. Điều quan trọng hơn là sự tập trung vào chính hành động sáng tạo: một nét cọ, một chuyển động, một giọt màu và trạng thái của người thực hành khi hành động ấy diễn ra.

Nhìn từ góc độ một không gian sáng tạo, điều đáng chú ý không nằm ở tên gọi hay triết lý của phương pháp này, mà ở việc nghệ thuật được chuyển từ đối tượng để thưởng lãm thành một hoạt động có sự tham gia.

Người xem có thể bước vào quá trình.

Đây cũng là một đặc điểm xuất hiện trong nhiều chương trình mà Sắc màu Tự nhiên tham gia bên ngoài địa điểm của câu lạc bộ.

Ngày 18/4/2025, tại Bảo tàng Hà Nội, workshop “Gặp gỡ mùa xuân” quy tụ nhiều nhóm thực hành văn hóa Việt Nam và Nhật Bản. Bên cạnh Câu lạc bộ Ngôi trường Cuộc sống – Sắc màu Tự nhiên còn có Hội Sara no Kai, Câu lạc bộ trà đạo Ryoan phái Omotesenke, Zó Project và nhóm Góc Lắng.

Thư pháp, trà đạo, Origami và giấy dó không chỉ được giới thiệu như những đối tượng trưng bày. Công chúng được trực tiếp tiếp xúc, thử nghiệm và trò chuyện với người thực hành.

Một tháng sau, ngày 17/5/2025, triển lãm “Thơ Chủ tịch Hồ Chí Minh qua nét chữ sắc màu” tiếp tục đưa Câu lạc bộ Thư họa Ngôi trường Cuộc sống – Sắc màu Tự nhiên vào một cấu trúc hợp tác rộng hơn, cùng Câu lạc bộ Di sản và Văn hóa Á Đông, làng nghề khắc in mộc bản Thanh Liễu và các đơn vị liên quan.

Gần 40 tác phẩm được giới thiệu, nhưng đáng chú ý hơn là các hoạt động trình diễn và trải nghiệm đi kèm: công chúng có thể xem san khắc, tìm hiểu kỹ thuật in mộc bản, theo dõi trình diễn thư pháp và trực tiếp thử viết.

Di sản, trong trường hợp này, không chỉ được kể lại.

Nó được đưa trở lại thành một hành động.

Khi một không gian nhỏ bước ra khỏi địa chỉ của mình

Tháng 9/2025, triển lãm “Chạm” của Thái Tĩnh được tổ chức tại Trung tâm Điều phối các hoạt động sáng tạo Hà Nội – Bảo tàng Hà Nội, giới thiệu 35 tác phẩm mới nhất của họa sĩ, đồng thời ra mắt tập thơ Chạm của nhà thơ Đinh Hoàng Anh, in chung cùng các sáng tác hội họa.

Đến tháng 3/2026, triển lãm “Sắc Xuân” tiếp tục đưa 17 tác phẩm theo hướng hội họa trừu tượng – Zen của Thái Tĩnh tới L’Art Gallery, Lotte Mall West Lake Hà Nội.

Những dịch chuyển này cho thấy một điểm đáng chú ý: không gian sáng tạo không nhất thiết chỉ được xác định bởi địa chỉ vật lý nơi nó hoạt động thường xuyên.

Một nhóm nhỏ có thể hình thành một cách thực hành, một cộng đồng hay một nội dung, sau đó đưa những giá trị ấy sang bảo tàng, phòng tranh, trung tâm thương mại hoặc những không gian khác của thành phố.

Theo cách đó, “không gian” không chỉ là nơi chốn.

Nó còn là mạng lưới quan hệ mà một chủ thể có khả năng tạo ra.

Sắc màu Tự nhiên từng tổ chức các buổi giao lưu kết hợp hội họa với Shakuhachi, trong đó có những nghệ sĩ quốc tế đến chia sẻ và biểu diễn. Câu lạc bộ cũng thực hiện dự án podcast “Thanh âm Di sản”, ghi lại những cuộc trò chuyện với nghệ nhân, người làm văn hóa và các nhân vật có kinh nghiệm thực hành trong đời sống.

Các hoạt động có vẻ khác nhau về hình thức, nhưng lại có một điểm chung: tạo ra những cuộc gặp.

Đó có thể là cuộc gặp giữa nghệ sĩ và công chúng, giữa người trẻ với một thực hành truyền thống, giữa hai nền văn hóa, hay giữa những nhóm vốn hoạt động độc lập trong thành phố.

Giáo sư, nhà sử học Lê Văn Lan và họa sĩ Thái Tĩnh tại buổi Trưng bày nghệ thuật Sắc Xuân. Ảnh: hanoicreativecity.com

Từ 82 địa chỉ đến một mạng lưới

Ngày 10/12/2025, Hà Nội công bố 82 Không gian Văn hóa Sáng tạo đáp ứng Bộ tiêu chí của thành phố. Đến tháng 5/2026, Bản đồ Mạng lưới các Không gian Văn hóa Sáng tạo Hà Nội tiếp tục được công bố, đánh dấu bước chuyển từ việc nhận diện từng địa chỉ sang mục tiêu kết nối chúng trong một hệ thống chung.

Nhưng bản đồ mới chỉ là điểm bắt đầu.

Trong cuộc trao đổi với HanoiCreativeCity.com, chính Thái Tĩnh thẳng thắn nói rằng vai trò của Sắc màu Tự nhiên trong mạng lưới “chưa bộc lộ rõ lắm”. Ông cho rằng các kết nối hiện nay còn hạn chế, một phần bởi không gian lâu nay tập trung nhiều vào những giá trị tinh thần, trong khi chưa tìm được nhiều điểm giao cụ thể với các hoạt động chung.

Sự thừa nhận này đáng chú ý hơn một lời giới thiệu thuận chiều.

Bởi nó cho thấy khoảng cách giữa việc có tên trong một mạng lưới và thực sự vận hành như một mắt xích của mạng lưới.

Một danh sách có thể cho biết Hà Nội đang có những nguồn lực sáng tạo nào.

Nhưng một mạng lưới chỉ thực sự tồn tại khi những nguồn lực ấy bắt đầu trao đổi với nhau, dùng chung nguồn lực, tạo chương trình chung, đưa công chúng từ không gian này sang không gian khác và cùng tạo ra những giá trị mà từng chủ thể riêng lẻ khó làm được.

Ở điểm này, Sắc màu Tự nhiên cũng đang tìm kiếm những khả năng mới.

Thái Tĩnh cho biết ông đã đề xuất nội dung trải nghiệm Zen trong các hoạt động của Không gian Sáng tạo Hà Nội và mong muốn trong tương lai có thể kết nối loại hình trải nghiệm này với các tuyến, tour hay chương trình chung của thành phố.

Câu hỏi vì vậy không phải một không gian thiên về giá trị tinh thần có “đứng ngoài” kinh tế sáng tạo hay không.

Câu hỏi là những giá trị ấy sẽ được nối vào hệ sinh thái như thế nào.

Thầy Tĩnh – Chủ nhiệm CLB trong một buổi trò chuyện về tranh thổ cẩm. Ảnh: hanoicreativcity.com

Không phải mọi không gian đều cần tạo ra cùng một loại giá trị

Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 lựa chọn chủ đề “Kinh tế sáng tạo”, đồng thời thành phố đặt mục tiêu chuyển từ tư duy tổ chức một lễ hội theo mùa sang xây dựng hệ sinh thái sáng tạo đô thị.

Trong một hệ sinh thái như vậy, không phải mọi không gian đều cần làm cùng một việc.

Có nơi tạo sản phẩm. Có nơi sản xuất và đưa sản phẩm ra thị trường. Có nơi đào tạo người làm sáng tạo. Có nơi lưu giữ tri thức nghề. Có nơi thử nghiệm công nghệ.

Và cũng cần những nơi tạo cộng đồng, phát triển công chúng, tổ chức trải nghiệm và khiến những người vốn không biết nhau có cơ hội gặp nhau.

Giá trị của một không gian như Sắc màu Tự nhiên có lẽ nằm nhiều ở tầng này.

Nó không cần trở thành một trung tâm lớn hay thay đổi bản chất để chạy theo một mô hình thương mại. Nhưng để trở thành một mắt xích rõ nét hơn trong Thành phố Sáng tạo, những nguồn lực đã tích lũy ở đây – cộng đồng, kinh nghiệm tổ chức trải nghiệm, mối quan hệ với nghệ sĩ, nghệ nhân, người làm văn hóa và công chúng – cần có thêm những điểm kết nối với phần còn lại của mạng lưới.

Ở chiều ngược lại, mạng lưới cũng chỉ thực sự có ý nghĩa khi có khả năng nhận diện và sử dụng được những giá trị khác nhau của từng thành viên.

Một thành phố sáng tạo không được tạo nên bởi 82 mô hình giống nhau.

Nó được tạo nên khi 82 cá tính khác nhau tìm được lý do để gặp nhau.

Sắc màu Tự nhiên là một trường hợp nhỏ nhưng khá rõ để quan sát quá trình ấy: từ một căn phòng, những cuộc trò chuyện và các thực hành cộng đồng, từng bước hình thành những kết nối rộng hơn với bảo tàng, nghệ sĩ, nhóm văn hóa và công chúng thành phố.

Có thể đó cũng là bài toán lớn hơn mà Hà Nội đang bước vào sau khi bản đồ 82 không gian đã được hình thành.

Bởi 82 địa chỉ tạo nên một bản đồ. Những mối quan hệ giữa chúng mới tạo nên một mạng lưới.