Bắt đầu từ ngày 11/9/2026, Bảo tàng Hà Nội mở cửa phục vụ công chúng vào các buổi tối thứ Sáu và thứ Bảy hằng tuần. Những chương trình của Festival Thăng Long – Hà Nội 2026 tạo nên những đêm hoạt động đầu tiên trong chương trình “Bảo tàng Hà Nội sáng đèn”. Hơn 7.000 tài liệu, hiện vật trong trưng bày thường xuyên, cùng các chương trình nghệ thuật, giáo dục và hoạt động sáng tạo đương đại, đang đưa Bảo tàng Hà Nội hòa sâu hơn vào nhịp sống đô thị. 

“Bảo tàng Hà Nội đang thử biến các buổi tối cuối tuần thành một thời gian mới để công chúng chạm vào lịch sử của thành phố”, ông Nguyễn Tiến Đà, Giám đốc Bảo tàng Hà Nội, chia sẻ. 

Chữ “chạm” trong câu nói ấy có thể hiểu theo cả nghĩa trực tiếp và rộng hơn.

Công chúng có thể đến gần một chất liệu, thử một kỹ thuật, gặp người thực hành di sản; nhưng cũng có thể “chạm” vào lịch sử qua âm nhạc, một câu chuyện khảo cổ, một hiện vật được đặt trong ngữ cảnh mới hay cuộc đối thoại giữa nghệ sĩ hôm nay với những ký ức được Bảo tàng lưu giữ. 

Việc mở cửa cả buổi tối thứ Sáu và thứ Bảy vì thế đáng chú ý không chỉ ở chuyện Bảo tàng có thêm một khung giờ hoạt động. Nó tiếp nối một quá trình chuyển biến ngày càng rõ trong vài năm gần đây: từ một thiết chế văn hóa thực hiện các chức năng nền tảng là sưu tầm, bảo quản, nghiên cứu và trưng bày lịch sử Thăng Long – Hà Nội, Bảo tàng đang đồng thời mở rộng những hình thức để công chúng trải nghiệm, đối thoại và tham gia sáng tạo.

Festival mở đầu, nhưng câu chuyện không dừng ở Festival

Nhịp hoạt động mới bắt đầu đúng dịp Festival Thăng Long – Hà Nội lần thứ II năm 2026.

Trong những ngày từ 11 đến 20/9, Bảo tàng Hà Nội tổ chức chuỗi chương trình “Hà Nội – Dòng chảy di sản”, với sự tham gia của nghệ sĩ, nghệ nhân, nhà nghiên cứu, các câu lạc bộ nghệ thuật truyền thống, không gian sáng tạo, học sinh và sinh viên. 

Tân nhạc Hà Nội giai đoạn 1934–1954 được kể lại qua 102 tư liệu, hiện vật, cùng tọa đàm và biểu diễn. Chèo, Tuồng, Ca trù không chỉ xuất hiện trên sân khấu mà còn được đưa đến gần công chúng qua những hoạt động gặp gỡ nghệ nhân, tìm hiểu trang phục, đạo cụ và kỹ thuật biểu diễn. Ở những đêm khác, học sinh, sinh viên, nghệ sĩ trẻ đứng chung sân khấu với nghệ nhân, nghệ sĩ chuyên nghiệp; hội họa được đặt cạnh ký ức chiến tranh, gia đình và âm nhạc. 

Nhưng nếu chỉ nhìn những đêm này như chương trình phục vụ Festival thì sẽ bỏ qua một thay đổi quan trọng hơn.

Festival tạo nên những nội dung mở đầu cho chương trình “Bảo tàng Hà Nội sáng đèn”, còn việc mở cửa vào buổi tối thứ Sáu và thứ Bảy được định hướng tiếp tục sau đó. 

Và những gì diễn ra trong các đêm cuối tuần cũng không chỉ là biểu diễn.

Từ hiện vật để hiểu lịch sử thành phố

Tháng 10/2026, Bảo tàng Hà Nội sẽ tiếp tục đưa công chúng đến gần lịch sử của thành phố qua những hiện vật được con người khai thác, chế tác và sử dụng từ hàng nghìn năm trước, hiện đang được lưu giữ, nghiên cứu và bảo quản tại Bảo tàng.

Từ những tư liệu, hiện vật khảo cổ, một câu hỏi thú vị được đặt ra: phải chăng những kỹ năng chế tác, tạo tác thủ công trên vùng đất Hà Nội đã có lịch sử từ khoảng 3.500 năm trước?

Câu chuyện ấy sẽ được Bảo tàng kể trong chuyên đề “Nghề thủ công Thăng Long – Hà Nội qua những tư liệu, hiện vật từ di chỉ khảo cổ học Vườn Chuối”.

Qua những nội dung như “Linh hồn của đá”, “Đất – Lửa và bàn tay”, “Dệt những ước mơ”, cùng những dấu tích của thời đại kim khí, công chúng sẽ được tiếp cận lịch sử qua các hiện vật gốc với nhiều chất liệu như đá, gốm, đồng, vải sợi và những trải nghiệm công nghệ được xây dựng trên nền di sản. 

Ở đây, một công cụ đá không chỉ là vật nằm sau tủ kính. Nó có thể mở ra câu hỏi con người hàng nghìn năm trước đã chọn vật liệu, chế tác và sử dụng công cụ như thế nào. Một mảnh gốm có thể kể về kỹ thuật, đời sống và thẩm mỹ. Những dấu tích luyện, đúc đồng đưa người xem tới một bước phát triển khác về kỹ thuật. Vải sợi và dệt lại gợi ra những câu chuyện về trang phục, lao động và đời sống thường ngày.

Đằng sau những trải nghiệm ấy là một nguồn tư liệu khảo cổ lớn mà Bảo tàng Hà Nội đang trực tiếp tham gia nghiên cứu và bảo quản. 

Không gian trưng bày tại Bảo tàng Hà Nội

Theo kết quả nghiên cứu khảo cổ, Vườn Chuối lưu giữ dấu tích cư trú kéo dài qua nhiều giai đoạn từ cuối Phùng Nguyên, Đồng Đậu, Gò Mun đến Đông Sơn. Trong cuộc khai quật quy mô lớn ở khu vực phía Tây di chỉ phục vụ dự án đường Vành đai 3,5, các nhà khảo cổ phát hiện hệ thống mộ táng, bếp, dấu tích luyện – đúc đồng cùng số lượng lớn di vật bằng đá, gốm, kim loại, xương và các chất liệu khác. Bảo tàng Hà Nội cùng Viện Khảo cổ học tiếp tục chỉnh lý, nghiên cứu, bảo quản và xây dựng hồ sơ khoa học cho khối tư liệu này. 

Điều đáng chú ý nằm ở bước tiếp theo: tri thức thu được từ khảo cổ sẽ đi đâu sau phòng nghiên cứu và kho bảo quản?

Khi được chuyển hóa thành hoạt động trưng bày và trải nghiệm, một mảnh gốm hay một công cụ đá không còn đơn thuần chứng minh rằng trên vùng đất Hà Nội từng có những cộng đồng cư dân cổ. Nó có thể trở thành điểm khởi đầu để công chúng hình dung con người ấy đã sống như thế nào, biết những kỹ thuật gì và từng bước tạo dựng đời sống của mình ra sao. 

Theo cách đó, “chạm vào lịch sử” không có nghĩa là tùy ý chạm vào hiện vật gốc. Đó là chạm vào tri thức chứa trong hiện vật thông qua trải nghiệm. 

Một thay đổi đã diễn ra từ trước

Những đêm cuối tuần không xuất hiện từ một khoảng trống.

Năm 2024, Trung tâm Điều phối các hoạt động sáng tạo Hà Nội được thành lập trong cơ cấu của Bảo tàng Hà Nội. Trung tâm được giao nhiệm vụ kết nối các nguồn lực, thúc đẩy hoạt động sáng tạo và hỗ trợ chia sẻ, thử nghiệm những ý tưởng mới.

Từ đó, cách khai thác và vận hành các không gian của Bảo tàng ngày càng đa dạng.

Năm 2025, Trung tâm phối hợp tổ chức khoảng 100 sự kiện, trong đó có nhiều chương trình của người trẻ. Các hoạt động giao lưu văn hóa, trưng bày có sinh viên tham gia thực hiện, tọa đàm và nghệ thuật đương đại lần lượt xuất hiện tại Bảo tàng. 

Các không gian sắp đặt “Chiến tranh và Hòa bình”, “Vũ điệu xuân”, cùng Pavilion “Dong buồm” tiếp tục mở ra những cách để nghệ thuật đương đại đối thoại với lịch sử và không gian bảo tàng. Cuối năm 2025, Hội nghị quốc tế “Lễ hội trong Thành phố Sáng tạo” đưa nơi đây trở thành điểm gặp của đại diện các thành phố thuộc Mạng lưới các Thành phố Sáng tạo UNESCO. 

Không gian sắp đặt “Chiến tranh và Hòa bình”

Pavilion “Dong buồm” tại Bảo tàng Hà Nội

Đầu năm 2026, Bảo tàng Hà Nội mở cửa trưng bày thường xuyên và được công nhận là điểm du lịch cấp thành phố. Cùng với việc mở rộng các chương trình giáo dục và trải nghiệm, bước đi này đặt ra một yêu cầu mới: bên cạnh những bộ sưu tập có giá trị, Bảo tàng cần tạo thêm những lý do để công chúng thường xuyên quay trở lại. 

Từ thay đổi giờ mở cửa đến một nhịp sống mới

Đây có lẽ là ý nghĩa đáng chú ý nhất của việc mở cửa vào buổi tối thứ Sáu và thứ Bảy hằng tuần.

Với người đi làm, thời gian mở cửa ban ngày không phải lúc nào cũng thuận lợi. Với gia đình và người trẻ, buổi tối cuối tuần lại là khoảng thời gian dành cho gặp gỡ, giải trí và trải nghiệm.

Bảo tàng vì thế bước vào một quỹ thời gian đô thị rất khác. Trong cùng một buổi tối cuối tuần, người dân có nhiều lựa chọn: rạp chiếu phim, trung tâm thương mại, phố đi bộ, nhà hát, quán cà phê hay một không gian văn hóa.

Chỉ mở cửa thêm một khung thời gian sẽ chưa đủ.

Điều quan trọng là tạo ra lý do để người Hà Nội có thể nghĩ: tối thứ Sáu hoặc thứ Bảy này, mình có thể đi bảo tàng.

Festival Thăng Long – Hà Nội cung cấp những nội dung đầu tiên. Các tuyến trải nghiệm khám phá hiện vật mở ra khả năng dài hơi hơn. Hiện vật, các bộ sưu tập, cùng sự tham gia của nghệ nhân, nghệ sĩ, nhà nghiên cứu và cộng đồng sáng tạo có thể tiếp tục cung cấp chất liệu cho những chương trình sau đó. 

Mỗi đêm cuối tuần cũng không nhất thiết phải có một sự kiện lớn. Một cuộc trò chuyện với nhà khảo cổ, một trải nghiệm về gốm, câu chuyện về kỹ thuật luyện đồng, hoạt động dệt, một chương trình dành cho trẻ em hay cuộc đối thoại với nghệ sĩ đều có thể trở thành những con đường khác nhau để công chúng tìm hiểu lịch sử. 

Bảo tàng vẫn phải làm những công việc nền tảng của một bảo tàng: sưu tầm, bảo quản, nghiên cứu và bảo đảm tính xác thực của tri thức.

Show trình diễn thời trang tổ chức tại Bảo tàng Hà Nội

Nhưng những gì đang diễn ra cho thấy một bước tiếp theo: đưa tri thức ấy trở lại đời sống. 

Vì vậy, việc Bảo tàng Hà Nội sáng đèn vào các tối thứ Sáu và thứ Bảy đáng chú ý không chỉ bởi Thủ đô có thêm một điểm đến ban đêm.

Điều đáng chờ đợi hơn là liệu từ những đêm sáng đèn ấy có hình thành một thói quen mới của thành phố: người dân đến bảo tàng không chỉ trong một chuyến tham quan, mà có thể quay trở lại nhiều lần để khám phá những lớp lịch sử khác nhau của nơi mình đang sống. 

Và đó cũng chính là ý nghĩa của thử nghiệm mà ông Nguyễn Tiến Đà nói tới:

“Biến buổi tối cuối tuần thành một thời gian mới để công chúng chạm vào lịch sử của Hà Nội.”