Một không gian nhỏ bên đường Hồng Hà đang thử kể lại câu chuyện 36 phố hàng bằng biển phố cũ, đồ dùng dân gian, xẩm, thư pháp, cà phê trứng, những dự án của sinh viên và cả một chatbot AI. Nhưng điều người sáng lập Đỗ Anh Đức theo đuổi không phải dựng lại một Hà Nội đã mất. Anh muốn những lớp ký ức ấy có thể “đối thoại với hiện tại và tương lai”. Trong bối cảnh Hà Nội đang hướng tới mô hình “Kẻ Chợ – Thị – Phố – Nghề” cho Thành phố Sáng tạo, câu hỏi đặt ra là: ký ức đô thị có thể trở thành một nguồn lực sống cho kinh tế sáng tạo hay không?

Trên tường là những tấm biển Hàng Cót, Hàng Giấy, Hàng Gai. Quanh phòng là những chiếc giỏ tre, quang gánh, ảnh cũ, đồ dùng sinh hoạt và những vật dụng gợi lại các phố nghề Hà Nội.

Nhưng không gian ấy không phải lúc nào cũng yên tĩnh như một căn phòng trưng bày.

Có hôm, một nhóm sinh viên đứng trước màn hình hát cùng nhau trong một chương trình về ký ức Hà Nội. Hôm khác, khách ngồi kín căn phòng để nghe những nhân chứng trò chuyện về 80 năm lịch sử. Ở một góc khác, nghệ nhân trải giấy dó, mài mực và hướng dẫn khách viết thư pháp. Có cả những đoàn khách quốc tế đến học pha cà phê trứng hay nghe xẩm.

Người tạo nên nơi này là Đỗ Anh Đức, thường được biết với tên Hà Triệu Anh.

Anh gọi nơi đây bằng một cái tên khá rõ ràng: Không gian văn hóa Phố Hàng.

“Cà phê”, theo anh, chỉ xuất hiện sau, như một cách phục vụ khách và tạo nguồn lực duy trì hoạt động. Tên chính thức mà anh vẫn muốn giữ là “Không gian văn hóa Phố Hàng”. 

Từ ký ức cá nhân đến một không gian mở

Không gian Phố Hàng chính thức hình thành năm 2022, nhưng câu chuyện của nó bắt đầu sớm hơn.

Đức sinh ra và lớn lên ở khu phố cổ. Từ năm 2006, anh cùng một nhóm bạn đã có những sinh hoạt xoay quanh Hà Nội xưa, nhưng khi ấy chủ yếu trong phạm vi bạn bè. Đến năm 2022, khi có điều kiện về mặt bằng, anh mới xây dựng một không gian công khai để những người yêu hoặc tò mò về Hà Nội có thể gặp nhau. 

Trong quá trình đó, nhiếp ảnh gia Lê Dũng, Hà Nội Holic, nhiếp ảnh gia Hồng Đăng và nhiều cộng sự khác dần tham gia qua các dự án ảnh, nghiên cứu biển phố, sự kiện và hoạt động cộng đồng. 

Điều đáng chú ý là Phố Hàng không được xây dựng như một bộ sưu tập đóng.

Phần lớn hiện vật, hình ảnh và tư liệu được sưu tầm từ nhiều nguồn khác nhau; một số ảnh dựa trên tem, tư liệu cũ hoặc nguồn từ các viện nghiên cứu, bên cạnh những bức ảnh mới do người trẻ thực hiện để tạo đối thoại giữa quá khứ và hiện tại. 

Theo Đức, mục tiêu là để mọi người có thể sử dụng, tìm hiểu và thậm chí mang những cấu phần của không gian tới những sự kiện khác. Những biển phố, vật dụng và hình ảnh từng được đưa ra các chương trình kỷ niệm 70 năm Giải phóng Thủ đô hay tái hiện tại Hội quán Quảng Đông, 22 Hàng Buồm. 

Không gian, theo cách đó, không chỉ được giữ ở 251 Hồng Hà.

Nó có thể dịch chuyển.

Một góc trang trí bằng biển hiệu phố hàng tại không gian quán. Ảnh: hanoicreativecity.com

Không chỉ kể chuyện bằng đồ vật

Một biển phố cũ tự nó chưa đủ để giải thích một thành phố.

Điều Phố Hàng cố gắng làm là nối những cái tên với đời sống phía sau chúng.

Hàng Gai từng liên quan đến những vật liệu làm từ cây gai. Hàng Lược không chỉ là một tên phố, mà gợi tới những vật dụng quen thuộc trong sinh hoạt Bắc Bộ. Mã Vĩ lại gắn với những vật phẩm phục vụ sân khấu truyền thống, trong đó có phất trần làm từ đuôi ngựa. Đức kể anh từng phải tìm tới tận vùng núi phía Bắc để có được một đoạn lông ngựa bạch phục dựng đúng loại vật dụng này. 

Những tên phố, ở đây, được nhìn như dấu vết của một cấu trúc kinh tế – xã hội cũ.

Các nghiên cứu về 36 phố phường cũng chỉ ra rằng nhiều phố nghề hình thành từ các nhóm thợ thủ công và thương nhân cùng nghề, cùng quê, tập trung thành từng khu vực, lấy sản phẩm buôn bán làm tên phố. 

Điều đó khiến “36 phố phường” không chỉ là một mỹ cảm hoài cổ.

Nó từng là một cấu trúc sống, nơi sản xuất, thương mại, nghề nghiệp và đời sống cộng đồng gắn vào nhau.

Và đây cũng là điểm khiến Phố Hàng trở nên đáng chú ý trong câu chuyện kinh tế sáng tạo hôm nay.

Dự án “Ký vị Mậu xưa” được tổ chức tại không gian Cà phê Phố Hàng. Ảnh: Nhân vật cung cấp

Giao lưu “Cuộc đối thoại lịch sử 80 năm” được tổ chức dịp 02/09/2025 tại không gian Cà phê Phố Hàng. Ảnh: nhân vật cung cấp

Khi người trẻ không đến bằng hoài niệm

Đỗ Anh Đức từng nghĩ những người tìm đến Phố Hàng sẽ chủ yếu là người lớn tuổi, những người muốn tìm lại ký ức.

Nhưng điều xảy ra lại khác.

“Lớp trẻ này là những người quan sát và tò mò nhất”, anh nói.

Theo Đức, người lớn tuổi thường đến bằng hoài niệm, còn người trẻ đến với nhu cầu nghiên cứu, hệ thống hóa kiến thức và thậm chí tìm cách ứng dụng chúng vào dự án mình đang làm. 

Dự án “Hà Nội – 36 Khúc Giao Thời” năm 2024 là một ví dụ.

Đây là ý tưởng của nhóm sinh viên Trường Khoa học Liên ngành và Nghệ thuật, Đại học Quốc gia Hà Nội. Không gian Phố Hàng trở thành nơi các bạn triển khai trưng bày ảnh, hoạt động tương tác, thư pháp và những cách diễn giải mới về 36 phố phường. 

Điều đáng chú ý là Phố Hàng không chỉ cho mượn địa điểm.

Đức kể các bạn sinh viên ban đầu khá dè dặt vì nghĩ phải thuê không gian. Nhưng anh quyết định miễn chi phí, hỗ trợ thêm nguồn lực, góp ý kịch bản và kết nối khách mời. 

Ở điểm này, Phố Hàng chuyển từ một nơi “kể chuyện Hà Nội” sang một nền tảng để người khác cùng kể.

Đây có lẽ là thay đổi đáng quan tâm nhất.

Văn hóa có thể tự nuôi mình?

Phố Hàng đồng thời là không gian văn hóa và cơ sở kinh doanh.

Đức nói khá rõ: phần cà phê là “nền”, không phải mục tiêu chủ đạo.

Không gian từ trước tới nay không thu phí sự kiện. Nguồn thu từ đồ uống và hoạt động dịch vụ giúp trang trải và tạo điều kiện cho các chương trình văn hóa. Những dịp đông khách, chẳng hạn các chương trình kỷ niệm lớn, doanh thu từ hoạt động kinh doanh có thể hỗ trợ đáng kể cho không gian. 

Ở đây xuất hiện một bài toán quan trọng của kinh tế sáng tạo: làm sao một hoạt động văn hóa có thể tạo được nguồn lực để tồn tại mà không biến nội dung văn hóa thành một công cụ trang trí cho kinh doanh?

Phố Hàng đang thử một cách.

Trong năm 2025, theo số liệu do người sáng lập cung cấp, không gian tổ chức hơn 40 sự kiện lớn cùng nhiều hoạt động nhỏ. Các workshop cà phê trứng cho khách quốc tế hiện có thể diễn ra khoảng hai buổi mỗi tuần; thư pháp trung bình hai lần mỗi tháng, bên cạnh xẩm, chèo, quan họ theo các đoàn khách đặt trước. 

Điều đáng chú ý là trải nghiệm ẩm thực ở đây cũng được dùng như một cánh cửa vào văn hóa.

Một buổi cà phê trứng không chỉ hướng dẫn cách đánh trứng hay pha phin, mà kể cả câu chuyện về cách rang, pha cà phê Việt Nam và văn hóa thưởng thức của Hà Nội. 

Đó là một bước chuyển khá rõ: từ sản phẩm sang trải nghiệm văn hóa.

Phố Hàng Mã được tái hiện trong không gian quán. Ảnh: hanoicreativecity.com

Từ Phố Hàng đến “Phố Hàng sáng tạo”

Tháng 12/2025, Phố Hàng trở thành một trong 82 Không gian Văn hóa Sáng tạo Hà Nội. 

Nhưng điều khiến trường hợp này đặc biệt phù hợp với năm 2026 là định hướng lớn của thành phố.

Trong Khung Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, khu phố cổ được xác định là “Không gian Kẻ Chợ”, với mục tiêu hồi sinh cấu trúc “Thị – Phố – Nghề”, kiến tạo những “Phố Hàng sáng tạo” gắn trưng bày, trình diễn, tương tác với đời sống phố nghề và kết nối với các làng nghề tinh hoa của Hà Nội. 

Điều Phố Hàng đã thử nghiệm trong vài năm qua vì thế bất ngờ gặp một câu hỏi lớn hơn của thành phố.

36 phố phường vốn không phải một sân khấu để người ta đứng nhìn.

Đó từng là nơi nghề nghiệp, thương mại và đời sống xã hội vận hành cùng lúc.

Đức nói điều anh trăn trở nhất là làm sao để những phố Hàng “có sức sống”, có thể đối thoại với hiện tại và tương lai, thay vì chỉ tái hiện như một cảnh quá khứ. 

Anh cũng muốn khôi phục tri thức về những tên phố Hàng đã mất, xây dựng hệ thống dữ liệu và đưa câu chuyện ấy ra ngoài không gian vật lý.

Một trong những bước đầu tiên đã được triển khai: chatbot AI cho phép người dùng tra cứu thông tin về các phố Hàng, lịch sử và hoạt động tại không gian. Giai đoạn tiếp theo, dự kiến từ năm 2027, Phố Hàng muốn mở rộng dữ liệu sang ẩm thực, hàng quán và những địa chỉ cho thấy sự tiếp nối giữa quá khứ với hiện tại. 

Từ một bức biển phố đến chatbot AI là một khoảng cách khá dài.

Nhưng nó cũng cho thấy một khả năng: ký ức đô thị không nhất thiết chỉ tồn tại dưới hình thức hoài niệm.

Nó có thể trở thành dữ liệu, nội dung giáo dục, trải nghiệm du lịch, chất liệu sáng tạo và thậm chí một hạ tầng thông tin mới cho thành phố.

Trung bày tư liệu lịch sử về phố Hàng trong không gian quán. Ảnh: hanoicreativecity.com

Khi ký ức trở thành nguồn lực

Có một câu hỏi mà Đỗ Anh Đức đặt ra nhiều lần trong cuộc trao đổi: làm thế nào để Phố Hàng không chỉ tồn tại ở 251 Hồng Hà.

Anh muốn những câu chuyện ấy có thể xuất hiện ở các không gian khác, các sự kiện của Hà Nội, thậm chí tại các đại sứ quán ở nước ngoài. 

Nhưng bài toán lớn hơn vẫn nằm ngay ở Hà Nội.

Khung Thành phố Sáng tạo năm 2026 đang nói tới “Thị – Phố – Nghề”, tới di sản – sáng tạo – thương mại, tới việc biến các nguồn lực văn hóa thành những dự án có khả năng phát triển lâu dài. 

Phố Hàng là một thử nghiệm nhỏ cho câu chuyện ấy.

Nó chưa phải mô hình hoàn chỉnh. Chính người sáng lập cũng thừa nhận kết nối với 81 thành viên còn lại của Mạng lưới hiện chưa nhiều. 

Nhưng trong một căn nhà nơi biển phố cũ đứng cạnh màn hình, thư pháp xuất hiện bên cạnh workshop cà phê, sinh viên làm dự án bên những người đã sống qua Hà Nội nhiều thập kỷ, có thể nhìn thấy một hướng đi.

Không phải dựng lại một Hà Nội cũ để người hôm nay đứng ngoài ngắm.

Mà lấy những gì Hà Nội từng có để tiếp tục tạo ra hoạt động, tri thức, trải nghiệm và giá trị mới.

Nếu làm được điều đó, ký ức không còn chỉ thuộc về quá khứ.

Nó trở thành một nguồn lực để thành phố sáng tạo tương lai.