Tháng 11/2025, Hà Nội đã có một “mùa nhiếp ảnh” sôi nổi và đầy chiều sâu với Biennale Photo Hanoi ’25 do Viện Pháp tại Việt Nam khởi xướng. Diễn ra từ ngày 01 đến 30/11/2025, sự kiện quy tụ hơn 170 nghệ sĩ đa quốc tịch, 22 triển lãm cùng nhiều hoạt động chuyên môn, biến các tuyến phố, không gian văn hóa và điểm di sản thành một bản đồ thị giác rộng khắp.

Photo Hanoi ’25 cho thấy Hà Nội đang có thêm một “nguồn sáng” mới trong hệ sinh thái thành phố sáng tạo: Nhiếp ảnh như ngôn ngữ nghệ thuật đương đại, vừa có khả năng đối thoại quốc tế, vừa chạm sâu vào ký ức đô thị và đời sống cộng đồng.

Kể câu chuyện đô thị bằng ngôn ngữ hình ảnh

Điều đáng chú ý ở Photo Hanoi ’25 không nằm ở số lượng triển lãm, mà ở cách Hà Nội được nhìn lại qua từng khung hình. Ảnh không dừng ở việc trình bày cái đẹp, mà mở ra đối thoại về con người, ký ức và sự đổi thay của đô thị.

Triển lãm “Phong cảnh dọc” bên bờ hồ Hoàn Kiếm trong khuôn khổ Biennale Photo Hanoi ’25. Ảnh: Biennale Photo Hanoi

Nghệ sĩ thị giác Nguyễn Thế Sơn – Giám tuyển Photo Hanoi ’25, cho rằng: Mỗi kỳ biennale giống một tấm gương soi vào đời sống thành phố. Nhiều sinh viên lựa chọn theo học nhiếp ảnh nghệ thuật sau khi xem triển lãm, bởi họ nhận ra nhiếp ảnh không chỉ là công cụ ghi chép, mà là một cách kể chuyện và một hình thức tư duy bằng hình ảnh.

Sau hai mùa, Photo Hanoi dần trở thành nền tảng trao đổi và thử nghiệm thị giác, nơi nhiếp ảnh được nhìn nhận như ngôn ngữ của thời đại. Thành công của sự kiện cũng tạo thêm cơ hội để nghệ sĩ trẻ Việt Nam tiếp cận mạng lưới chuyên môn quốc tế, học hỏi phương thức tổ chức, quản lý triển lãm và mở rộng hợp tác sáng tạo.

Mức độ gắn kết địa phương, tính bền vững và tác động kinh tế xã hội

Một liên hoan nghệ thuật không được đo chỉ bằng quy mô hay danh tiếng. Thước đo dài hạn nằm ở ba yếu tố: Mức độ gắn kết địa phương, tính bền vững và tác động kinh tế xã hội.

Bà Sophie Robnard, đại diện Viện Pháp Paris, chia sẻ: Mạng lưới nhiếp ảnh ở Pháp rất năng động, nghệ sĩ được hỗ trợ đưa tác phẩm ra thế giới thông qua hệ thống đại sứ quán, Viện Pháp và các liên hoan quốc tế. Cách làm này giúp nhiếp ảnh vận hành như một “hệ sinh thái”, thay vì chỉ là chuỗi sự kiện rời rạc.

Ở chiều ngược lại, giám tuyển và nhà điều phối văn hóa Céline Gourgues nhắc tới trường hợp Photo Australia tại Melbourne từng được đánh giá cao nhưng phải dừng lại sau ba mùa vì thiếu nguồn quỹ và khó khăn trong kết nối với cộng đồng người bản địa. Bài học rất rõ: Nếu thiếu sự đồng hành thật sự của cộng đồng địa phương và cơ chế nguồn lực ổn định, một sự kiện dù được khen ngợi vẫn dễ hụt hơi.

Với Hà Nội, Photo Hanoi ’25 đã chứng minh sức hút, nhưng bài toán hạ tầng vẫn còn hiện hữu. Nhiều triển lãm phải tận dụng không gian tư nhân, khiến gánh nặng tổ chức dồn lên giám tuyển và nghệ sĩ, từ việc cải tạo mặt bằng đến vận hành trưng bày. Khoảng trống này phản ánh một vấn đề lớn hơn của hệ thống thiết chế văn hóa, cả ở góc độ quản lý nhà nước lẫn thị trường nghệ thuật.

Dù vậy, Photo Hanoi ‘25 ghi nhận những tín hiệu tích cực từ khâu quản lý. Quá trình phối hợp giữa cơ quan chức năng và ban tổ chức được nhận xét linh hoạt hơn, cho thấy nhận thức đang dịch chuyển theo hướng đồng hành cùng hoạt động nghệ thuật quốc tế.

Từ một tháng sự kiện đến tham vọng xây dựng trung tâm nhiếp ảnh sáng tạo

Sau hơn một tháng diễn ra, Photo Hanoi ’25 bế mạc ngày 30/11 và ghi nhận hơn 200.000 lượt quan tâm, tham gia trực tiếp lẫn trực tuyến. Theo chia sẻ tại lễ bế mạc của bà Bạch Liên Hương, Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội, sự kiện thu hút hơn 100 cơ quan báo chí đưa tin, hơn 500 bài viết bằng nhiều ngôn ngữ, tạo dấu ấn văn hóa đáng kể cho Thủ đô.

Đại diện UNESCO tại Việt Nam, ông Jonathan Baker, nhìn nhận Photo Hanoi ’25 cho thấy sức mạnh của nhiếp ảnh trong việc kết nối con người vượt khác biệt văn hóa, khơi gợi đối thoại và mở ra những góc nhìn mới về thế giới. Quan trọng hơn, ông nhấn mạnh vai trò của cộng đồng sáng tạo địa phương và năng lượng của nghệ sĩ trẻ trong việc nuôi dưỡng môi trường sáng tạo tại Hà Nội.

Từ góc nhìn phát triển thành phố sáng tạo, Photo Hanoi ’25 có thể được xem như một “bài kiểm tra năng lực tổ chức” của Hà Nội: Khả năng huy động đối tác quốc tế, kích hoạt không gian đô thị, đưa công chúng trẻ vào đời sống nghệ thuật và từng bước xây dựng thương hiệu cho một lĩnh vực sáng tạo còn thiếu hạ tầng chuyên nghiệp.

Thách thức tiếp theo nằm ở việc Hà Nội giữ được “ánh sáng” này sau khi sự kiện khép lại. Nếu muốn đi xa hơn tham vọng một tháng rực rỡ, thành phố cần những mắt xích bền hơn: Không gian trưng bày chuyên nghiệp, cơ chế tài trợ dài hạn, đội ngũ trung gian văn hóa đủ mạnh và một mạng lưới giáo dục, thực hành, lưu trữ …  – Để nhiếp ảnh không chỉ “đến hẹn lại lên”, mà trở thành một phần nền nếp của đời sống sáng tạo đô thị.