Trên nền tảng là một nhà máy in cũ, Complex 01 đã được “đánh thức” để trở thành một “hub” sáng tạo để những cá tính sáng tạo tìm thấy nhau và cùng lớn lên giữa lòng Hà Nội. Ngay từ khi bắt đầu, những người sáng lập Complex 01 tin rằng giá trị thực của một không gian sáng tạo được tạo nên từ sự kết nối con người, qua những ký ức tập thể và khát vọng đồng kiến tạo.

Đại dịch COVID-19 từng khiến mọi hoạt động ngưng trệ, nhưng lại là cơ hội để Complex 01 soi chiếu giá trị cốt lõi của mình: Sự kiên trì và tính bao dung. Khi Hà Nội chuyển mình thành Thành phố Sáng tạo, những không gian như Complex 01 trở thành cầu nối giữa di sản công nghiệp và nhịp sống đương đại. Ở đó, người ta không chỉ thấy những bức tường gạch cũ, mà thấy một hệ sinh thái đang “sống”, nơi các nghệ sĩ và doanh nghiệp tìm thấy tiếng nói chung.

Trong cuộc trò chuyện dưới đây, đại diện Complex 01 chia sẻ về hành trình 20 năm tình bạn dẫn lối khởi nghiệp, cách “đối thoại” với kiến trúc cũ và bài toán quản trị cộng đồng bằng sự tử tế.

Hành trình từ tình bạn 20 năm đến giấc mơ “Tổ hợp”

Được biết Complex 01 vừa trở thành thành viên của Mạng lưới Không gian Văn hóa Sáng tạo Hà Nội. Nhìn lại điểm khởi đầu, mối duyên nào đã đưa các nhà sáng lập đến với dự án này và nó mang ý nghĩa cá nhân như thế nào với anh?

Đại diện Complex 01: Ba nhà sáng lập của Complex 01 đến từ những nền tảng rất khác nhau, cả về chuyên môn lẫn con đường sự nghiệp. Tuy nhiên, chúng tôi đã có mối liên kết với nhau từ hơn 20 năm trước. Trong suốt quãng thời gian đó, chúng tôi không chỉ là những người làm việc cùng nhau mà còn là bạn bè, là những người đồng hành trong đời sống cá nhân, chia sẻ với nhau rất nhiều câu chuyện cá nhân của mình – từ những thành công, thất bại, cho tới những giai đoạn khó khăn, mất mát. Sự gắn bó đó tạo nên một nền tảng tin cậy bền vững, mỗi người đều hiểu rõ điểm mạnh, điểm yếu và giá trị của nhau.

Đến năm 2018, khi mỗi người đã đi qua đủ lâu trong hành trình riêng của mình, chúng tôi bắt đầu đặt câu hỏi một cách nghiêm túc: liệu có thể cùng nhau làm một điều gì đó chung, không chỉ mang tính kinh doanh mà còn phản ánh được những giá trị sống và trải nghiệm mà chúng tôi đã tích lũy? Rất nhiều cuộc trò chuyện kéo dài đến tối muộn, những chuyến đi khảo sát các không gian trong và ngoài nước, và cả những cuộc tranh luận thẳng thắn, không kém phần căng thẳng, đã diễn ra. Có những lúc bất đồng rất rõ ràng nhưng chính điều đó giúp chúng tôi làm rõ hơn điều mình thực sự muốn theo đuổi.

Complex 01 ra đời. Ngay từ đầu, chúng tôi không định hình đây là một trung tâm thương mại hay một mô hình kinh doanh thuần túy. Điều chúng tôi hướng tới là một không gian có khả năng kết nối con người, nơi các cá nhân và cộng đồng sáng tạo có thể gặp gỡ, chia sẻ, thử nghiệm và phát triển cùng nhau. Complex 01 vì thế không chỉ là một địa điểm mà là kết quả của một suy nghĩ: sáng tạo chỉ thực sự có ý nghĩa khi nó gắn liền với cộng đồng và đời sống xã hội.

Ở góc độ cá nhân, Complex 01 với tôi giống như một phần mở rộng của hành trình sống và làm việc. Nó chứa đựng những ký ức, những thử nghiệm, cả những sai lầm và sự trưởng thành của chúng tôi, với tư cách là những người nuôi dưỡng không gian. Chúng tôi bắt đầu từ một cộng đồng rất nhỏ – chỉ ba người – nhưng luôn tin rằng nếu giữ được sự chân thực, tôn trọng lẫn nhau và kiên định với giá trị kết nối, cộng đồng đó sẽ có khả năng lan tỏa và tự phát triển theo thời gian.

Ngày hôm nay, khi nhìn lại, chúng tôi nhận thấy đây là câu chuyện chung của rất nhiều cá nhân, nhóm, tổ chức đã, đang và sẽ đồng hành cùng không gian này (Complex 01) – với chúng tôi, đó chính là ý nghĩa lớn nhất.

Tầm nhìn tái thiết: Đặt cộng đồng làm trọng tâm

Tại sao anh lại chọn một nhà máy cũ làm nơi khởi đầu, và đội ngũ quản lý định nghĩa “Cộng đồng Sáng tạo” tại đây như thế nào?

Đại diện Complex 01: Qua rất nhiều chuyến khảo sát để lựa chọn địa điểm khởi tạo Complex 01, chúng tôi nhận thấy tại Hà Nội vẫn còn không ít khu đất và công trình chưa được khai thác đúng với tiềm năng vốn có. Địa điểm mà Complex 01 hiện đang tọa lạc là một ví dụ điển hình. Trước khi được tái thiết, nơi đây từng là một khu nhà xưởng của Nhà máy In Công Đoàn, đã xuống cấp nặng nề sau một thời gian dài gần như bị bỏ hoang do nhà máy di chuyển sang địa điểm mới phù hợp hơn với nhu cầu sản xuất.

Tại thời điểm đó, chúng tôi cũng nhận thấy rằng các không gian dành cho “sinh hoạt văn hóa” tại khu vực nội đô Hà Nội là tương đối khan hiếm. Kết hợp giữa việc khảo sát hiện trạng khu đất của Nhà máy In Công Đoàn và phân tích đặc điểm nhân khẩu học đa dạng của phường Quang Trung – quận Đống Đa (nay là phường Kim Liên), chúng tôi đã đi đến thống nhất chung: đặt Cộng đồng làm trung tâm. Định hướng này cũng rất đồng điệu với tinh thần của khu vực – nơi gắn liền với mô hình nhà tập thể, ký túc xá và nhiều ký ức tập thể có mối liên hệ sâu sắc với Công Đoàn.

Từ đó, chúng tôi tập trung phát triển Complex 01 như một “hub” – một điểm đến để cộng đồng tìm đến, gặp gỡ và kết nối. Trong bối cảnh đó, yếu tố “sáng tạo” gần như được hình thành một cách tự nhiên. Những người tìm đến Complex 01 phần lớn là các cá nhân và cộng đồng nhỏ, cùng chia sẻ tinh thần cởi mở, mong muốn kết hợp và đồng hành vì mục đính sinh hoạt chung trong một không gian an toàn, nơi các hoạt động sáng tạo được khuyến khích và nuôi dưỡng.

Không gian tại Complex 01. Ảnh: Complex 01

Không gian vật lý cũ đã được “đánh thức” như thế nào để hỗ trợ sự tương tác này, thưa anh?

Đại diện Complex 01: Cấu trúc ban đầu của nhà máy In Công Đoàn được hình thành qua nhiều giai đoạn khác nhau, nên công năng không được thiết kế để phục vụ cho các hoạt động cộng đồng hay tương tác xã hội. Vì vậy, quá trình gia cố và cải tạo không gian vật lý để phù hợp với mô hình vận hành mới đã diễn ra trong một thời gian khá dài.

Trong suốt quá trình đó, chúng tôi lựa chọn cách tiếp cận cải tạo có chọn lọc, thay vì thay đổi triệt để. Các yếu tố kiến trúc và vật liệu cũ của nhà máy – như kết cấu, bề mặt tường, không gian trần, ánh sáng tự nhiên – được bảo tồn theo cách tự nhiên nhất có thể. Việc này nhằm giữ lại dấu ấn lịch sử của công trình và còn tạo nên một bản sắc không gian chung. Thực tế, có những cán bộ từng làm việc tại nhà máy trước đây khi quay lại tham quan vẫn có thể nhận ra nơi mình đã từng gắn bó, và với chúng tôi, đó là một dấu hiệu quan trọng của sự kết nối giữa quá khứ và hiện tại.

Bên cạnh việc bảo tồn, các điều chỉnh về mặt không gian được thực hiện với mục tiêu khuyến khích gặp gỡ và tương tác. Chúng tôi tổ chức lại mặt bằng theo hướng mở, tạo ra nhiều không gian chung, không gian chuyển tiếp và khu vực đa chức năng, nơi các hoạt động cộng đồng có thể diễn ra linh hoạt. Các studio, cửa hàng và không gian làm việc được bố trí đan xen với khu sinh hoạt chung, giúp tăng tần suất tiếp xúc và giao tiếp giữa các thành viên trong Tổ hợp.

Thông qua quá trình cải tạo này, không gian vật lý của Complex 01 không chỉ được nâng cấp về mặt công năng mà còn trở thành một hạ tầng kết nối xã hội, hỗ trợ hình thành tương tác, chia sẻ và phát triển cộng động sáng tạo theo thời gian.

Hệ sinh thái Sáng tạo: Khi “Chất” là tiêu chí tiên quyết

Tiêu chí nào để anh lựa chọn các đơn vị thành viên (F&B, Retail, Studio) gia nhập Complex 01? Làm sao để đảm bảo họ cùng chia sẻ một hệ giá trị chung?

Đại diện Complex 01: Chúng tôi không vận hành theo mô hình thương mại thuần túy, nên việc lựa chọn dựa trên sự tương thích giá trị hơn là lợi ích ngắn hạn.

• Authenticity (Tính chân thật): Chúng tôi đề cao bản sắc nguyên gốc của thành viên.
• Câu chuyện thương hiệu: Phải gắn liền với văn hóa, nghệ thuật, thiết kế, thủ công hoặc giáo dục.
• Sự bền vững: Tôn trọng môi trường và cộng đồng.

Chúng tôi khuyến khích thành viên chủ động đồng tổ chức workshop, triển lãm và chia sẻ nguồn lực sáng tạo (không gian, chuyên môn) với nhau. Hệ sinh thái này không chỉ giới hạn trong tòa nhà mà còn mở rộng ra các đối tác trong và ngoài nước. Chúng tôi luôn duy trì đối thoại mở giữa Ban quản lý và thành viên để cùng điều chỉnh và phát triển dài hạn.

Complex 01 đã áp dụng chiến lược cụ thể nào để nuôi dưỡng sự phát triển của cộng đồng nội tại?

Đại diện Complex 01: Chúng tôi chủ động kích hoạt bằng 5 chiến lược cốt lõi:

1. Lịch trình đa dạng: Duy trì triển lãm, xem phim, workshop… để các thành viên nội tại cùng tham gia vai trò tổ chức, thực hành tương tác.
2. Mô hình Co-create: Khuyến khích đồng tổ chức và chia sẻ nguồn lực nội bộ để tạo mối quan hệ bền vững.
3. Cơ chế kết nối: Tổ chức các buổi networking, gặp gỡ nội bộ để tìm kiếm sự kết nối trong hệ sinh thái.
4. Hỗ trợ thử nghiệm: Ban quản lý điều phối và hỗ trợ các thành viên đề xuất sáng kiến mới.
5. Mở rộng mạng lưới: Kết nối cộng đồng với các tổ chức văn hóa, nghệ sĩ và đối tác quốc tế để tăng khả năng lan tỏa.

Sự kiện và Bài toán cân bằng Thương mại – Văn hóa

Các sự kiện như COMPLEX Fest đóng vai trò gì trong việc mở rộng cộng đồng, thưa anh?

Đại diện Complex 01: Sự kiện là điểm gặp gỡ đa chiều giữa nghệ sĩ, đơn vị kinh doanh và công chúng. Nó giúp chúng tôi thử nghiệm và làm rõ bản sắc cộng đồng thông qua việc quan sát phản hồi thực tế.

Ví dụ điển hình là COMPLEX Fest – Lễ hội văn hoá đa trải nghiệm. Đây là nơi quy tụ từ F&B, thủ công, nghệ sĩ độc lập đến thời trang bền vững. Trong khuôn khổ này, công chúng không chỉ mua sắm mà còn tham gia workshop, giao lưu nghệ sĩ. Nhiều mối hợp tác dài hạn đã hình thành ngay sau những sự kiện này, khẳng định Complex 01 không chỉ là địa điểm vật lý mà là nền tảng kết nối liên ngành.

Sự kiện COMPLEX Fest. Ảnh: Complex 01

Làm thế nào để anh cân bằng giữa áp lực kinh doanh và nhu cầu sáng tạo phi lợi nhuận?

Đại diện Complex 01: Chúng tôi nhìn nhận đây là hệ sinh thái bổ trợ. Đơn vị thương mại là nền tảng tài chính giúp không gian vận hành, còn hoạt động văn hóa – sáng tạo nuôi dưỡng bản sắc. Để hỗ trợ các dự án độc lập, chúng tôi có các cơ chế linh hoạt:

• Hỗ trợ một phần hoặc hoàn toàn không gian sự kiện tùy quy mô.
• Hỗ trợ kết nối đối tác để chia sẻ gánh nặng chi phí.
• Hỗ trợ trang thiết bị và phối hợp nhà thầu để giảm chi phí thi công.
• Đề xuất tới các đơn vị như VICAST, Sở Văn hóa Thể thao, Hanoi Creative City để hỗ trợ về mặt pháp lý và lan tỏa chương trình một cách bài bản.

Những “vết sẹo” thử thách và Thước đo của sự thành công

Thách thức lớn nhất khi không gian ngày càng thu hút đại chúng là gì để không bị mất đi cái “chất” cốt lõi (niche/indie)?

Đại diện Complex 01: Có bốn rào cản lớn mà chúng tôi luôn phải đối mặt:

1. Sự non trẻ của cộng đồng: Đôi khi thiếu sự ổn định và cam kết, dẫn đến đứt gãy hợp tác.
2. Nguồn lực hữu hạn: Khi các đơn vị cạn kiệt thời gian hoặc tài chính, họ buộc phải ưu tiên sự tồn tại của chính mình hơn là đóng góp cho cộng đồng.
3. Khả năng tiếp cận chính sách: Dù thành phố có nhiều cơ chế cởi mở, các đơn vị sáng tạo vẫn còn “loay hoay” triển khai.
4. Yếu tố khách quan: Dịch bệnh, thời tiết và suy thoái kinh tế buộc họ phải điều chỉnh cách vận hành, đôi khi làm nhạt đi bản sắc ban đầu.

Sau 5 năm, anh dựa trên chỉ số nào để đo lường thành công của mô hình này?

Đại diện Complex 01: Xây dựng cộng đồng đòi hỏi sự kiên trì và bao dung. Chúng tôi không chỉ dựa vào tài chính mà kết hợp các chỉ số định tính:

• Mức độ gắn bó: Số lượng đơn vị cùng tham gia hoạt động chung và tần suất quay lại của người tham dự.
• Chất lượng trải nghiệm: Sự tin tưởng của cộng đồng – thước đo cho sự gắn kết dài lâu.
• Hợp tác đa ngành: Số lượng dự án mới hình thành từ các thành viên nội tại.
• Khả năng lan tỏa: Mức độ hiện diện truyền thông và khả năng thu hút cộng đồng mới mà vẫn giữ được “chất”.

Lời nhắn gửi từ “Lớp học trưởng thành” mang tên Complex 01

Bài học quan trọng nhất mà Complex 01 muốn chia sẻ cho các mô hình tương tự là gì?

Đại diện Complex 01: Trải qua thời gian hoạt động không lâu (5 năm) nhưng chúng tôi đã học được rất nhiều điều để bổ trợ cho hành trình xây dựng và phát triển cộng đồng. Complex 01 được sinh ra đúng trong thời kỳ dịch bệnh Covid-19 bùng phát, đối với chúng tôi, đây là một thử thách hết sức đặc biệt, nhưng cũng đồng thời là một cơ hội rất lớn để giúp chúng tôi soi chiếu lại cách làm của mình, cũng như khiến chúng tôi hoàn thiện hơn, linh hoạt hơn mà vẫn giữ được tính cách, bản sắc của mình.

Từ trải nghiệm đó, bài học lớn nhất chúng tôi rút ra là cộng đồng không thể được xây dựng bằng những kế hoạch ngắn hạn hay các quy trình cứng ngắc. Việc xây dựng và phát triển cộng đồng đòi hỏi sự kiên nhẫn, khả năng lắng nghe và mức độ bao dung nhất định từ chính đội ngũ vận hành. Ban quản lý không nên đóng vai trò kiểm soát, mà cần trở thành người đồng hành, điều phối và tạo điều kiện để cộng đồng có không gian tự phát triển.

Vì vậy, chúng tôi muốn chia sẻ là việc xây dựng cộng đồng nên được coi là một quá trình dài hạn, đầu tư vào con người và mối quan hệ, chấp nhận sự tiến hóa tự nhiên của cộng đồng, luôn giữ cho mình kỉ luật và khuôn khổ giá trị rõ ràng để không gian sáng tạo có thể phát triển bền vững theo thời gian.

Cảm ơn anh rất nhiều vì những chia sẻ chân thành và truyền cảm hứng. Hy vọng câu chuyện từ Complex 01 sẽ mang lại nhiều gợi mở cho những ai đang quan tâm đến sáng tạo, cộng đồng và không gian văn hóa tại Việt Nam.