Chợ phiên vào trung tâm thương mại: khi làng nghề gặp công chúng đô thị

Các bạn trẻ hứng thú với các sản phẩm tại Chợ phiên sáng tạo. Ảnh: Hanoicreativecity.com

Chợ phiên Kết duyên sáng tạo mở ra một không gian gặp gỡ khác lạ: giữa trung tâm thương mại hiện đại, những chất liệu, kỹ thuật và câu chuyện làng nghề Hà Nội được đặt vào dòng chảy đời sống đương đại.

Ngày 13/6, tại Vincom Mega Mall Royal City, Chợ phiên Kết duyên sáng tạo chính thức khai mạc trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026. Diễn ra trong hai ngày 13–14/6, sự kiện là hoạt động mở màn Chương trình Phát triển thủ công đương đại trên nền tảng di sản làng nghề Hà Nội.

Điều gây chú ý trước hết là địa điểm. Một “chợ phiên” thủ công được đưa vào trung tâm thương mại – nơi vốn gắn với nhịp tiêu dùng hiện đại, tốc độ nhanh và những sản phẩm công nghiệp. Trong không gian ấy, công chúng gặp lại những chất liệu chậm rãi hơn: sơn mài, tơ sen, giấy dó, mây tre, thêu, quạt giấy, áo dài, rối nước, gỗ mỹ nghệ… Sự đặt cạnh này tạo ra một cuộc đối thoại thú vị giữa nghề truyền thống và đời sống đô thị hôm nay.

Chợ phiên không được tổ chức như một hội chợ bán hàng thông thường. Sự kiện được thiết kế thành nhiều “trạm” trải nghiệm. Trạm Sáng tạo giới thiệu những sản phẩm và ý tưởng thiết kế mới từ chất liệu truyền thống. Trạm Bản sắc là nơi gặp gỡ các làng nghề và nghệ nhân. Trạm Ý tưởng kết nối các cuộc thi, dự án và cơ hội đồng hành sáng tạo. Trạm Mầm xanh giới thiệu ý tưởng từ thế hệ nhà thiết kế trẻ. Trạm Tay nghề là nơi tổ chức workshop trải nghiệm và thực hành thủ công.

Cách tổ chức theo các “trạm” giúp công chúng không chỉ nhìn thấy sản phẩm hoàn chỉnh, mà còn tiếp cận quá trình tạo ra sản phẩm: chất liệu đến từ đâu, kỹ thuật được thực hiện như thế nào, vì sao một chi tiết nhỏ có thể làm nên giá trị của nghề, và làm thế nào để một sản phẩm truyền thống có thể bước vào đời sống hiện đại.

Một gian hàng ấn tượng tại Chợ phiên sáng tạo. Ảnh: Hanoicreativecity.com

Sự kiện quy tụ các nghệ nhân đến từ nhiều làng nghề tiêu biểu như sơn mài Hạ Thái, tơ sen Phùng Xá, múa rối nước Đào Thục, đậu bạc Định Công, nón làng Chuông, thêu Quất Động, quạt giấy Chàng Sơn, áo dài Trạch Xá, mây tre đan Phú Vinh, chuồn chuồn tre Thạch Xá, sơn mài Đường Lâm, lụa đũi Nam Cao, gỗ mỹ nghệ Sơn Đồng. Ở khối sáng tạo, hơn 40 đơn vị tham gia chợ phiên, gồm các không gian sáng tạo, doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực thủ công mỹ nghệ, thiết kế sáng tạo và nhiều đơn vị khác.

Từ góc nhìn của Hà Nội – Thành phố sáng tạo, điểm đáng chú ý không chỉ là số lượng làng nghề hay đơn vị tham gia. Điều quan trọng hơn là cách sự kiện tạo điều kiện để các chủ thể vốn thường đứng ở những vị trí khác nhau trong chuỗi sáng tạo có thể gặp nhau: nghệ nhân, nhà thiết kế, nghệ sĩ, sinh viên, doanh nghiệp và công chúng.

Nghệ nhân không chỉ xuất hiện như người trình diễn nghề. Nhà thiết kế không chỉ đến để “lấy cảm hứng” từ họa tiết truyền thống. Công chúng không chỉ đi xem và mua sản phẩm. Tại chợ phiên, các bên có thể bắt đầu một cuộc đối thoại thực chất hơn: làm thế nào để tri thức nghề trở thành chất liệu cho thiết kế mới; làm thế nào để sản phẩm thủ công không mất bản sắc nhưng vẫn phù hợp với đời sống đương đại; làm thế nào để người trẻ nhìn làng nghề như một nguồn sáng tạo, chứ không chỉ là di sản của quá khứ.

Phát biểu khai mạc, TS.KTS. Phạm Tuấn Long, Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội, cho biết Hà Nội là địa phương giàu bản sắc văn hóa, có 1.350 làng nghề, trong đó có những làng nghề là thành viên của Mạng lưới các Thành phố thủ công sáng tạo thế giới. Trong thời gian tới, Thành phố sẽ tiếp tục hướng tới mục tiêu gìn giữ, bảo tồn các giá trị di sản của cha ông gắn với đổi mới sáng tạo.

Ở góc nhìn nghề nghiệp thiết kế, TS.KTS. Phan Đăng Sơn, Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam, chia sẻ: “Chúng tôi rất vinh dự được tham gia vào hoạt động ‘se duyên’ giữa các nghệ nhân và giới nghệ sĩ, nhà thiết kế, nhà sáng tạo để cùng nhau nâng cánh cho truyền thống”. Cụm từ “nâng cánh cho truyền thống” gợi đúng tinh thần của Kết duyên sáng tạo. Truyền thống không bị đặt trong tủ kính, cũng không bị đưa ra thị trường như một lớp trang trí. Truyền thống cần được hiểu, được đối thoại, được thử nghiệm và được kết nối với những nhu cầu mới của đời sống.

Với Hà Nội, một thành phố có hệ thống làng nghề phong phú, chợ phiên lần này là một thử nghiệm đáng chú ý. Nó gợi ra khả năng đưa làng nghề ra khỏi không gian quen thuộc, bước vào các không gian đô thị mới; đưa nghệ nhân đến gần hơn với người tiêu dùng trẻ; đưa thiết kế đến gần hơn với kỹ thuật thủ công; và đưa công chúng đến gần hơn với câu chuyện phía sau mỗi sản phẩm.

Kết duyên sáng tạo vì vậy không chỉ là một hoạt động cuối tuần. Đó là một điểm chạm của hệ sinh thái sáng tạo Hà Nội: nơi di sản gặp thị trường, nghề gặp thiết kế, nghệ nhân gặp người trẻ, và sản phẩm thủ công có cơ hội tìm một đời sống mới trong thành phố đương đại.