Những bức tranh Hàng Trống được thể hiện bằng ngôn ngữ sáng tạo mới, những bản khắc gỗ gợi nhắc kỹ nghệ thủ công truyền thống, những cuộc trò chuyện giữa nghệ sĩ và người xem diễn ra ngay trong không gian đình cổ. Khai mạc chiều 14/11 tại đình Nam Hương, dự án “Chuyện Đình trong Phố” mở ra hành trình khám phá 12 đình, hội quán giữa lòng Hà Nội, nơi ký ức phố nghề và nghệ thuật đương đại gặp gỡ, khơi gợi những cách tiếp cận mới với di sản Thăng Long – Kẻ Chợ.

Từ một cuộc gặp gỡ trong đình Nam Hương

Một du khách nước ngoài đưa điện thoại lên, chăm chú ghi lại bốn bức chạm khắc gỗ treo trên tường. Những đường nét tạo hình hoa lá, chim muông và cảnh vật hiện lên sinh động trên bề mặt gỗ, gợi nhớ vẻ đẹp của nghệ thuật trang trí truyền thống.

Cách đó không xa, một phụ nữ trẻ dừng lại trước tủ trưng bày những bản khắc. Trong một góc khác, một em nhỏ cùng người thân quan sát các tác phẩm, lắng nghe nghệ sĩ giới thiệu về chất liệu và cách thực hiện.

Không gian đình Nam Hương, số 75 Hàng Trống, Hà Nội, chiều 14/11 trở nên nhộn nhịp bởi những cuộc gặp gỡ như thế.

Du khách hứng thú chụp ảnh tại đình Nam Hương. Ảnh: hanoicreativecity.com

Giữa hệ thống cửa gỗ, những mảng chạm trang trí và không gian kiến trúc truyền thống, các tác phẩm nghệ thuật đương đại được giới thiệu tới công chúng. Người xem có thể bắt gặp những hình tượng quen thuộc của tranh dân gian Hàng Trống, nhưng được thể hiện qua những kỹ thuật, chất liệu và cách tổ chức hình ảnh khác nhau.

Đây là hoạt động mở đầu của dự án “Chuyện Đình trong Phố”, do nghệ sĩ, giám tuyển Nguyễn Thế Sơn khởi xướng và thực hiện trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026.

Dự án diễn ra từ ngày 14 đến 28/11, kết nối 12 đình, hội quán gắn với lịch sử hình thành các làng nghề, phố nghề Thăng Long xưa, đồng thời mở rộng hành trình đến Văn Miếu – Quốc Tử Giám và chợ Đồng Xuân.

Điểm đặc biệt của chương trình không chỉ nằm ở việc đưa tác phẩm nghệ thuật vào các công trình kiến trúc cổ. Những ngôi đình vốn gắn với đời sống tín ngưỡng, sinh hoạt cộng đồng và hoạt động của các phường nghề nay trở thành nơi diễn ra các hoạt động triển lãm, thực hành thủ công và giao lưu nghệ thuật.

Tại đình Nam Hương, sự gặp gỡ ấy bắt đầu từ chính dòng tranh gắn bó với tên gọi của con phố.

Khi tranh Hàng Trống được kể bằng ngôn ngữ mới

Phố Hàng Trống từng là một trong những địa điểm nổi tiếng với nghề làm tranh dân gian ở Hà Nội. Những tác phẩm mang hình tượng Ngũ hổ, Tứ phủ, các tranh thờ và tranh trang trí đã góp phần hình thành một dòng mỹ thuật mang bản sắc riêng của Thăng Long.

Trải qua những biến đổi của đời sống đô thị, hoạt động sản xuất tranh truyền thống trên phố không còn sôi động như trước. Tuy nhiên, những giá trị tạo hình, kỹ thuật và biểu tượng văn hóa của dòng tranh vẫn tiếp tục trở thành nguồn cảm hứng cho các thế hệ nghệ sĩ.

Tại đình Nam Hương, công chúng có dịp gặp lại những hình tượng quen thuộc ấy qua nhiều cách thể hiện khác nhau.

Bên cạnh tác phẩm “Hổ” sáng tác năm 1984 của họa sĩ Vũ Dân Tân và phù điêu ảnh “Ngũ hổ” của nghệ sĩ Nguyễn Xuân Lam, triển lãm còn giới thiệu các sáng tác sử dụng lụa, giấy dó, sơn mài và những chất liệu thủ công khác.

Những tác phẩm không chỉ tái hiện hình ảnh truyền thống, mà còn cho thấy cách các nghệ sĩ tìm kiếm ngôn ngữ biểu đạt riêng từ nguồn chất liệu di sản.

Nghệ sĩ Nguyễn Thị Hoài Giang giới thiệu với công chúng những sáng tác lấy cảm hứng từ tranh Hàng Trống, trong đó có tác phẩm “Trong vườn hoa Hàng Trống 2”.

Theo chị Nguyễn Thị Hoài Giang, cảm hứng và nội dung sáng tác được nghiên cứu từ dòng tranh truyền thống, nhưng việc lựa chọn chất liệu, kỹ thuật và hình thức thể hiện là không gian để người nghệ sĩ phát triển những tìm tòi cá nhân.

“Cảm hứng của tôi vẫn đến từ tranh Hàng Trống, nội dung cũng được nghiên cứu từ dòng tranh này. Tuy nhiên, cách thể hiện và lựa chọn chất liệu là sự sáng tạo của cá nhân”, chị chia sẻ.

Quan niệm ấy gợi mở một cách tiếp cận đáng chú ý đối với di sản.

Gìn giữ nghệ thuật truyền thống không nhất thiết chỉ là phục dựng nguyên vẹn những tác phẩm đã có. Các giá trị về bố cục, đường nét, màu sắc hay biểu tượng còn có thể được tiếp tục khai thác trong những thực hành sáng tạo mới.

Điều quan trọng là sự sáng tạo ấy được hình thành trên nền tảng hiểu biết và tôn trọng di sản.

Nghệ sĩ Nguyễn Thị Hoài Giang cũng đánh giá cao cơ hội gặp gỡ giữa những người làm nghề thuộc các thế hệ khác nhau. Khi cùng tham gia một không gian trưng bày, các nghệ sĩ có điều kiện trao đổi về kỹ thuật, chất liệu, phương pháp sáng tác và tìm kiếm khả năng hợp tác.

Như vậy, một triển lãm trong đình cổ không chỉ đưa công chúng đến gần tác phẩm, mà còn tạo ra môi trường kết nối những người đang thực hành nghệ thuật.

Nghệ sĩ Nguyễn Thị Hoài Giang giới thiệu về tác phẩm trưng bày mang tên Trong vườn hoa Hàng trống 2. Ảnh: hanoicreativecity.com

Tìm lại những “ngôi nhà chung” của Kẻ Nghệ

Từ không gian đình Nam Hương, câu chuyện được mở rộng đến những ngôi đình nằm rải rác trong khu phố cổ Hà Nội.

Trong lịch sử, khi những người thợ từ các làng nghề Bắc Bộ về kinh thành Thăng Long lập nghiệp, họ không chỉ mang theo kỹ năng sản xuất và các mối quan hệ buôn bán, mà còn mang theo tín ngưỡng, phong tục và ký ức quê hương.

Các phường nghề được hình thành, những con phố mang tên nghề xuất hiện, và những ngôi đình trở thành nơi thờ vọng Thành hoàng, Tổ nghề, đồng thời là địa điểm gặp gỡ, gắn kết cộng đồng.

Giám tuyển Nguyễn Thế Sơn chia sẻ trong sự kiện khai mạc. Ảnh: Hanoicreativecity.com

Theo giám tuyển Nguyễn Thế Sơn, đình tổ nghề chính là một phần lõi văn hóa của phố nghề. Tuy nhiên, trong nhịp sống đô thị hiện đại, những giá trị ấy chưa phải lúc nào cũng được nhận diện đầy đủ.

Từ những tìm tòi ban đầu trong dự án nghệ thuật “Tôi đi tìm ngôi nhà chung”, anh Nguyễn Thế Sơn từng bước mở rộng hành trình nghiên cứu và sáng tạo tại các không gian di sản, để rồi hình thành mạng lưới “Chuyện Đình trong Phố”.

“Ban đầu, tôi nghĩ đây là hành trình đi tìm một ngôi nhà chung. Nhưng đến bây giờ, câu chuyện không còn là của riêng một cá nhân nữa mà đã trở thành hành trình chúng ta cùng đi tìm những ngôi nhà chung”, giám tuyển Nguyễn Thế Sơn chia sẻ.

Theo anh, những ngôi đình không chỉ là không gian tín ngưỡng mà còn có khả năng trở thành nơi gặp gỡ của những người yêu nghệ thuật, những người thực hành nghề truyền thống và cộng đồng.

Từ ý tưởng đó, dự án kết nối 12 địa điểm gồm đình Nam Hương, đình Phả Trúc Lâm, đình Hoa Lộc Thị, đình Cổ Vũ, đình Hà Vĩ, đình Tú Thị, đình Yên Thái, đình Xuân Phiến Thị, đình Hành Tích, đình Kim Ngân, đình Vũ Thạch và Hội quán Phúc Kiến.

Mỗi địa điểm mang theo một câu chuyện riêng.

Tại đình Phả Trúc Lâm, những tác phẩm tranh ghép da và tư liệu về nghề da giày gợi lại ký ức của một phường nghề từng góp phần tạo nên diện mạo phố cổ.

Ở đình Hà Vĩ, các tác phẩm sơn mài xuất hiện bên cạnh dụng cụ làm nghề, chất liệu và những sản phẩm ứng dụng. Người xem không chỉ thưởng thức thành phẩm, mà còn có thể tìm hiểu quá trình lao động và kỹ thuật làm nên vẻ đẹp của sơn mài truyền thống.

Những câu chuyện về nghề thêu, dệt lụa, làm quạt, chạm khảm tiếp tục được giới thiệu tại đình Tú Thị, đình Yên Thái, đình Xuân Phiến Thị và đình Vũ Thạch.

Trong khi đó, đình Kim Ngân mở rộng góc nhìn về đời sống phố nghề qua các tác phẩm nhiếp ảnh. Tại Hội quán Phúc Kiến, những ký ức về phố Đông Nam dược Lãn Ông được kết nối với các thực hành nghệ thuật.

Từ những không gian ấy, hành trình tiếp tục nối về Văn Miếu – Quốc Tử Giám và chợ Đồng Xuân, gợi mở mối quan hệ giữa tri thức khoa bảng, kỹ nghệ thủ công và hoạt động giao thương trong lịch sử Thăng Long.

Đó cũng là cách dự án làm rõ hơn tinh thần “Thăng Long Kẻ Nghệ” của Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026: Nhìn nhận những người làm nghề, tri thức nghề và năng lực sáng tạo như những yếu tố góp phần hình thành bản sắc đô thị.

Không chỉ xem, công chúng còn được tự tay thực hành

Một điểm đáng chú ý khác của “Chuyện Đình trong Phố” là các hoạt động trải nghiệm thủ công được tổ chức ngay trong không gian di sản.

Tại đình Nam Hương, công chúng có thể tham gia in và tô màu tranh mộc bản cùng nghệ nhân Công Đạt.

Từ một bản khắc gỗ, người tham gia được tìm hiểu cách hình ảnh được chuyển lên giấy, cách xử lý màu sắc và những công đoạn đòi hỏi sự tỉ mỉ của người làm nghề.

Những thao tác tưởng chừng đơn giản giúp người xem hiểu thêm về công sức, kỹ thuật và kinh nghiệm phía sau một tác phẩm thủ công.

Ở đình Hà Vĩ, các hoạt động trải nghiệm sơn mài giúp công chúng tiếp cận một nghề đòi hỏi nhiều công đoạn và kỹ năng chuyên biệt.

Tại đình Hoa Lộc Thị, workshop “Màu của nắng” giới thiệu hoạt động nhuộm khăn lụa. Đình Yên Thái tổ chức trải nghiệm vẽ tranh lụa, trong khi đình Xuân Phiến Thị mang đến hoạt động trang trí quạt với chương trình “Sắc Quạt Chàng Sơn”.

Điều đáng chú ý là những hoạt động ấy không tách rời câu chuyện lịch sử của địa điểm.

Một kỹ thuật thủ công được giới thiệu tại chính không gian từng gắn bó với cộng đồng làm nghề có thể đem đến trải nghiệm khác với việc thực hiện cùng hoạt động trong một phòng học thông thường.

Người tham gia không chỉ tìm hiểu cách làm ra sản phẩm, mà còn có cơ hội nhận biết mối liên hệ giữa nghề nghiệp, cộng đồng và nơi chốn.

Đó là một hướng tiếp cận di sản thông qua trải nghiệm trực tiếp, đặc biệt có ý nghĩa đối với người trẻ và những công chúng vốn ít có điều kiện tiếp xúc với nghề truyền thống.

Chị Nguyễn Minh Giang thích thú với quá trình làm tranh thủ công. Ảnh: hanoicreativecity.com

Những cuộc gặp gỡ mở ra từ không gian đình phố

Tham quan triển lãm tại đình Nam Hương trong chiều khai mạc, chị Nguyễn Minh Giang, một người dân Hà Nội, cho biết chị quan tâm đến cách các tác phẩm nghệ thuật đương đại được đặt trong không gian kiến trúc truyền thống.

Với chị, sự kết hợp giữa những chất liệu quen thuộc như tranh gỗ, tranh thêu, tranh Hàng Trống và không gian đình Việt tạo nên một trải nghiệm gần gũi.

“Tôi thấy những chất liệu truyền thống như tranh thêu, tranh gỗ hay tranh Hàng Trống khá phù hợp với không gian mái đình Việt Nam. Đến đây, tôi có cơ hội được gặp gỡ, lắng nghe các nghệ nhân, nghệ sĩ chia sẻ về tác phẩm, cách họ sáng tạo và hiểu thêm nghệ thuật Việt Nam đang phát triển như thế nào”, chị Nguyễn Minh Giang chia sẻ.

Theo chị, việc đưa các hoạt động nghệ thuật đến những ngôi đình giữa phố cổ là một hướng tiếp cận thú vị, bởi công chúng có thể ghé thăm và tìm hiểu nghệ thuật ngay trong những không gian văn hóa gần gũi với đời sống.

“Không nhất thiết phải đến bảo tàng nghệ thuật mới có thể tìm hiểu về nghệ thuật Việt Nam. Ngay tại những không gian nhỏ trên đường phố, mọi người cũng có thể ghé vào tham quan, tìm hiểu không chỉ về kiến trúc mà còn về các loại hình nghệ thuật truyền thống”, chị Giang nói.

Những chia sẻ ấy cho thấy một giá trị đáng chú ý của dự án: Mở rộng cơ hội tiếp cận nghệ thuật, đồng thời khơi gợi sự quan tâm của công chúng đối với những di sản vốn hiện diện ngay trong khu phố mình sinh sống.

Tuy nhiên, việc tổ chức hoạt động nghệ thuật trong các di tích cũng đòi hỏi sự thận trọng.

Những ngôi đình trước hết vẫn là không gian tín ngưỡng và sinh hoạt văn hóa của cộng đồng. Việc đưa tác phẩm vào trưng bày cần bảo đảm sự phù hợp với kiến trúc, lịch sử, tính linh thiêng và điều kiện bảo tồn của từng địa điểm.

Chị Nguyễn Minh Giang cũng cho rằng những hoạt động như vậy sẽ có ý nghĩa hơn khi được tổ chức phù hợp và có sự đồng thuận của đơn vị quản lý di tích.

Đây là một yêu cầu quan trọng để nghệ thuật đương đại thực sự góp phần phát huy giá trị di sản, thay vì chỉ sử dụng công trình lịch sử như một địa điểm triển lãm khác biệt.

Du khách chìn đắm trong không gian nghệ thuật trong đình Nam Hương. Ảnh: hanoicreativecity.com

Để những ngôi đình tiếp tục sống trong đời sống đô thị

Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, “Chuyện Đình trong Phố” không chỉ tạo nên một hành trình tham quan nghệ thuật mà còn gợi mở những khả năng mới trong việc khai thác giá trị văn hóa của hệ thống đình, hội quán giữa lòng Thủ đô.

Từ những nơi vốn ít được công chúng chú ý, các ngôi đình có cơ hội trở thành điểm đến để tìm hiểu lịch sử phố nghề, gặp gỡ nghệ nhân, tham gia hoạt động thủ công và thưởng thức nghệ thuật.

Sự kết nối ấy cũng đặt ra một hướng phát triển đáng quan tâm đối với kinh tế sáng tạo.

Nếu được tổ chức phù hợp và duy trì lâu dài, những trải nghiệm gắn với di sản có thể tạo thêm cơ hội cho nghệ nhân giới thiệu kỹ năng, cho nghệ sĩ phát triển tác phẩm và cho các đơn vị sáng tạo hình thành những sản phẩm, dịch vụ văn hóa dựa trên tri thức bản địa.

Tuy nhiên, những khả năng đó cần được tiếp tục kiểm chứng thông qua các mô hình vận hành thực tế, với sự tham gia và đồng thuận của cộng đồng, cơ quan quản lý di tích và những người thực hành nghề truyền thống.

Bởi giá trị lâu dài của một không gian sáng tạo không chỉ được đo bằng số lượng triển lãm hay khách tham quan trong một kỳ lễ hội, mà còn nằm ở khả năng duy trì hoạt động, hình thành mối quan hệ bền vững giữa di sản và cộng đồng.

Trở lại đình Nam Hương, những tác phẩm nghệ thuật vẫn hiện diện giữa không gian kiến trúc truyền thống. Người xem tiếp tục dừng lại trước những bản khắc, những bức tranh và lắng nghe câu chuyện của nghệ sĩ.

Từ những cuộc gặp gỡ nhỏ ấy, một lớp ký ức khác của Hà Nội được gợi mở: Phía sau những con phố mang tên nghề không chỉ là lịch sử buôn bán, mà còn là hành trình của những người thợ đã mang tài hoa, kỹ năng và văn hóa làng quê đến kinh thành.

“Chuyện Đình trong Phố” không đưa những ngôi đình trở lại nguyên vẹn đời sống của các phường nghề xưa. Nhưng bằng nghệ thuật và những hoạt động trải nghiệm, dự án đang thử nghiệm cách để những không gian ấy tiếp tục được nhận biết, sử dụng và kết nối với đời sống đương đại.

Và có lẽ, ý nghĩa sâu xa của hành trình tìm lại những “ngôi nhà chung” không chỉ là mở cửa các ngôi đình để công chúng bước vào, mà còn là mở ra những cơ hội để ký ức, tri thức nghề và năng lực sáng tạo tiếp tục được trao truyền giữa lòng Hà Nội hôm nay.