Trong khuôn khổ Summer Camp Re:Craft 2026 — Làng nghề tái sinh, nhóm sinh viên Đào Thục 1 đặt ra một câu hỏi có tính thực tiễn cao: nếu di sản múa rối nước Đào Thục chỉ tồn tại trong một suất diễn mười phút rồi biến mất khỏi trí nhớ du khách, cần làm gì để kéo dài vòng đời của nó? Câu trả lời họ đưa ra không phải là quy hoạch hay kiến trúc, mà là những vật thể có thể cầm trên tay.

Bài toán của một di sản chưa nuôi được người giữ nó

Làng Đào Thục, xã Thư Lâm, TP Hà Nội (xã Thụy Lâm, huyện Đông Anh cũ), vừa được công nhận Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2023 — nhưng danh hiệu không tự động giải quyết bài toán sinh kế. Nghệ nhân vẫn làm nông song song với biểu diễn, lớp trẻ trong làng ít có lý do kinh tế để nối nghiệp, còn khách du lịch rời đi sau một suất xem mà không mang theo gì ngoài vài tấm ảnh. Đây là nghịch lý của nhiều làng nghề biểu diễn: giá trị thực nằm ở khoảnh khắc sống, nhưng khoảnh khắc đó không để lại dấu vết nào có thể chuyển hóa thành nguồn thu bền vững.

Nhóm Đào Thục 1 tiếp cận nghịch lý này từ góc độ thị trường. Họ chỉ ra hai làn sóng đang chảy qua Đào Thục mà chưa dừng lại: ngành du lịch Việt Nam vừa lập kỷ lục khách quốc tế năm 2025, và Gen Z trong nước đang chủ động tìm về bản sắc dân tộc qua các sản phẩm sáng tạo — đúng thời điểm board game văn hóa thuần Việt bắt đầu được Chính phủ xác định là ngành trọng điểm phát triển đến 2030. Cả hai cơ hội đều có thể tiếp cận nếu di sản Đào Thục được chuyển hóa thành hình thức mà người trẻ và khách quốc tế sẵn sàng mang về nhà.

“Mộc Thủy Tân Phong” — ba sản phẩm, một mục tiêu

Tên dự án — “Mộc Thủy Tân Phong” — gợi lên chất liệu gốc của nghề (gỗ và nước) kết hợp với hơi thở mới. Chiến lược của nhóm xoay quanh ba sản phẩm đảm nhận ba vai trò khác biệt trong cùng một mục tiêu: kéo dài trải nghiệm di sản ra ngoài ranh giới của một suất diễn.

Sản phẩm trung tâm là board game “Đào Thục Du Ký — Đường về Thủy Đình”: người chơi hóa thân thành quân rối bị gió cuốn đi trước đêm hội làng, phải vượt các tích trò, địa danh và thử thách đặc trưng của Đào Thục để kịp về thủy đình trước hồi trống cuối. Cơ chế chơi đơn giản nhưng lồng ghép dày đặc các chi tiết văn hóa cụ thể — từ tên tích trò, cụm di tích đình làng Đào Thục và chùa Thánh Phúc, đến nhân vật nghệ nhân Nguyễn Văn Phi. Đây không phải board game lấy cảm hứng chung từ “văn hóa dân gian Việt Nam”, mà là một câu chuyện gắn tên một làng, một phường rối, một con người cụ thể.

Song hành là bộ quà lưu niệm “Rốiconic” — dòng sản phẩm hai phong cách: rối tô màu theo kỹ thuật truyền thống để người mua tự hoàn thiện, và phiên bản custom mang thẩm mỹ đương đại dành cho người trẻ. Thiết kế nhân vật giữ nguyên hình dáng và cơ chế cơ học của quân rối gốc — yếu tố mà nhóm xác định là “cốt” không thể thay đổi, vì đó là nơi kỹ nghệ và sự hiện diện của nghệ nhân còn lưu lại — trong khi đổi mới bảng màu và ngôn ngữ tạo hình để phù hợp thị hiếu hiện tại.

Thứ ba là mô hình trưng bày “Dòng chảy Thủy Đình”: một sắp đặt theo trục thời gian đặt ba lớp — quân rối cũ đã mục, quân rối được phục dựng, và bộ sản phẩm mới — trên một bề mặt phản chiếu gợi hình ảnh mặt nước thủy đình. Nhóm có kế hoạch trao tặng mô hình này cho làng Đào Thục sau buổi thuyết trình, để trở thành công cụ quảng bá di động của chính phường rối tại các hội chợ và sự kiện văn hóa.

Giải bài toán 25 km

Điểm thực tiễn đáng chú ý trong dự án là cách nhóm xử lý rào cản địa lý. Đào Thục cách trung tâm Hà Nội 25 km — quá xa để khách quốc tế chỉ lưu trú hai đến bốn ngày có thể sắp xếp thêm một chặng đi. Thay vì cố kéo khách ra làng, nhóm thiết kế mô hình bán hàng hai lớp: đưa sản phẩm đến gần khách trước — qua các điểm bán tại phố cổ, sân bay Nội Bài, chuỗi cửa hàng đồ chơi — rồi dùng mã QR trên bao bì dẫn ngược về landing page đặt lịch xem diễn tại làng, kèm voucher giảm giá và gói xe đưa đón trọn gói. Sản phẩm lưu niệm trở thành kênh bán vé gián tiếp, thay vì chỉ là hàng hóa ăn theo một chiều.

Hệ thống nhận diện thương hiệu của nhóm — với logo cấu thành từ các hình khối cơ bản lắp ghép thành nhân vật rối, bảng màu kết hợp đỏ trầm, vàng đồng, xanh mòng két và hồng nhạt, cùng Big Idea “Kết nối để tiếp nối” — thể hiện một lựa chọn thiết kế có chủ đích: không tái hiện thẩm mỹ bảo tàng, cũng không từ bỏ ngôn ngữ thị giác dân gian, mà đặt cả hai vào cùng một hệ thống hình khối tối giản.

Đóng góp trong bối cảnh Re:Craft

Điểm khác biệt của Đào Thục 1 so với nhiều dự án tái sinh làng nghề thuần túy về thiết kế là tư duy thương mại được tích hợp ngay từ đầu, không phải bổ sung sau. Nhóm xây dựng đồng thời phân tích thị trường, chân dung khách hàng, ma trận điểm bán, mô hình chia sẻ doanh thu với nghệ nhân và lộ trình nhân rộng sang các làng nghề khác — tranh Đông Hồ, gốm Bát Tràng, lụa Vạn Phúc. Đây không phải kế hoạch truyền thông cho một cuộc thi, mà là khung mô hình có thể triển khai thực tế nếu có vốn hạt giống cho lô sản xuất đầu tiên.

Trong bối cảnh Hà Nội đang thúc đẩy chiến lược kinh tế sáng tạo gắn với di sản — đặc biệt trong năm Lễ hội Thiết kế Sáng tạo 2026 với chủ đề “Kẻ Nghệ – Từ Kẻ Chợ đến Kinh tế Sáng tạo” — cách tiếp cận của Đào Thục 1 đặt ra một câu hỏi thực chất: nếu một suất rối nước mười phút có thể trở thành một board game chơi hàng giờ, một quà lưu niệm được giữ lại, và một voucher dẫn người mua quay lại làng — thì ranh giới giữa bảo tồn di sản và phát triển kinh tế sáng tạo ở đâu? Dự án này cho rằng không cần chọn một trong hai.

Dự án do các sinh viên Nguyễn Thị Tuyết Nhi, Nguyễn Quang Thịnh (VNU-SIS), Phạm Thùy Linh, Nguyễn Thị Ngọc Thủy (FPT), Hồ Thị Thủy (HOU), Nguyễn Hải Đăng (HUCE), Kiều Thị Diệu Linh, Vi Văn Trường (HAU), Hoàng Thúy Uyên (HUC), Cao Nguyễn Đức Cường (UPD), Trần Thị Diệu Thu (PKA) thực hiện dưới sự hướng dẫn của thầy Đinh Bá Thái (HOU) và cô Trần Thu Hà (HAU), trong khuôn khổ Summer Camp Re:Craft 2026 — Làng nghề tái sinh.