Giữa những chuyển động của công nghiệp văn hóa Hà Nội 2026, Chợ Đồng Xuân đang đứng trước một cơ hội mới: trở thành nơi thương mại truyền thống, nghệ thuật, công nghệ và những ý tưởng kinh doanh mới cùng tạo ra giá trị.

Không cần đợi một lễ hội hay một dự án cải tạo, Chợ Đồng Xuân vẫn sống bằng nhịp trao đổi hàng ngày của hàng nghìn người kinh doanh, những mối hàng quen thuộc và dòng khách không ngừng thay đổi. Nhưng khi thương mại điện tử làm thay đổi thói quen mua bán, du lịch mở ra những nhu cầu mới và Hà Nội phát triển không gian công nghiệp văn hóa Đồng Xuân – Bắc Qua, khu chợ hơn một thế kỷ tuổi đang bước vào một cuộc chuyển đổi đáng chú ý. Vấn đề không phải biến chợ thành một địa điểm nghệ thuật hay giải trí, mà là làm thế nào để sáng tạo trở thành nguồn lực mới cho chính đời sống thương mại đã làm nên bản sắc Đồng Xuân.

Chợ Đồng Xuân. Ảnh: Hanoicreativecity.com

Một khu chợ không đứng yên

Buổi sáng ở Chợ Đồng Xuân, những chuyến hàng tiếp tục đến, các quầy hàng mở cửa, người mua tìm người bán, những cuộc thương lượng diễn ra giữa lối đi ken dày hàng hóa. Có những giao dịch hoàn tất ngay tại quầy, có những đơn hàng được thống nhất qua điện thoại, có những mối buôn đã được duy trì qua nhiều năm.

Theo thông tin quản lý do Công ty Cổ phần Đồng Xuân công bố, khu chợ hiện có hơn 2.200 hộ kinh doanh. Đằng sau con số ấy là một hệ thống trao đổi phức tạp: những người bán buôn, bán lẻ, khách mua thường xuyên, mạng lưới cung ứng và các quan hệ tín nhiệm được tích lũy qua thời gian.

Chợ Đồng Xuân không phải một công trình đã mất chức năng đang chờ được trao đời sống mới. Nó vẫn đang thực hiện công việc vốn làm nên một khu chợ: kết nối hàng hóa với nhu cầu, người sản xuất với người kinh doanh, người bán với người mua.

Nhưng cách thức thực hiện công việc ấy đang thay đổi.

Khách mua buôn không còn nhất thiết phải trực tiếp đến chợ để lựa hàng. Giao dịch qua điện thoại trở nên phổ biến hơn. Thanh toán không dùng tiền mặt, các nền tảng bán hàng trực tuyến và hoạt động quảng bá trên mạng xã hội đang mở ra những phương thức kinh doanh mới. Trong khi đó, khách du lịch lại tìm đến Đồng Xuân không chỉ để mua sắm mà còn để khám phá đời sống của khu phố cổ.

Đồng Xuân vì thế đang trải qua một cuộc chuyển đổi ngay trong hoạt động thường ngày, trước cả khi những dự án công nghiệp văn hóa mới được triển khai.

Đặt trong chủ đề “Thăng Long – Kẻ Nghệ” của Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, đây là một trường hợp đặc biệt. Nếu Kẻ Chợ từng phát triển nhờ khả năng kết nối nghề, phố, hàng hóa và thị trường, thì Chợ Đồng Xuân hôm nay cho thấy chức năng trao đổi ấy vẫn tiếp tục, dù hình thức và phương tiện đã khác xa quá khứ.

Câu hỏi đặt ra là: nghệ thuật, thiết kế, công nghệ và những hoạt động sáng tạo mới sẽ tham gia như thế nào vào một hệ thống đã có đời sống và năng lực thích nghi riêng?

Từ Kẻ Chợ đến Đồng Xuân: một dòng chảy trao đổi

Trong lịch sử Thăng Long – Hà Nội, chợ không đơn thuần là một công trình xây dựng.

Theo các nghiên cứu của nhà sử học Nguyễn Thừa Hỷ, hoạt động thương mại của Kẻ Chợ từng được tổ chức thông qua mạng lưới chợ, phố nghề, bến sông và những vùng sản xuất bao quanh đô thị.

Hàng hóa từ các làng nghề và khu vực sản xuất được đưa vào kinh thành qua đường sông, đường bộ, tập kết tại các bến, chợ rồi tiếp tục lưu chuyển tới phố phường và người tiêu dùng. Những địa điểm trao đổi hình thành ở nơi các tuyến giao thông và dòng hàng gặp nhau.

Chính sự kết nối ấy tạo nên sức sống kinh tế của Kẻ Chợ.

Chợ Đồng Xuân ngày nay không phải hình ảnh thu nhỏ của toàn bộ mạng lưới ấy, nhưng là một địa điểm đặc biệt để quan sát sự biến đổi của hoạt động thương mại Hà Nội.

Cuối thế kỷ XIX, quá trình tổ chức lại đô thị đã đưa một phần hoạt động trao đổi vốn phân bố trong khu vực phố chợ vào những công trình có mái che và cơ chế quản lý tập trung hơn. Theo tư liệu của Trung tâm Lưu trữ quốc gia I, ngày 6/4/1888, chính quyền đương thời công bố quyết định xây dựng các khu chợ tại Hà Nội, trong đó có khu vực Hàng Gạo – Đồng Xuân.

Sự hình thành chợ không tạo ra hoạt động thương mại từ con số không. Nó tổ chức lại một phần mạng lưới trao đổi vốn đã tồn tại trong khu vực.

Từ đó đến nay, Đồng Xuân đã trải qua nhiều biến động về kiến trúc, quản lý và hoạt động kinh doanh. Chợ là một địa điểm quan trọng trong cuộc chiến đấu bảo vệ Hà Nội tháng 2/1947; được cải tạo vào cuối thập niên 1980; chịu thiệt hại lớn trong vụ hỏa hoạn ngày 14/7/1994 rồi được tái thiết.

Phía trước chợ Đồng Xuân khoảng giữa thế kỷ 20. Ảnh DHA Collection

Công trình thay đổi, nhưng hoạt động trao đổi được nối lại.

Điều đó gợi mở một cách hiểu về giá trị của Đồng Xuân: lịch sử khu chợ không chỉ nằm trong những gì còn giữ được của kiến trúc, mà còn trong khả năng duy trì và tái tạo các quan hệ thương mại qua những biến động lớn.

Hơn một thế kỷ sau khi chợ được xây dựng theo hình thức tập trung, một cuộc chuyển đổi mới đang diễn ra. Lần này, thay đổi không chỉ đến từ kiến trúc hay quy hoạch, mà còn từ công nghệ số, du lịch, những hình thức tiêu dùng mới và sự phát triển của công nghiệp văn hóa.

Khi khách buôn không còn đến chợ như trước

Những thay đổi ấy hiện lên rõ nhất trong câu chuyện của những người đã dành hàng chục năm kinh doanh tại Đồng Xuân.

Bà Nguyễn Thị Dung bắt đầu tham gia hoạt động kinh doanh tại chợ từ cuối thập niên 1980. Bà còn nhớ những năm đầu thập niên 1990, khi hoạt động mua bán đặc biệt sầm uất, rồi những khó khăn sau vụ cháy lớn năm 1994.

Trải qua nhiều biến động, điều bà cảm nhận rõ trong những năm gần đây là hoạt động buôn bán không còn thuận lợi như trước.

Bà Nguyễn Thị Bình, một tiểu thương có 31 năm gắn bó với chợ, cũng nhận thấy sự thay đổi mạnh mẽ của mạng lưới khách hàng, đặc biệt sau đại dịch COVID-19. Nhiều khách buôn quen thuộc ngừng kinh doanh hoặc thay đổi cách lấy hàng. Người mua ngày càng có nhiều lựa chọn từ các kênh trực tuyến.

Trong cuộc phỏng vấn tháng 10/2026, bà Bình ước tính lượng khách đến lấy hàng về bán tại gian hàng của mình đã giảm rất mạnh so với trước đại dịch.

Đó là cảm nhận từ hoạt động kinh doanh của một tiểu thương, không phải số liệu thống kê đại diện cho toàn chợ. Nhưng câu chuyện cho thấy những thay đổi trong thị trường có thể tác động sâu sắc đến sinh kế của người bán.

Ở một góc nhìn khác, anh Lê Trần Tú Bình, người có gia đình gắn bó với chợ khoảng 30 năm, cho biết khách quốc tế trở nên nổi bật hơn trong dòng người tới mua sắm, trong khi nhiều khách Việt Nam có thể gọi điện hoặc liên hệ trước để giao dịch mà không cần trực tiếp đến quầy.

Như vậy, sự giảm sút của dòng khách mua buôn tại chợ không nhất thiết đồng nghĩa mọi quan hệ thương mại đều biến mất. Một phần giao dịch đang dịch chuyển sang những phương thức khác.

Chợ vẫn là nơi duy trì nguồn hàng, quan hệ tín nhiệm và khả năng cung ứng, nhưng việc gặp gỡ giữa người bán và người mua không còn hoàn toàn phụ thuộc vào sự hiện diện tại cùng một địa điểm.

Đây là sự thay đổi căn bản đối với một thiết chế thương mại vốn được hình thành trên khả năng tập trung hàng hóa và con người.

Nó cũng đặt ra một yêu cầu mới: nếu chức năng trao đổi của chợ đang mở rộng ra ngoài không gian vật lý, năng lực thương mại của người kinh doanh cần được phát triển tương ứng.

Một góc không gian tại Chợ Đồng Xuân. Ảnh: Hanoicreativecity.com

Công nghệ mới và bài toán sinh kế của tiểu thương

Ngày 28/8/2026, UBND phường Hoàn Kiếm, Công ty Cổ phần Đồng Xuân và các đối tác chính thức ra mắt mô hình “Chợ chuyển đổi số”.

Chương trình hướng tới các hoạt động như thanh toán không dùng tiền mặt, số hóa thông tin ngành hàng và tiểu thương, hỗ trợ giao dịch trực tuyến, quảng bá sản phẩm và nâng cao kỹ năng sử dụng nền tảng số.

Trước đó, hơn 80 tiểu thương đã tham gia chương trình tập huấn kỹ năng kinh doanh trực tuyến trong hai ngày 24–25/8, với các nội dung về tổ chức gian hàng, giới thiệu sản phẩm, bán hàng qua video trực tiếp và bảo đảm an toàn khi giao dịch trên mạng.

Đây là một bước đi đáng chú ý trong nỗ lực giúp hoạt động thương mại truyền thống thích nghi với điều kiện mới.

Tuy nhiên, những câu chuyện tại chợ cho thấy chuyển đổi số không đơn giản là trang bị công cụ.

Ở tuổi 80, bà Nguyễn Thị Dung không sử dụng điện thoại thông minh và cần con trai hỗ trợ các thủ tục điện tử. Dù vậy, bà không xem công nghệ là điều nên từ chối. Bà cho rằng mình vẫn phải cố gắng bắt kịp những thay đổi của thời đại.

Với bà, khó khăn nằm ở khả năng sử dụng công cụ và nhu cầu được hỗ trợ phù hợp.

Bà Nguyễn Thị Bình lại có trải nghiệm khác. Bà đã trực tiếp thử bán hàng trên TikTok, đồng thời đánh giá cao sự thuận tiện của thanh toán bằng mã QR và hóa đơn điện tử.

Nhưng điều khiến bà băn khoăn là chi phí kinh doanh.

Trong ví dụ bà chia sẻ, một chiếc áo bán trực tiếp với giá 150.000 đồng có thể phải nâng lên khoảng 200.000 đồng khi bán qua nền tảng trực tuyến để bù các khoản phí. Nếu đơn hàng bị trả lại, người bán còn có thể phát sinh thêm chi phí.

Những con số ấy phản ánh kinh nghiệm của một gian hàng, không phải mức phí chung của các nền tảng. Tuy nhiên, chúng chỉ ra một vấn đề rất thực tế: có thêm kênh bán hàng chưa chắc đồng nghĩa người bán có thêm lợi nhuận.

Anh Lê Trần Tú Bình lại nhìn thấy lợi ích rõ rệt của chuyển khoản, mã QR và thiết bị thanh toán thẻ, nhất là trong giao dịch với khách nước ngoài. Nhưng anh chưa triển khai bán hàng qua video trực tiếp vì không đủ thời gian để vừa quản lý cửa hàng, vừa tổ chức một kênh kinh doanh mới.

Ba trường hợp phản ánh ba khó khăn khác nhau: khả năng sử dụng công nghệ, chi phí nền tảng và nguồn lực vận hành.

Vì thế, hiệu quả chuyển đổi số không thể chỉ đo bằng số người được tập huấn, số tài khoản được mở hoặc số công cụ mới được giới thiệu.

Điều quan trọng hơn là những công cụ ấy có giúp tiểu thương bán được hàng, tiết kiệm chi phí, tiếp cận khách mới và duy trì hoạt động kinh doanh hay không.

Đổi mới chỉ thực sự có ý nghĩa khi tạo ra năng lực mới cho chính người đang làm việc trong chợ.

Khi nghệ thuật bước vào một không gian đang sống

Cùng với chuyển đổi số, Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 đang mở ra một hướng tiếp cận khác đối với Chợ Đồng Xuân.

Theo kế hoạch tổ chức Lễ hội, khu vực Đồng Xuân – Bắc Qua được lựa chọn làm một hạt nhân của Không gian Di sản. Những hoạt động nghệ thuật và thiết kế tại đây được đặt trong mối liên hệ với đời sống thương mại, kiến trúc, lịch sử và cộng đồng.

Điểm đáng chú ý là nghệ thuật không bước vào một không gian bỏ trống.

Nó gặp một hệ thống đang hoạt động với những nhịp sinh hoạt riêng: thời gian mở cửa, lối vận chuyển hàng hóa, vị trí quầy, những mối buôn quen và cả các yêu cầu về an toàn, vệ sinh, giao thông.

Một chương trình sáng tạo có thể tạo thêm sức hấp dẫn cho khu chợ, nhưng nếu tổ chức không phù hợp, nó cũng có thể cản trở hoạt động kinh doanh.

Vì vậy, việc đưa nghệ thuật vào Đồng Xuân đặt ra vấn đề sâu hơn chuyện lựa chọn tác phẩm hay địa điểm trưng bày.

Đó là quan hệ giữa người sáng tạo và cộng đồng đang sử dụng không gian.

Trong cuộc phỏng vấn phục vụ nghiên cứu, giám tuyển Nguyễn Anh Tuấn cho biết nhóm chuẩn bị Lễ hội đã dành khoảng ba tháng khảo sát đời sống chợ. Các nhóm chuyên môn thu thập hình ảnh, âm thanh, câu chuyện, ký họa và bản đồ không gian; hơn 20 câu chuyện của những người sống và làm việc tại chợ được ghi chép.

Những hoạt động ấy cho thấy nỗ lực tìm hiểu đời sống địa phương trước khi xây dựng nội dung nghệ thuật.

Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Anh Tuấn, cần phân biệt giữa việc nghệ sĩ tham khảo ý kiến cộng đồng với việc cộng đồng thực sự tham gia sáng tạo.

Một tác phẩm lấy cảm hứng từ người bán hàng chưa đương nhiên là sản phẩm được cùng sáng tạo. Khi người kinh doanh chỉ kể chuyện, cung cấp hình ảnh hoặc đồng ý để tác phẩm xuất hiện tại quầy, họ vẫn chủ yếu tham gia với tư cách người cung cấp chất liệu.

Sự cùng sáng tạo đòi hỏi họ có vai trò trong việc hình thành nội dung và kết quả cuối cùng.

Phân biệt ấy có ý nghĩa đặc biệt đối với Đồng Xuân.

Nếu hoạt động nghệ thuật chỉ sử dụng chợ như một bối cảnh hấp dẫn, giá trị mới có thể chủ yếu thuộc về sự kiện và người thực hiện tác phẩm.

Nhưng nếu nghệ sĩ, nhà thiết kế và tiểu thương cùng xây dựng những sản phẩm, cách giới thiệu hàng hóa, trải nghiệm mua sắm hoặc câu chuyện ngành hàng, hoạt động sáng tạo có thể tạo ra lợi ích lâu dài cho chính khu chợ.

Khi đó, người kinh doanh không còn là nhân vật xuất hiện trong một dự án nghệ thuật. Họ trở thành chủ thể tham gia tạo dựng giá trị mới.

Thêm trải nghiệm, nhưng đừng làm mất chợ

Một trong những vấn đề đáng chú ý của Đồng Xuân là sự gia tăng vai trò của khách tham quan và du lịch.

Nhiều người đến chợ không chỉ để tìm một món hàng cụ thể, mà còn muốn trải nghiệm không khí mua bán, khám phá các mặt hàng, ẩm thực và đời sống phố cổ.

Trong các cuộc phỏng vấn tháng 10/2026, những người mua được hỏi nhìn nhận khá tích cực khả năng bổ sung hoạt động văn hóa, thiết kế và trải nghiệm tại chợ.

Chị Đinh Thị Hương nhắc tới sức hấp dẫn của những mặt hàng và món ăn không dễ tìm trong siêu thị. Chị cho rằng yếu tố truyền thống và hiện đại có thể đan xen, thay vì tách thành hai không gian khác biệt.

Chị Đinh Thị Huệ cũng coi việc trực tiếp xem hàng và cảm nhận không khí lịch sử là những lý do khiến Đồng Xuân khác với các hình thức mua sắm hiện đại.

Trong khi đó, chị Hoàng Nhật Lệ đưa ra một cảnh báo đáng suy nghĩ: nếu bổ sung quá nhiều hoạt động giải trí, chợ có thể dần mất đi chức năng thương mại truyền thống.

Nỗi lo ấy không chỉ liên quan đến bản sắc văn hóa.

Chợ Đồng Xuân có những lối đi hẹp, gian hàng tập trung dày đặc và nhu cầu vận chuyển hàng hóa thường xuyên. Khi lượng khách tham quan tăng lên, hoạt động mới phải được tổ chức sao cho không cản trở việc mua bán.

Quan trọng hơn, sức hấp dẫn của chợ đối với du khách một phần bắt nguồn từ chính hoạt động thương mại đang diễn ra.

Nếu các quầy hàng và người bán chỉ còn đóng vai trò trang trí cho hoạt động du lịch, trải nghiệm được quảng bá là “không khí chợ truyền thống” có thể dần mất đi tính chân thực.

Điều người mua tìm kiếm ở Đồng Xuân không phải một không gian được phục dựng cho giống chợ, mà là một khu chợ thực sự, nơi họ vẫn có thể lựa hàng, thương lượng, ăn uống và quan sát đời sống buôn bán.

Vì vậy, phát triển du lịch và hoạt động sáng tạo ở Đồng Xuân không nhất thiết phải đi theo hướng bổ sung ngày càng nhiều chương trình giải trí.

Cơ hội có thể nằm ở việc làm phong phú chính trải nghiệm mua bán: giới thiệu lịch sử các ngành hàng, kể câu chuyện của tiểu thương, thiết kế phương thức chỉ dẫn thuận tiện hơn, kết nối sản phẩm với làng nghề và giúp khách tham quan tìm hiểu giá trị văn hóa của những mặt hàng đang được trao đổi.

Khi ấy, văn hóa không thay thế thương mại, mà làm cho hoạt động thương mại được hiểu và trải nghiệm sâu sắc hơn.

Đồng Xuân – Bắc Qua: nơi các chuyển động gặp nhau

Năm 2026 đánh dấu một bước chuyển đáng chú ý khi nhiều hoạt động mới cùng hướng về khu vực Đồng Xuân – Bắc Qua.

Bên cạnh các chương trình của Lễ hội Thiết kế Sáng tạo và mô hình Chợ chuyển đổi số, Hà Nội đang triển khai xây dựng Trung tâm Công nghiệp Văn hóa Đồng Xuân – Bắc Qua.

Phó Bí thư Thành ủy Nguyễn Văn Phong cùng các đại biểu bấm nút khởi công Dự án Xây dựng Trung tâm Công nghiệp Văn hóa Đồng Xuân – Bắc Qua. Ảnh: Báo Điện tử Chính phủ

Ngày 8/10/2026, UBND phường Hoàn Kiếm tổ chức khởi công dự án cải tạo, sửa chữa tại số 17 Nguyễn Thiện Thuật và 40 Thanh Hà.

Theo thông tin của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, dự án có diện tích khu đất khoảng 3.862 m², diện tích xây dựng khoảng 2.317 m². Các chức năng được giới thiệu gồm không gian trưng bày, nghệ thuật, thủ công mỹ nghệ sáng tạo, giao lưu và giới thiệu sản phẩm, hoạt động ẩm thực, biểu diễn và sinh hoạt cộng đồng.

Đây là bước triển khai cụ thể của định hướng phát triển công nghiệp văn hóa trong khu vực phố cổ.

Điều đáng chú ý là hạ tầng mới được phát triển tại những địa điểm liền kề, thay vì đặt vấn đề thay thế toàn bộ công trình Chợ Đồng Xuân hiện hữu.

Nhưng sự hiện diện của một trung tâm văn hóa mới không tự động tạo ra hiệu quả kinh tế cho khu chợ.

Nếu các hoạt động triển lãm, sáng tạo và dịch vụ tạo thêm dòng khách, những người ấy có tiếp tục bước vào chợ để mua sắm? Các sản phẩm của tiểu thương có được giới thiệu và kết nối với thị trường mới? Người kinh doanh có cơ hội tham gia những chương trình tại trung tâm, hay hai không gian sẽ hoạt động gần nhau nhưng ít liên hệ?

Những câu hỏi ấy sẽ quyết định mức độ gắn kết thực tế giữa hạ tầng công nghiệp văn hóa mới và đời sống thương mại đang tồn tại.

Một trung tâm sáng tạo có thể hoạt động sôi nổi, một lễ hội có thể thu hút đông khách, nhưng nếu những chuyển động đó không tạo ra quan hệ mới với khu chợ, hiệu quả đối với hệ sinh thái Đồng Xuân vẫn sẽ hạn chế.

Ngược lại, nếu hoạt động sáng tạo giúp sản phẩm tiếp cận khách hàng mới, hỗ trợ cải thiện cách giới thiệu hàng hóa, mở rộng mạng lưới hợp tác và tạo thêm giá trị cho kinh doanh, khu vực Đồng Xuân – Bắc Qua có thể trở thành một ví dụ sinh động về sự kết hợp giữa thương mại truyền thống và công nghiệp văn hóa.

Giá trị mới phải đến được với người đang buôn bán

Đổi mới một khu chợ đang hoạt động khác căn bản với việc cải tạo một công trình bỏ trống.

Một công trình chưa có người sử dụng có thể được thiết kế lại chức năng từ đầu. Nhưng tại Đồng Xuân, mỗi sự thay đổi đều tác động đến những người đã có hoạt động kinh doanh, vị trí quầy hàng, chi phí, khách quen và mạng lưới giao dịch riêng.

Lịch sử cũng từng cho thấy mức độ nhạy cảm của vấn đề này.

Năm 2018, thông tin về khả năng xây mới hoặc tái cấu trúc Chợ Đồng Xuân theo mô hình thương mại hiện đại đã khiến nhiều tiểu thương lo ngại và phản đối. Chính quyền quận Hoàn Kiếm sau đó khẳng định chưa có phương án chính thức phá chợ để xây trung tâm thương mại, đồng thời tổ chức đối thoại với người kinh doanh.

Đằng sau phản ứng ấy là sự khác biệt giữa giá trị một công trình trên bản vẽ quy hoạch và giá trị của nó đối với người đang kiếm sống tại đó.

Một vị trí kinh doanh không chỉ có diện tích sàn. Nó còn gắn với dòng khách, mối hàng, khả năng vận chuyển, thói quen giao dịch và uy tín tích lũy qua nhiều năm.

Một khu chợ có thể được nâng cấp về vật chất nhưng người bán lại gặp khó khăn hơn nếu chi phí tăng, dòng khách thay đổi hoặc các quan hệ buôn bán bị gián đoạn.

Đây cũng là vấn đề từng được nhà nhân học Kirsten W. Endres phân tích trong nghiên cứu về quá trình tái cấu trúc chợ và sinh kế của người buôn bán nhỏ tại Hà Nội.

Đối với Đồng Xuân năm 2026, những trải nghiệm của tiểu thương khiến vấn đề trở nên cụ thể hơn.

Bà Nguyễn Thị Bình chia sẻ một nhận xét giản dị: “Thu hút được đông người đến chợ là tốt, nhưng quan trọng hơn là những người đến có mua hàng hay không.”

Đó có thể xem là một thước đo thực tế đối với những hoạt động sáng tạo tại khu chợ.

Lượng khách tăng là tín hiệu tích cực, nhưng chưa đủ. Điều đáng quan tâm là người kinh doanh có thêm giao dịch, thị trường và lợi ích kinh tế sau khi trừ đi các chi phí phát sinh hay không.

Tương tự, một chương trình chuyển đổi số chỉ thực sự thành công khi người bán tiếp tục sử dụng công cụ sau tập huấn và hoạt động kinh doanh có kết quả tốt hơn.

Một tác phẩm nghệ thuật có sự tham gia của cộng đồng cũng cần được nhìn nhận qua mối quan hệ mà nó tạo ra: người dân có được tham gia quyết định, đóng góp ý tưởng và tiếp tục hưởng lợi từ kết quả hay không?

Giá trị của những hoạt động mới vì thế không nên chỉ được đo bằng số sự kiện, số lượt tham quan hoặc mức độ chú ý trên truyền thông.

Quan trọng hơn là khả năng chúng làm cho hệ thống trao đổi hiện hữu trở nên mạnh hơn.

Để Kẻ Chợ tiếp tục sống trong Kẻ Nghệ

Trong lịch sử, Kẻ Chợ phát triển nhờ khả năng kết nối.

Các làng nghề cung cấp sản phẩm, những tuyến giao thông đưa hàng hóa đến đô thị, phố phường tổ chức kinh doanh và những khu chợ tạo điều kiện để người bán, người mua gặp nhau.

Chợ Đồng Xuân là một hình thức lịch sử đặc biệt của mạng lưới ấy.

Từ những hoạt động trao đổi phân bố trong khu phố và bến sông, đến thiết chế chợ tập trung cuối thế kỷ XIX, rồi bán buôn, bán lẻ, du lịch và thương mại số hiện nay, hình thức đã nhiều lần thay đổi.

Nhưng chức năng cốt lõi vẫn là kết nối hàng hóa, con người, nhu cầu và cơ hội kinh doanh.

Năm 2026, những chuyển động của công nghiệp văn hóa đang mở thêm một lớp kết nối mới.

Thiết kế có thể giúp sản phẩm được giới thiệu tốt hơn. Nghệ thuật có thể làm hiện lên những câu chuyện và giá trị văn hóa của khu chợ. Công nghệ có thể mở rộng phương thức giao dịch và khả năng tiếp cận thị trường. Du lịch có thể mang tới những nhóm khách hàng mới. Trung tâm Công nghiệp Văn hóa Đồng Xuân – Bắc Qua có thể tạo thêm hạ tầng cho các hoạt động sáng tạo và hợp tác.

Nhưng tất cả chỉ có ý nghĩa lâu dài khi chúng gắn được với những chủ thể đang duy trì đời sống khu chợ.

Tiểu thương không chỉ là đối tượng cần được bảo vệ trước đổi mới. Họ cũng là những người đã và đang tự đổi mới, bằng kinh nghiệm thị trường, quan hệ khách hàng và khả năng thích nghi được tích lũy qua nhiều thập niên.

Sáng tạo không nhất thiết phải đưa một đời sống hoàn toàn khác vào Đồng Xuân. Nó có thể bắt đầu từ việc hiểu và phát triển những năng lực đã tồn tại ở đây.

Với chủ đề “Thăng Long – Kẻ Nghệ”, đây là một góc nhìn đáng chú ý về mối quan hệ giữa truyền thống và sáng tạo.

Truyền thống không phải một hình thức bất biến cần giữ nguyên. Sáng tạo cũng không phải sự thay thế cái cũ bằng những hoạt động hoàn toàn mới.

Giá trị bền vững có thể hình thành khi những yếu tố mới làm phong phú thêm các quan hệ kinh tế, văn hóa và cộng đồng vốn đã tạo nên sức sống của một địa điểm.

Chợ Đồng Xuân không cần trở thành một nơi khác để bước vào nền kinh tế sáng tạo.

Điều quan trọng là khu chợ có thêm khả năng thích nghi, tạo sinh kế và kết nối với những dòng chảy mới của đô thị.

Bởi giá trị của Đồng Xuân không chỉ nằm ở một công trình hơn trăm năm tuổi, mà còn ở năng lực trao đổi đã giúp nó tiếp tục sống qua nhiều biến động. Nếu nghệ thuật, thiết kế và công nghệ làm cho năng lực ấy mạnh lên, đó mới là sự chuyển đổi có ý nghĩa nhất của Chợ Đồng Xuân trong hành trình từ Kẻ Chợ đến Kẻ Nghệ.

Bài viết được phát triển từ Nghiên cứu “Chợ Đồng Xuân: Từ chợ truyền thống đến không gian thử nghiệm kinh tế sáng tạo – Một hạ tầng trao đổi sống trong chuyển dịch công nghiệp văn hóa Hà Nội 2026”, thuộc chuỗi nghiên cứu phục vụ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026.

Nguồn tư liệu: Nghiên cứu lịch sử của Nguyễn Thừa Hỷ; tài liệu Trung tâm Lưu trữ quốc gia I và Bảo tàng Lịch sử Quốc gia; các văn bản chính sách của Hà Nội; thông tin của Công ty Cổ phần Đồng Xuân; các cuộc phỏng vấn thực địa do nhóm nghiên cứu thực hiện tháng 10/2026 với giám tuyển, tiểu thương và người mua.

Nhóm tác giả: Nguyễn Trung Đại, Hà Kim Tuấn, Hoàng Thị Thùy Dung, Phan Như Quỳnh, Lê Hà Hoàng Minh, Nguyễn Thị Thanh Thu Huyền.