
Chợ Đồng Xuân: Từ thử nghiệm sáng tạo đến bài toán đổi mới kinh tế
Những hoạt động nghệ thuật trong Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 đã mang đến diện mạo mới cho chợ Đồng Xuân. Nhưng làm thế nào để những thử nghiệm ấy tạo ra giá trị kinh tế lâu dài, đồng thời bảo đảm sinh kế của cộng đồng tiểu thương? Đây là vấn đề trọng tâm được đặt ra tại tọa đàm ngày 18/11.

Tọa đàm “Chợ Đồng Xuân – Từ di sản Kẻ Chợ đến mô hình Tổ hợp kinh doanh sáng tạo (BID)”. Ảnh: BTC
Đánh thức sức sáng tạo từ một di sản đang sống
Sáng 18/11, trước khi bước vào phiên tọa đàm, các đại biểu đã tham gia hành trình trải nghiệm “Chạm Đồng Xuân” cùng giám tuyển Nguyễn Anh Tuấn, khám phá những tác phẩm nghệ thuật đương đại được giới thiệu ngay trong không gian giao thương của khu chợ hơn 135 năm tuổi.
Những ngày diễn ra Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, chợ Đồng Xuân trở thành một trong những điểm đến đáng chú ý. Các tác phẩm sắp đặt, hoạt động nghệ thuật và trải nghiệm cộng đồng mở thêm những cách tiếp cận với công trình kiến trúc, lịch sử thương mại và đời sống của tiểu thương. Những không gian vốn gắn với hoạt động buôn bán được nhìn nhận thêm từ góc độ văn hóa và sáng tạo.
Tuy nhiên, khả năng tiếp nối những hoạt động ấy sau Lễ hội mới là vấn đề cần được giải quyết.
Ngày 18/11, tại chợ Đồng Xuân, tọa đàm “Chợ Đồng Xuân – Từ di sản Kẻ Chợ đến mô hình Tổ hợp kinh doanh sáng tạo (BID)” đã quy tụ các nhà quản lý, kiến trúc sư, chuyên gia trong nước và quốc tế, nghệ sĩ cùng đại diện cộng đồng tiểu thương để thảo luận về hướng phát triển dài hạn của khu chợ.
Phát biểu khai mạc, TS.KTS Phan Đăng Sơn, Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam, nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ những hoạt động sáng tạo mang tính sự kiện sang xây dựng một hệ sinh thái có khả năng duy trì lâu dài. Theo ông, chợ Đồng Xuân có vị trí đặc biệt bởi đây không phải một công trình di sản đã ngừng hoạt động, mà là một không gian kinh tế đang vận hành, với những giá trị lịch sử, kiến trúc và văn hóa thương mại đan xen.
Vì vậy, hướng tiếp cận được đặt ra là phát huy những giá trị sẵn có, bổ sung các hoạt động sáng tạo mà không làm gián đoạn chức năng kinh doanh của khu chợ.

TS.KTS Phan Đăng Sơn, Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam phát biểu khai mạc. Ảnh: BTC
Từ áp lực của thương mại truyền thống đến cơ hội kinh tế sáng tạo
Trong tham luận tại tọa đàm, ông Nguyễn Song Tùng, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Cổ phần Đồng Xuân, nhìn nhận chợ Đồng Xuân như một di sản sống được hình thành từ bốn lớp giá trị: kiến trúc, hoạt động giao thương, cộng đồng tiểu thương với tri thức nghề nghiệp và ký ức văn hóa.
Tuy nhiên, mô hình kinh doanh truyền thống đang đứng trước những thách thức đáng kể.
Sự phát triển của thương mại điện tử và thay đổi thói quen tiêu dùng tác động trực tiếp đến hoạt động bán buôn. Những biến đổi về giao thông, khả năng tiếp cận khu vực phố cổ và điều kiện vận chuyển hàng hóa cũng đặt ra yêu cầu thích ứng. Trong khi đó, hạ tầng chợ sau nhiều năm sử dụng cần nguồn lực đầu tư để nâng cấp, cải thiện điều kiện kinh doanh.
Theo ông Nguyễn Song Tùng, việc đổi mới không thể chỉ dừng ở cải tạo kiến trúc hoặc đưa triển lãm nghệ thuật vào chợ. Kinh tế sáng tạo cần được hình thành ngay từ hoạt động sản xuất, lưu thông và tiêu thụ hàng hóa.
Một trong những hướng đi được ông đề xuất là kết nối tiểu thương với các làng nghề, nhà thiết kế và doanh nghiệp để cải tiến mẫu mã, bao bì, nâng cao nhận diện thương hiệu và mở rộng kênh phân phối trên nền tảng số.
Cùng với đó, lịch sử khu chợ, câu chuyện của những gia đình kinh doanh qua nhiều thế hệ và bản sắc thương mại phố cổ có thể trở thành nguồn lực để phát triển các hoạt động trải nghiệm văn hóa, du lịch và dịch vụ.
Như vậy, thay vì xây dựng một hoạt động sáng tạo tách biệt với hoạt động thương mại, mô hình mới hướng tới bổ sung giá trị cho chính những sản phẩm, dịch vụ và quan hệ kinh doanh đã tồn tại.
Định hướng này cũng mở ra khả năng kết nối chợ Đồng Xuân với mạng lưới phố nghề, không gian văn hóa và các ngành công nghiệp sáng tạo của Hà Nội. Tuy nhiên, khả năng tạo ra hiệu quả kinh tế cụ thể vẫn cần được kiểm chứng thông qua những mô hình triển khai thực tế.
Tiểu thương phải là chủ thể của quá trình chuyển đổi
Một nội dung đáng chú ý tại tọa đàm là vai trò của những người đang trực tiếp kinh doanh tại chợ.
Trong phần trao đổi do TS.KTS Lư Thị Thanh Lê, Trường Đại học Liên ngành, Đại học Quốc gia Hà Nội, điều phối, đại diện cộng đồng tiểu thương chia sẻ những câu chuyện gắn bó với nghề kinh doanh qua nhiều thế hệ, đồng thời bày tỏ sự quan tâm đến hiệu quả thực tế của mô hình mới và nhu cầu hỗ trợ chuyển đổi số.
Đây là vấn đề có ý nghĩa đối với quá trình chuyển đổi chợ Đồng Xuân. Một không gian kinh doanh chỉ có thể phát triển bền vững khi những thay đổi về kiến trúc, cảnh quan và phương thức hoạt động phù hợp với nhu cầu của cộng đồng đang sử dụng không gian ấy.
Từ kinh nghiệm phát triển không gian công cộng, KTS Đinh Đăng Hải, chuyên gia cao cấp Chương trình Thành phố sống tốt của HealthBridge Canada, nhấn mạnh người dân và tiểu thương cần trực tiếp tham gia xác định nhu cầu, đề xuất giải pháp và quá trình hình thành dự án, thay vì chỉ là những người thụ hưởng kết quả.
Ở góc độ kiến trúc, KTS Nguyễn Hồng Quang (TOOB Studio) đề xuất khai thác các khu vực chưa được sử dụng hiệu quả để tổ chức hoạt động sáng tạo, giới thiệu sản phẩm và thu hút những nhóm khách hàng mới. Theo ông, kinh nghiệm kinh doanh của tiểu thương lâu năm có thể kết hợp với ý tưởng và phương thức tiếp cận thị trường của thế hệ trẻ.
Trong khi đó, giám tuyển Nguyễn Anh Tuấn, đại diện nhóm thực hiện Dự án Nghệ thuật Đồng Xuân, chia sẻ kinh nghiệm đưa nghệ thuật vào một không gian thương mại đang hoạt động. Theo ông, giá trị của nghệ thuật cộng đồng không chỉ nằm ở việc trưng bày tác phẩm mà còn ở khả năng tạo ra sự tương tác, kết nối và đồng cảm giữa những người cùng sử dụng không gian.
Những trao đổi này cho thấy việc phát triển chợ Đồng Xuân thành tổ hợp kinh doanh sáng tạo không đơn thuần là bổ sung một chức năng mới, mà còn liên quan trực tiếp đến cách tổ chức hoạt động kinh tế và sự tham gia của cộng đồng.
Kinh nghiệm quốc tế và những điều kiện để hình thành mô hình mới
Từ góc nhìn hợp tác quốc tế, bà Anne-Louise Mésadieu, Phó Chủ tịch Hội đồng vùng Île-de-France (Cộng hòa Pháp), chia sẻ những kinh nghiệm kết hợp hoạt động thương mại, bảo tồn di sản và phát triển kinh tế tuần hoàn.
Theo bà, vùng Île-de-France từng phối hợp với phía chợ Đồng Xuân triển khai hoạt động thí điểm hướng tới mô hình chợ không rác thải, với sự tham gia của cộng đồng tiểu thương, trong đó có nhiều phụ nữ kinh doanh tại chợ.
Bà cũng giới thiệu xu hướng đưa nghệ thuật đương đại vào các công trình công cộng tại Pháp, từ nhà ga, hệ thống giao thông đến những khu chợ truyền thống. Các hoạt động sáng tạo được xem là một cách bổ sung trải nghiệm văn hóa và tăng sức hấp dẫn cho những không gian vốn có chức năng kinh tế, xã hội riêng.

Bà Anne-Louise Mésadieu, Phó Chủ tịch Hội đồng vùng Île-de-France (Cộng hòa Pháp) phát biểu. Ảnh: BTC
Ở phương diện nghiên cứu đô thị, TS.KTS Emmanuel Cerise, Trưởng đại diện vùng Île-de-France tại Hà Nội, đề cập đến mối quan hệ giữa mạng lưới phố cổ, chợ Đồng Xuân và hạ tầng thương mại qua các giai đoạn lịch sử. Những tư liệu về Hà Nội cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX góp phần làm rõ sự gắn bó giữa hoạt động kinh doanh với cấu trúc phố nghề và đời sống văn hóa đô thị.
Trong khi đó, TS.KTS Lư Thị Thanh Lê giới thiệu các xu hướng phát triển tổ hợp sáng tạo và tổ hợp kinh doanh sáng tạo trên thế giới, cung cấp thêm cơ sở tham khảo cho việc nghiên cứu mô hình BID tại Đồng Xuân.
BID (Business Improvement District) là mô hình hợp tác cải thiện khu vực kinh doanh đã được áp dụng dưới những hình thức khác nhau tại nhiều đô thị quốc tế. Việc vận dụng vào chợ Đồng Xuân đòi hỏi nghiên cứu phù hợp với điều kiện quản lý, kinh doanh và đặc thù di sản của Hà Nội.
Những vấn đề như cơ chế phối hợp giữa các bên, nguồn lực đầu tư, phương thức vận hành, phân chia lợi ích và sự tham gia của cộng đồng tiểu thương vẫn cần tiếp tục được làm rõ. Việc thảo luận mô hình BID tại tọa đàm chưa đồng nghĩa với việc một cơ chế quản trị mới đã chính thức được phê duyệt và đưa vào vận hành.
Từ một mùa lễ hội đến những giá trị lâu dài
Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, khu vực Đồng Xuân – Bắc Qua được lựa chọn làm một trong những trọng tâm thử nghiệm hoạt động sáng tạo gắn với không gian di sản, thương mại và đời sống cộng đồng.
Những triển lãm, chương trình nghệ thuật và hoạt động trải nghiệm tại đây đã góp phần mở rộng cách công chúng tiếp cận chợ Đồng Xuân. Từ một điểm giao thương quen thuộc, khu chợ được nhìn nhận thêm như một không gian có khả năng kết nối nghệ thuật, thiết kế, nghề truyền thống và du lịch văn hóa.
Tuy nhiên, sức hút của các hoạt động trong thời gian diễn ra Lễ hội mới chỉ là một trong những dấu hiệu ban đầu. Hiệu quả dài hạn còn phụ thuộc vào khả năng hình thành sản phẩm, dịch vụ mới; cải thiện điều kiện kinh doanh; huy động nguồn lực và tạo thêm cơ hội cho cộng đồng tiểu thương.
Tọa đàm ngày 18/11 chưa đưa ra một mô hình hoàn chỉnh cho chợ Đồng Xuân, nhưng đã góp phần xác định rõ hơn những vấn đề cần giải quyết để quá trình chuyển đổi có thể đi vào thực tiễn.
Đối với một di sản thương mại vẫn đang sống cùng nhịp phát triển của Hà Nội, giá trị của sáng tạo không chỉ nằm ở việc mang đến những trải nghiệm mới, mà còn ở khả năng giúp khu chợ tiếp tục thích ứng, phát triển và duy trì vai trò trong đời sống kinh tế, văn hóa của Thủ đô.









