Một thành phố sáng tạo không chỉ cần những ý tưởng mới, mà còn cần những cơ chế giúp người có ý tưởng đi được từ trường học tới nghề nghiệp. Nhìn từ hoạt động của Cộng đồng Thiết kế Nội thất trẻ Việt Nam, có thể thấy một lớp kết nối ít hữu hình hơn những phòng triển lãm hay lễ hội: nơi sinh viên, nhà trường, chuyên gia và doanh nghiệp gặp nhau trước khi một người trẻ thực sự trở thành nhà thiết kế.

Những tấm bảng đồ án được dựng thành từng dãy. Trên đó là mặt bằng, phối cảnh, vật liệu, ánh sáng và những không gian mới chỉ tồn tại trong trí tưởng tượng của người thiết kế. Sinh viên đứng trước tác phẩm của nhau, nhìn kỹ một giải pháp bố trí, một lựa chọn vật liệu hay cách người khác kể câu chuyện bằng không gian.

Cách đó không xa, trong một workshop khác, người trẻ lại đứng giữa các thiết bị nội thất thật. Thay cho một hình ảnh trên màn hình là kích thước, cấu tạo, bề mặt vật liệu và cách sản phẩm vận hành trước mắt.

Hai hoạt động khá khác nhau nhưng cùng chỉ về một câu hỏi: điều gì diễn ra trong khoảng từ khi một sinh viên làm được một đồ án đến khi có thể làm nghề?

Đó cũng là khoảng không mà Cộng đồng Thiết kế Nội thất trẻ Việt Nam – YIDC – lựa chọn để hoạt động.

Khoảng chuyển tiếp ít được nhìn thấy

YIDC có tiền thân là Diễn đàn Sinh viên Nội thất Việt Nam. Ông Lưu Việt Thắng, người sáng lập cộng đồng, cho biết ý tưởng ban đầu xuất phát từ một khoảng trống ông quan sát được trong quá trình học tập và giảng dạy: sinh viên cần cơ hội cọ xát thực tế; trường học cần quan hệ với doanh nghiệp; doanh nghiệp cần nhân lực trẻ, nhưng các bên chưa có nhiều đầu mối để gặp nhau thường xuyên.

Ông Lưu Việt Thắng – Nhà sáng lập cộng đồng

Ngay từ đầu, diễn đàn vì thế không chỉ dành cho sinh viên đang học. Đối tượng còn gồm những người chuẩn bị lựa chọn ngành và nhóm vừa tốt nghiệp – giai đoạn mà người trẻ thường phải tự tìm cách chuyển từ môi trường đào tạo sang môi trường nghề nghiệp. Khi phạm vi hoạt động mở rộng, diễn đàn phát triển thành YIDC và trở thành một cộng đồng trẻ thuộc Hội Nội thất Việt Nam. 

YIDC hiện cũng nằm trong nhóm cộng đồng, tổ chức xã hội của Mạng lưới 82 Không gian Văn hóa Sáng tạo Hà Nội. Điều đáng chú ý ở trường hợp này là “không gian” không nhất thiết được xác định bởi một căn phòng cố định. Nó tồn tại qua mạng lưới con người, các chương trình nghề nghiệp và những địa điểm được kích hoạt theo từng hoạt động. 

Nếu nhìn như vậy, giá trị của một cộng đồng nghề nghiệp không nằm ở số lượng người tham gia một nhóm trực tuyến, mà ở khả năng tạo ra những bước chuyển tiếp mà trường học hoặc doanh nghiệp riêng lẻ khó làm một mình.

Khi đồ án phải đối thoại với người khác

Giải thưởng Sinh viên Nội thất Việt Nam – ISA là một trong những hoạt động thể hiện rõ nhất vai trò đó.

Ở mùa giải lần thứ VII năm 2026, hàng trăm đồ án từ hơn 27 trường đại học, cao đẳng trên cả nước được gửi về; 10 đồ án được lựa chọn vào vòng chung kết để sinh viên trực tiếp trình bày và bảo vệ phương án trước hội đồng chuyên môn. 

Nhưng ý nghĩa của hoạt động không chỉ nằm ở việc chọn ra người đoạt giải.

Trong trường học, một đồ án thường được hình thành trong hệ quy chiếu của một chương trình đào tạo và một nhóm giảng viên. Khi bước vào triển lãm hay cuộc thi liên trường, nó phải đứng cạnh nhiều phương án khác. Sinh viên buộc phải nhìn thấy những cách giải quyết khác đối với cùng một bài toán và, quan trọng hơn, phải giải thích lựa chọn của chính mình.

Một bản vẽ đẹp chưa đủ. Người thiết kế phải trả lời ai sẽ sử dụng không gian, vật liệu có phù hợp không, ý tưởng có thể thi công hay không và quyết định thẩm mỹ của mình tạo ra trải nghiệm gì.

PGS.TS.KTS Vũ Hồng Cương, Trưởng khoa Nội thất Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội, cũng nhìn việc tiếp xúc với thực tiễn như một phần cần thiết của đào tạo. Tại các chương trình chuyên môn của trường, ông nhấn mạnh việc mời những người đang hành nghề tham gia giúp sinh viên tiếp cận sâu hơn với thực tế và bổ sung những kỹ năng khó hình thành chỉ qua giờ học thông thường. 

Ở điểm này, cộng đồng nghề nghiệp đóng vai trò như một bậc chuyển tiếp: không thay nhà trường dạy chuyên môn, cũng không thay doanh nghiệp tuyển dụng, nhưng tạo thêm môi trường để người học kiểm nghiệm những gì mình đã học.

Triển lãm Đồ án Sinh viên Nội thất Châu Á – Thái Bình Dương

Từ cuộc thi đến trải nghiệm nghề

Festival Sinh viên Nội thất 2025 cho thấy một cách tiếp cận khác. Gần 200 giảng viên và sinh viên từ 13 trường trong và ngoài nước tham gia; 12 đội phải phát triển và lắp đặt các mô hình không gian công cộng trong nhà bằng vật liệu bìa carton. 

Ở đây, thiết kế không còn nằm trên bản trình bày.

Người tham gia phải biến ý tưởng thành cấu trúc có thể dựng được, làm việc trong thời gian giới hạn, phối hợp nhóm và cuối cùng để công chúng bước vào không gian do mình tạo ra. Sai số vật liệu, độ vững của kết cấu hay hành vi của người sử dụng trở thành một phần của bài học.

Các workshop chuyên môn cũng đưa người trẻ đến gần hơn với sản phẩm, vật liệu và thiết bị thực. Trong “One Space, Shared Comfort”, không gian trưng bày đồng thời trở thành nơi quan sát và thảo luận về trải nghiệm sử dụng. Với một ngành nằm giữa nghệ thuật và kỹ thuật như thiết kế nội thất, những tiếp xúc đó giúp thu hẹp khoảng cách giữa điều có thể vẽ ra và điều có thể xây dựng.

Khi một không gian thương mại tham gia vào quá trình học nghề

Một số hoạt động của YIDC gần đây diễn ra tại MComplex ở Royal City – nơi tập hợp các thương hiệu, vật liệu, thiết bị và giải pháp nội thất.

Mối quan hệ giữa hai bên không đơn thuần là thuê địa điểm. Ông Lưu Việt Thắng đồng thời là một trong những nhà sáng lập MComplex và là thành viên Hội đồng quản trị của đơn vị này. Thông tin về mối quan hệ đó được MComplex công khai trong giới thiệu đội ngũ và chương trình khai trương của mình. 

Chính sự giao nhau này tạo nên một mô hình đáng quan sát hơn bản thân địa điểm: nguồn lực thương mại được dùng cho các hoạt động đào tạo, triển lãm và kết nối nghề nghiệp; ngược lại, sự hiện diện của sinh viên, chuyên gia và các cộng đồng thiết kế đưa thêm nội dung chuyên môn vào một không gian kinh doanh.

Nhưng đây cũng là ranh giới cần được giữ rõ. Giá trị cộng đồng chỉ thực sự được tạo ra khi hoạt động vẫn mở cho nhiều trường, nhiều doanh nghiệp, nhiều chuyên gia và không biến sân chơi nghề nghiệp thành kênh quảng bá cho một thương hiệu hay địa điểm duy nhất.

Workshop One Space, Shared Comfort được tổ chức bởi Cộng đồng thiết kế nội thất trẻ Việt Nam

Bài toán không chỉ là tổ chức thêm sự kiện

Chính người sáng lập YIDC cũng nhìn thấy giới hạn của mô hình.

Nhu cầu của sinh viên và nhà thiết kế trẻ đối với workshop, festival hay các hoạt động kết nối ngày càng lớn, trong khi mỗi chương trình đều cần kinh phí đáng kể. Nhóm người mới bước vào nghề lại chưa phải đối tượng thương mại hấp dẫn nhất đối với nhiều thương hiệu nội thất, vốn thường ưu tiên những kiến trúc sư và nhà thiết kế đã có thị trường. 

Đây có lẽ là câu hỏi đáng quan tâm hơn việc một cộng đồng tổ chức được bao nhiêu sự kiện.

Nếu các hoạt động chỉ tồn tại nhờ một vài nhà tài trợ hoặc sự nhiệt tình của một nhóm tổ chức, khả năng duy trì sẽ luôn mong manh. Nhưng nếu nhà trường, hội nghề nghiệp, doanh nghiệp và những không gian như YIDC có thể hình thành những cơ chế hợp tác dài hạn, cộng đồng sẽ trở thành một phần của quá trình phát triển nhân lực sáng tạo thay vì chỉ là nơi tổ chức các chương trình bên ngoài giờ học.

Với Hà Nội – Thành phố sáng tạo trong lĩnh vực Thiết kế, đây là một lớp hạ tầng không dễ nhìn thấy trên bản đồ.

Một thành phố có thể có thêm phòng triển lãm, festival hay trung tâm sáng tạo. Nhưng để những nơi ấy luôn có người tạo ra ý tưởng mới, thành phố còn cần những hành trình giúp một sinh viên trở thành người hành nghề, rồi từ người hành nghề trẻ trở thành người có khả năng tạo ra sản phẩm, doanh nghiệp và những cộng đồng mới.

Giữa một đồ án và một nghề nghiệp là một quãng đường như vậy.

Và đôi khi, vai trò đáng giá nhất của một cộng đồng sáng tạo chính là làm cho quãng đường ấy bớt đơn độc.