Hà Nội có lợi thế và rất nhiều  tiềm năng –  Một kho kỹ nghệ thủ công và vật liệu truyền thống có thể bước vào kinh tế sáng tạo nếu được “đánh thức” đúng cách. Những không gian gắn với làng nghề, craft và thiết kế ứng dụng – Vừa giữ nghề, vừa mở đường cho nghề đi tiếp, từ câu chuyện chất liệu đến câu chuyện sản phẩm, từ trưng bày đến trải nghiệm, từ mua bán đơn thuần đến hợp tác phát triển mẫu mới.

Trong tầm nhìn Mạng lưới Không gian Văn hóa Sáng tạo Hà Nội, nhóm thủ công không chỉ là một nhánh di sản cần bảo tồn mà còn là một nguồn lực để tái tạo bản sắc đô thị và tăng sức cạnh tranh của sản phẩm văn hóa. Khi các điểm craft được kết nối với nghệ sĩ, nhà thiết kế, trường học, bảo tàng và du lịch, làng nghề không đứng ngoài cuộc, mà trở thành một phần của hệ sinh thái sáng tạo đang chuyển động.

CLB Đình Làng Việt

Giữa bối cảnh đô thị hóa nhanh khiến nhiều giá trị làng xã mai một, CLB Đình Làng Việt là cộng đồng tự nguyện, phi lợi nhuận, quy tụ những người quan tâm đến việc gìn giữ đình làng – Trung tâm văn hóa, tín ngưỡng và ký ức cộng đồng của người Việt. Từ tình yêu với kiến trúc cổ và đời sống văn hóa dân gian, CLB dần hình thành mạng lưới rộng khắp với sự tham gia của các nhà nghiên cứu, kiến trúc sư, nhiếp ảnh gia, nghệ nhân, sinh viên và công chúng yêu di sản.

Ảnh: CLB Đình Làng Việt

Một trong những hoạt động cốt lõi của CLB là khảo cứu, chụp ảnh, lập hồ sơ hàng trăm ngôi đình cổ trên cả nước. Nguồn tư liệu này góp phần bổ sung dữ liệu cho công tác bảo tồn, đồng thời nâng cao nhận thức xã hội về giá trị nguyên gốc của di tích. CLB cũng chủ động lên tiếng trước các trường hợp xâm hại, tu bổ sai lệch và vận động trả lại không gian thuần Việt cho đình làng.

Không dừng ở nghiên cứu, CLB Đình Làng Việt đưa di sản trở lại đời sống đương đại thông qua các hoạt động cộng đồng. Chương trình “Tết Việt – Tết Phố” được tổ chức nhiều năm tại các đình làng ở Hà Nội đã tạo nên không gian Tết truyền thống sống động với nghi lễ, trò chơi, âm nhạc và trải nghiệm văn hóa dành cho công chúng, đặc biệt là giới trẻ.

CLB cũng là một trong những đơn vị tiên phong trong nghiên cứu, quảng bá áo dài ngũ thân và phục dựng nghệ thuật dân gian ngay tại sân đình. Thông qua triển lãm, tọa đàm và diễn xướng, CLB góp phần kết nối nghiên cứu học thuật với đời sống cộng đồng, giúp di sản tiếp tục được sống và lan tỏa trong xã hội hôm nay.

Sơn mài Đường Lâm

Không gian Sơn mài Đường Lâm là một điểm thực hành nghệ thuật tạo hình gắn chặt với di sản làng cổ, lấy sơn mài truyền thống làm trung tâm. Tại đây, nghệ thuật không tách rời đời sống mà được nuôi dưỡng từ chính chất liệu bản địa của xứ Đoài như đá ong, gỗ mít, cùng ký ức nghề thủ công từng phát triển rực rỡ ở vùng Sơn Tây.

Do nghệ nhân Nguyễn Tấn Phát khởi xướng, không gian này đồng thời là lớp truyền nghề sơn mài miễn phí dành cho người trẻ, người dân địa phương và cả những trường hợp yếu thế. Việc truyền dạy diễn ra chậm rãi, trực tiếp, dựa trên thực hành, giúp người học tiếp cận trọn vẹn quy trình sơn mài truyền thống – một nghề đòi hỏi sự kiên nhẫn và gắn bó lâu dài. Nhiều học viên từ lớp học đã có thể tham gia sáng tác và làm việc trong xưởng, từng bước tạo sinh kế từ nghệ thuật.

Bên cạnh đào tạo, Sơn mài Đường Lâm còn mở các hoạt động trải nghiệm nghệ thuật như in khắc gỗ dành cho trẻ em, học sinh và du khách, góp phần đưa di sản nghề thủ công đến gần hơn với cộng đồng. Với cách làm bền bỉ và lặng lẽ, không gian này không chỉ giữ lửa cho sơn mài truyền thống mà còn tạo nên một điểm chạm văn hóa, nơi nghệ thuật, giáo dục và du lịch cùng gặp nhau trong lòng làng cổ Đường Lâm.

Trung tâm tinh hoa làng nghề Việt

Trung tâm Tinh hoa Làng nghề Việt là một không gian văn hóa – sáng tạo được hình thành nhằm giới thiệu, bảo tồn và phát huy giá trị tinh hoa của các làng nghề truyền thống Việt Nam, đồng thời mở ra hướng tiếp cận mới cho phát triển bền vững trong lĩnh vực thủ công, nghệ thuật và du lịch. Tọa lạc tại làng cổ Bát Tràng, trung tâm không chỉ gắn với một làng nghề cụ thể mà còn đóng vai trò như điểm kết nối rộng hơn giữa các giá trị nghề truyền thống trên cả nước.

Ảnh: Internet

Công trình được thiết kế bởi kiến trúc sư Hoàng Thúc Hào, lấy cảm hứng từ bàn xoay vuốt gốm – biểu tượng cốt lõi của nghề gốm Bát Tràng. Ngôn ngữ kiến trúc mềm mại, các khối xoay đa dạng cùng gam màu đất tạo nên sự giao thoa giữa thủ công truyền thống và tư duy kiến trúc đương đại, đồng thời gắn kết không gian làng nghề với cảnh quan sông nước xung quanh.

Bên trong trung tâm là một hệ thống không gian đa chức năng: Khu trưng bày và giới thiệu sản phẩm tinh hoa của các làng nghề, không gian bảo tồn và diễn giải nghề gốm Bát Tràng xưa và nay, khu nghệ thuật đương đại, lưu trú trải nghiệm, ẩm thực và trà đạo. Các hoạt động được tổ chức theo hướng vừa tôn vinh di sản, vừa tạo điều kiện cho sáng tạo mới, nghiên cứu và trải nghiệm.

Với cách tiếp cận tổng hợp, Trung tâm Tinh hoa Làng nghề Việt không chỉ là nơi trưng bày, mà còn là một nền tảng sống động để di sản làng nghề tiếp tục được kể lại, thực hành và phát triển trong bối cảnh đương đại.

Phường Bách Nghệ

Phường Bách Nghệ là một không gian nghiên cứu, trưng bày và kết nối làng nghề thủ công Việt Nam, được hình thành từ năm 2006 với mục tiêu bảo tồn và phát huy giá trị sản phẩm thủ công trong đời sống đương đại. Không gian ra đời từ hành trình gần hai thập kỷ gắn bó với các làng nghề truyền thống của Ngô Quý Đức, người sáng lập, với mong muốn đưa tinh hoa nghề thủ công trở lại gần hơn với cộng đồng và thị trường hiện đại.

Ảnh: Báo ảnh Việt Nam

Phường Bách Nghệ hoạt động như một trung tâm trung gian, nơi các làng nghề, nghệ nhân, nhà thiết kế, chuyên gia và doanh nghiệp cùng tham gia đối thoại, hợp tác. Tại đây, các sản phẩm thủ công không chỉ được trưng bày mà còn được đặt trong bối cảnh nghiên cứu, trải nghiệm và thực hành. Những chuyên đề theo tháng giúp công chúng hiểu sâu về từng nghề, từ lịch sử, kỹ thuật đến khả năng ứng dụng hôm nay.

Các chương trình tiêu biểu như “Mộc bản Thanh Liễu – Hành trình hồi sinh một làng nghề” cho thấy cách tiếp cận đặc trưng của Phường Bách Nghệ: Kết nối nghệ nhân với người xem thông qua giao lưu, thực hành và thảo luận về khả năng đổi mới sản phẩm. Song song đó là các hoạt động trải nghiệm sơn mài, gốm, đồ chơi dân gian, trò chơi truyền thống, góp phần tạo nên mối liên hệ sống động giữa di sản và đời sống hiện đại.

Với định hướng hợp tác đa bên và nền tảng kết nối trực tuyến, Phường Bách Nghệ không chỉ là điểm đến của những người yêu nghề truyền thống, mà còn là nơi thử nghiệm những mô hình phát triển mới cho làng nghề Việt trong bối cảnh công nghiệp văn hóa.

Bát Tràng Museum

Bát Tràng Museum là tên gọi rút gọn được ưu tiên sử dụng của Bảo tàng nghệ thuật Hồn Đất Việt Bát Tràng, tên tiếng Anh chính thức Bat Trang Museum of Viet Soul Art. Đây là một bảo tàng ngoài công lập do Cố Nghệ nhân Nhân dân Vũ Thắng sáng lập, với mong muốn mở ra một nơi để những câu chuyện về gốm được kể bằng chính tiếng nói của người Bát Tràng: “Người Bát Tràng viết – Người Bát Tràng kể”, rồi lưu giữ và truyền lửa cho thế hệ tiếp nối.

Bảo tàng đặt trong không gian làng gốm Bát Tràng – làng gốm gần 700 năm tuổi ở tả ngạn sông Hồng (huyện Gia Lâm, Hà Nội), nơi hội tụ những thế hệ nghệ nhân nối nghề, gìn giữ “chất nghề” và không ngừng tạo đột phá để nâng gốm thành một ngôn ngữ nghệ thuật tinh tế. Gắn với hành trình của nghệ nhân Vũ Thắng, người con Bát Tràng tốt nghiệp Đại học Mỹ thuật Công nghiệp Hà Nội (1980), bảo tàng là điểm gặp giữa tinh hoa truyền thống và tư duy hiện đại, nơi các hoạ tiết quen thuộc của gốm cổ được tiếp tục sống trong những cách thể hiện mới.

Hiện tại, phòng trưng bày của bảo tàng miễn phí tham quan. Công chúng cũng có thể khám phá các tác phẩm của Cố Nghệ nhân Nhân dân Vũ Thắng qua website chính thức của Bát Tràng Museum và trên nền tảng Google Arts & Culture.

HTX Xứ Đoài

HTX Xứ Đoài được thành lập năm 2019, là hợp tác xã hoạt động trong các lĩnh vực thương mại – du lịch – dịch vụ, hướng tới phát triển du lịch cộng đồng bền vững tại làng cổ Đường Lâm. HTX Xứ Đoài đặt trọng tâm vào việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa, lịch sử của vùng đất xứ Đoài, đồng thời sáng tạo những sản phẩm du lịch đặc trưng gắn với đời sống bản địa.

Từ nền tảng văn hóa làng cổ, HTX Xứ Đoài xây dựng các mô hình trải nghiệm dựa trên nguyên tắc “lấy văn hóa làm du lịch và lấy du lịch để bảo tồn văn hóa”. Các hoạt động tham quan, workshop, trải nghiệm nghề thủ công, nghệ thuật và sinh hoạt cộng đồng không chỉ giúp du khách khám phá chiều sâu di sản, mà còn tạo sinh kế cho người dân địa phương, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Thông qua cách tiếp cận chậm rãi, tôn trọng bản sắc và gắn kết cộng đồng, HTX Xứ Đoài góp phần đưa di sản Đường Lâm trở thành một không gian sống động, nơi quá khứ được tiếp nối trong hiện tại và lan tỏa bền vững tới tương lai.