Diện mạo vạn vật: Bản đồ thị giác không người của Bert Danckaert

Triển lãm cá nhân Diện mạo vạn vật của nhiếp ảnh gia Bỉ Bert Danckaert, trong khuôn khổ Photo Hanoi ’25, giới thiệu các tác phẩm thuộc hai bộ ảnh Horizon và True Nature do ông thực hiện trong giai đoạn 2014 – 2020.

Hành trình quan sát của Danckaert trải dài 12 thành phố, từ Bangkok, Tokyo đến Montreal, Quảng Châu, Łódź, Mexico City, Macau, Havana hay Nagasaki. Những thành phố này, phần lớn là các siêu đô thị với lịch sử và hiện thực phức tạp – Trở thành “phông nền” cho thế giới hình ảnh của Danckaert, tạo thành một bản đồ thị giác được kết nổi bởi những mảnh vụn của đời sống đô thị đương đại.

Những đô thị vắng bóng người nhưng đầy dấu ấn con người

Trong ảnh của Danckaert, con người không xuất hiện, nhưng sự hiện diện của họ lại lộ rõ qua những vật thể bị bỏ quên: Vệt sơn, khối bê tông cheo leo, tấm biển mờ chữ, đường dây nằm chênh vênh trên nền tường phẳng lì.

Những chi tiết tưởng như vụn vặt này được ông đặt vào khung hình tối giản đến cực hạn: Phẳng, tách lớp, chuẩn mực một cách lạnh lùng. Thay vì can thiệp vào cảnh quan, Danckaert chọn lựa góc nhìn – Chính sự ngẫu nhiên và phi lý trong cấu trúc đô thị tạo nên nhịp độ căng thẳng trong các bức ảnh.

Nhịp căng thẳng được tạo ra từ sự “dàn xếp” góc nhìn của Bert Danckeart

Những bức hình đó mở ra suy tư về trạng thái bất ổn và căng thẳng thường trực của con người hiện đại: Sự hối hả nhanh chóng khiến con người gần như chỉ để lại dấu vết thay vì sự hiện diện, tiếng ồn ở mọi nơi nhưng thiếu đi sự đối thoại. Với Danckeart, sự trống vắng bóng người trở thành điểm nhấn về sự cô lập và nhịp sống mất cân bằng.

Giao thoa giữa nhiếp ảnh và hội họa, giữa tư liệu và hư cấu

Một căn phòng ngập tràn những bức ảnh của Bert Danckaert trông giống như một triển lãm hội họa. Các bố cục của Danckaert dễ khiến người xem liên tưởng đến color field painting: Những mảng màu lớn, tinh khiết, gần như không có chiều sâu. Các đường thẳng, hình khối và cấu trúc phẳng gợi nhớ đến tinh thần kiến tạo của Malevich. Tuy vậy, bối cảnh là thật: Vỉa hè, lan can, bức tường loang lổ, mép đường. Chúng mang sự thật chính xác, lạnh lùng nhưng đầy đủ thông tin xã hội của từng đô thị.

Nhiếp ảnh của Bert Danckaert mang nhiều nét trừu tượng đô thị

Danckaert phá vỡ ranh giới thể loại: Ảnh tài liệu đọc như tranh trừu tượng, hình ảnh tưởng như ready-made lại bật lên giọng điệu phê bình đô thị. Triển lãm được lấy từ bộ phim The State of Things (1982) của Wim Wenders – Tác phẩm khởi đầu bằng sắc thái dystopia, sau đó hé lộ kết cấu “phim trong phim”, liên tục xóa nhòa ranh giới giữa hư cấu và tư liệu.

Hình ảnh của Danckaert gần với tinh thần của tĩnh vật hơn là phong cảnh truyền thống. Với khung hình rõ ràng, độ sâu gần như bị loại bỏ và các vật thể vô tri được sắp đặt trong không gian, những bức ảnh này tạo nên một mặt phẳng gần như trừu tượng. Tuy nhiên, các đường phố, lề đường lại tiết lộ rằng đây là những địa điểm có thật – dù được trình bày như một sân khấu, nơi mặt phẳng trình diễn và hậu cảnh đang chờ những nhân vật mà có lẽ sẽ không bao giờ xuất hiện.

Chính sự giao thoa tưởng chừng đối lập này tạo nên sức lôi cuốn của “Diện mạo vạn vật”.

Tấm gương phản chiếu thế giới do chính chúng ta tạo nên

Diện mạo vạn vật là một bản khảo sát im lặng, nhưng sắc bén, về môi trường sống mà con người kiến tạo ra mỗi ngày. Những thành phố trong ảnh giống như mặt phẳng của một tấm gương rộng lớn: Phản chiếu lối tư duy, cách tổ chức không gian và những lựa chọn thẩm mỹ – xã hội mà chúng ta vô thức để lại.

Và Danckaert, ở góc nhìn của người quan sát, đã “ghi chép” và kể lại câu chuyện bằng những vật thể vô tri nhưng phản chiếu xã hội: những méo mó, những khập khễnh, những trật tự tạm bợ mà các đô thị dựng lên để tự vận hành. Tác phẩm của ông trở thành một cách đọc thế giới: Nơi mỗi mảng tường, mỗi đường kẻ đều ẩn giấu một quyết định, một hệ thống, một lớp văn hóa mà người ta thường đi qua mà không nhìn thấy.