Sáng 11/11/2025, tại không gian Chung Workspace, buổi trò chuyện và ra mắt cuốn sách ảnh “Hà Nội 1987” của nhiếp ảnh gia, họa sĩ minh họa người Pháp Jean-Charles Sarrazin đã diễn ra với nhiều cảm xúc. Sự kiện do Nhã Nam phối hợp cùng Viện Pháp tại Hà Nội tổ chức, nằm trong khuôn khổ Biennale Nhiếp ảnh quốc tế Photo Hanoi ’25.

Buổi trò chuyện được dẫn dắt bởi nhà văn, biên tập viên Nguyễn Hoàng Diệu Thủy, với sự tham gia của tác giả Jean-Charles Sarrazin và nhà văn Nguyễn Trương Quý cùng với sự tham gia của đông đảo độc giả, nghệ sĩ, nhiếp ảnh gia, họa sĩ và những người yêu Hà Nội. Đặc biệt, tọa đàm có sự góp mặt của một số nhân vật từng xuất hiện trong các bức ảnh được chụp năm 1987 – những “nhân chứng sống” của một Hà Nội đã xa.

Một Hà Nội bình dị nhưng đầy chuyển động

“Hà Nội 1987” tập hợp gần 100 bức ảnh được Jean-Charles chụp trong thời gian du học và sinh sống tại Việt Nam vào cuối thập niên 1980, trong thời kỳ đầu của công cuộc Đổi mới. Được chụp chủ yếu bởi hai chiếc máy phim 35mm, những khung hình mang lại cái nhìn chân thực và hiếm hoi về đời sống đô thị: Xe điện leng keng qua phố, những cửa hàng nhỏ, những chuyến xe đạp tĩnh lặng, ngoại thành với những nếp sống chưa kịp thay đổi.

Không khí của một Hà Nội rất khác những năm 1987 (Ảnh: Jean-Charles Sarrazin/ Fanpage Thủ đô Hà Nội – Việt Nam)

Phát biểu mở đầu sự kiện ra mắt sách , ông Franck Bolgiani, Giám đốc Viện Pháp tại Hà Nội, nhấn mạnh rằng: “Cuốn sách không chỉ là tập hợp nhiếp ảnh, mà là một nhân chứng lịch sử về Hà Nội thời kỳ chuyển mình.”

Ông Nguyễn Xuân Minh, Giám đốc Kế hoạch Bản quyền Nhã Nam chia sẻ rằng: Những bức ảnh đầu tiên Jean-Charles gửi đến đã lập tức gợi lại ký ức tuổi thơ và khiến ông tin rằng: “Cuốn sách này cần phải được ra đời”.

Một phần nội dung cuốn sách đang được trưng bày tại Biennale Photo Hanoi ’25, giúp khán giả hôm nay nhìn lại một Hà Nội mộc mạc lúc bấy giờ đang đứng trước bước ngoặt lịch sử quan trọng của thành phố.

Tình bạn bốn thập kỷ với Việt Nam

Sinh năm 1966 tại Paris, Jean-Charles Sarrazin là họa sĩ minh họa, tác giả sách thiếu nhi và nhiếp ảnh gia. Cơ duyên đưa ông đến Việt Nam bắt đầu năm 1986, khi gặp Bộ trưởng Bộ Văn hóa – Nhà thơ Cù Huy Cận, người đã mời ông sang Hà Nội để tiếp tục học mỹ thuật truyền thống và chia sẻ kiến thức đồ họa.

Jean-Charles tại Buổi ra mắt sách ngày 11/11 (Ảnh: Nhã Nam)

Jean-Charles trở thành sinh viên đầu tiên được Bộ Ngoại giao Pháp cấp học bổng tới Việt Nam. Tại Hà Nội, ông nhanh chóng hòa nhập đời sống văn hóa, kết bạn với nhiều nghệ sĩ như Bùi Xuân Phái, Trần Trọng Vũ, Trịnh Tuân, cùng đi thực tế đến Mai Châu, Đồng Kỵ, ngoại thành Hà Nội.

Suốt năm 1987, ông ghi lại cuộc sống bằng hai chiếc máy ảnh phim (một đen trắng, một màu) cùng chiếc ống kính 50mm – “Để nhìn thế giới gần với con mắt mình nhất”.

Đến nay, Jean-Charles đã nhiều lần trở lại Việt Nam, duy trì tình bạn hơn bốn thập kỷ với các nghệ sĩ trong nước, tiếp tục xuất bản sách thiếu nhi và dự án nghệ thuật – ”Hà Nội 1987” là sự tiếp nối của hành trình đó.

Những “lát cắt” ký ức qua các bức ảnh

Trong buổi trò chuyện, Jean-Charles chia sẻ niềm vui khi toàn bộ ảnh đã chụp gần 40 năm trước được tập hợp để giới thiệu tới công chúng – Như một cách để mọi người có thể nhìn lại quá khứ đã qua. Ông nhấn mạnh niềm yêu thích đặc biệt khi chụp ảnh trên những chiếc xe điện. Theo ông, đây là một nơi tuyệt vời để sáng tạo và ghi lại những bức ảnh – Bởi con người hay cảnh vật đều sẽ thay đổi, khi ở trên một phương tiện đang chuyển động, rõ ràng ta có thể lưu lại nhiều hơn những chuyển động của các sự vật xung quanh.

Tại buổi trò chuyện, nhà văn Nguyễn Trương Quý bày tỏ sự ngỡ ngàng về những tập hợp hình ảnh “giàu có” về Hà Nội trong cuốn sách: Trước đây chúng ta hầu như chưa có bộ ảnh nào chụp về xe điện như thế – Một chủ đề đậm đặc, tưởng chừng quen thuộc, nhưng đã tạo ra được câu chuyện, số phận của một thực thể từng gắn liền với đời sống thành phố trước đây. Qua những bức ảnh, ta nhận ra nhiều con đường, góc phố quen thuộc của Hà Nội. Với nhà văn Nguyễn Trương Quý, ký ức, sự chuyển động, những câu chuyện thú vị đằng sau mỗi bức ảnh chính là điều mà Jean-Charles Sarrazin muốn truyền tải tới mọi người.

Chia sẻ về hành trình cùng tác giả xây dựng, hoàn thiện cuốn sách, nhà văn, BTV Nguyễn Hoàng Diệu Thủy nhận thấy có nhiều điều thú vị, dù lắm lúc chị và tác giả cũng không hiểu nhau. Cuốn sách mang đến cho chị những kiến thức, tư liệu hình ảnh quan trọng về Hà Nội. Hơn nữa, “Hà Nội 1987” còn giống như một câu chuyện, một tự truyện của tác giả, bởi mỗi bức ảnh đều toát ra niềm say mê, háo hức và cả sự tò mò, băn khoăn mà Jean-Charles Sarrazin đã gửi gắm.

Nhiều câu chuyện được chia sẻ trong không gian ấm cúng và đầy cảm xúc (Ảnh: Nhã Nam)

Phần cuối của sự kiện là thời gian để các độc giả đặt câu hỏi và giao lưu cùng tác giả. Nhiều độc giả đã chia sẻ niềm yêu thích, trân trọng dành cho cuốn sách, cùng với đó là những câu hỏi về quá trình tác giả Jean-Charles Sarrazin sáng tạo những bức ảnh trong giai đoạn khó khăn lúc bấy giờ.

Về những bức ảnh trong “Hà Nội 1987”, nhiếp ảnh gia Nguyễn Hữu Bảo cho rằng: Từ năm 1954 đến nay Hà Nội đã có nhiều biến động và ông may mắn khi được chứng kiến những sự thay đổi ấy. Với ông, cuốn sách của Jean-Charles Sarrazin giống như một dạng giáo trình để giảng dạy cho thế hệ sau về một giai đoạn lịch sử của Hà Nội nói riêng và của đất nước nói chung.

Nghệ sĩ Nguyễn Thế Sơn – Giám tuyển của “Photo Hanoi ’25”,  cho biết ông rất ấn tượng với ảnh chân dung của những người ở trên tàu điện. Những bức ảnh này được chụp rất gần, dường như không có khoảng cách, cảm giác như tác giả vừa chụp, vừa nói chuyện với những người khách đi tàu.

Nhiếp ảnh gia người Anh – Andy Soloman đã khẳng định: “Hà Nội 1987” là cuốn sách vô cùng quan trọng, nó không chỉ ghi lại những khoảnh khắc trong một thời điểm lịch sử nhất định, mà còn là một tư liệu quý để lại cho thế hệ tương lai sau này.

Cánh cửa thời gian tới “Hà Nội 1987”

Ấn phẩm Hà Nội 1987 được xuất bản ba ngôn ngữ Việt – Pháp – Anh, gồm hơn 200 bức ảnh đen trắng và một số ít ảnh màu hiếm hoi. Sách chia thành bốn phần: Đi chơi xe điện – Đi chơi xích lô – Đi chơi xe đạp – Ngoại thành. Mỗi phần như một lát cắt của đời sống thị dân và nông thôn cuối thập niên 1980 – yên bình, mộc mạc và đang chuyển mình mạnh mẽ.

Cận cảnh cuốn sách ảnh Hà Nội 1987 (Ảnh: Fanpage Thủ đô Hà Nội – Việt Nam)

Buổi ra mắt kết thúc bằng phần giao lưu, ký tặng và đối thoại sôi nổi giữa tác giả và độc giả. Nhiều chia sẻ cá nhân đã khiến câu chuyện về Hà Nội 1987 trở nên sinh động hơn. Cuốn sách không chỉ là ảnh, mà là ký ức, lịch sử, cảm xúc về một Hà Nội đã xa nhưng lại rất gần với hôm nay.