Chiều 09/11/2025, tại Bảo tàng Hà Nội, Sở Văn hoá và Thể thao Hà Nội tổ chức Lễ trao Bằng xếp hạng di tích và khai mạc trưng bày chuyên đề “Những khám phá khảo cổ từ Vườn Chuối”. Sự kiện nhằm công bố những kết quả nghiên cứu bước đầu về một trong những di chỉ khảo cổ học quan trọng nhất của vùng châu thổ sông Hồng, đồng thời giới thiệu những nhận thức mới về lịch sử Thăng Long – Hà Nội thời Nhà nước sớm. Hoạt động này nằm trong chuỗi Festival Thăng Long – Hà Nội 2025.

Bà Bạch Liên Hương – Giám đốc Sở Văn hóa & Thể thao Hà Nội trao bằng xếp hạng di tích cấp tỉnh thành phố cho khảo cổ vườn Chuối. (Ảnh: BTC)

Dấu ấn 4.000 năm lịch sử

Buổi lễ có sự tham dự của lãnh đạo Bộ, ngành Trung ương; đại diện HĐND và UBND thành phố Hà Nội; các nhà khoa học uy tín trong lĩnh vực khảo cổ học như: GS.TS Lâm Thị Mỹ Dung, TS Hà Văn Cẩn, TS Nguyễn Văn Đoàn… cùng đông đảo người dân làng Lai Xá, Hoài Đức, nơi di tích Vườn Chuối được phát hiện từ năm 1969.

Vườn Chuối được đánh giá là địa điểm khảo cổ tiêu biểu của thời đại kim khí, thể hiện sự phát triển liên tục qua nhiều giai đoạn văn hóa: Phùng Nguyên, Đồng Đậu, Gò Mun, Đông Sơn và hậu Đông Sơn. Gần đây nhất, đợt khai quật quy mô đặc biệt lớn từ tháng 3/2024 đến tháng 3/2025 đã mang lại hơn 15.000 mảnh gốm, 15.000 hiện vật bằng đá, đồng, gốm, gỗ, xương, sắt; khoảng 5.000 mẫu đất chứa dấu tích thực vật; cùng nhiều hố cư trú, công xưởng chế tác và mộ táng phản ánh đời sống xã hội có tổ chức, phân công lao động và các nghi lễ phức tạp của cư dân Việt cổ.

Nhiều loại đá đẹp mắt được người Việt cổ ứng dụng làm trang sức. (Ảnh: Minh Anh/Vietnam+)

Kết quả nghiên cứu cho thấy nơi đây từng là một làng cổ phát triển liên tục gần 4.000 năm, giữ vai trò nền tảng cho sự hình thành Nhà nước sơ khai của người Việt. Nhiều hiện vật có giá trị đặc biệt như rìu bích đá ngọc – biểu trưng quyền lực thủ lĩnh; vật đeo hình đầu chim phượng; sưu tập trang sức ngọc, chuỗi hạt, khuyên tai hay các đồ tùy táng mang dấu ấn chế độ mẫu hệ.

Rìu bích – một trong những hiện vật đồ đá đặc sắc nhất trưng bày. (Ảnh: Minh Anh/Vietnam+)

Sự kiện trao Bằng xếp hạng di tích cấp thành phố cho Vườn Chuối được nhìn nhận là bước quan trọng nhằm bảo vệ di chỉ trước nguy cơ bị san lấp bởi các dự án đô thị, đồng thời tạo cơ sở pháp lý cho việc nghiên cứu và bảo tồn lâu dài.

Không gian trưng bày 3D sống động tại Bảo tàng Hà Nội

Trưng bày chuyên đề “Những khám phá khảo cổ từ Vườn Chuối” giới thiệu gần 1.000 tài liệu, hiện vật, bản đồ mô phỏng và hình ảnh khảo cổ học, được chọn lọc từ 11 đợt khai quật trong hơn nửa thế kỷ qua. Không gian 750m² được tổ chức thành 5 phần: Hành trình khám phá, Hội tụ và kết tinh các nền văn hóa, Bảo vệ và phát huy giá trị di sản, Các nhà khoa học gắn với Vườn Chuối, Góc trải nghiệm làm nhà khảo cổ học.

Các mảng hiện vật được phân loại theo hàng và khu vực. (Ảnh: Minh Anh/Vietnam+)

Điểm nhấn của trưng bày là việc ứng dụng 3D mapping, mô phỏng 3D, phim ngắn tái hiện đời sống cư dân tiền Đông Sơn, giúp người xem hình dung được không gian cư trú, hoạt động sản xuất, mai táng và tín ngưỡng của người Việt cổ. Tông màu đất cùng hệ thống chiếu sáng mô phỏng lớp văn hóa khảo cổ tạo cảm giác như đang bước xuống tầng địa chất hàng nghìn năm.

Hình ảnh 3D mapping tái hiện các hiện vật. (Ảnh: Minh Anh/Vietnam+)

Bên cạnh đó, ấn phẩm chuyên khảo “Khám phá Vườn Chuối (Hà Nội) qua mùa khai quật 2024-2025” cũng được giới thiệu rộng rãi, phục vụ nhu cầu tra cứu chuyên sâu của giới nghiên cứu và công chúng yêu khảo cổ học.

Ấn phẩm đặc biệt khái quát và chọn lọc tư liệu về hành trình khám phá khảo cổ di tích Vườn Chuối (Ảnh: Minh Anh/Vietnam+)

Kết nối di sản Thăng Long trong thời đại mới

Phát biểu tại sự kiện, đại diện Sở Văn hoá và Thể thao Hà Nội nhấn mạnh ý nghĩa của việc đưa Vườn Chuối vào hệ thống di tích được bảo vệ: Không chỉ bảo tồn một nguồn sử liệu quý hiếm mà còn tạo nền tảng để khai thác giá trị du lịch – văn hoá của khu vực Hoài Đức trong tương lai.

Các đại biểu tham quan khu trưng bày chuyên đề (Ảnh: BTC)

Nhiều nhà khoa học đề xuất xây dựng công viên di sản khảo cổ Vườn Chuối hoặc bảo tàng ngoài trời nhằm đưa di chỉ vào đời sống đương đại, giúp công chúng tiếp cận khảo cổ học theo cách trực quan và sinh động hơn, đồng thời bảo vệ khu vực trước tác động của đô thị hóa.

Lễ trao Bằng xếp hạng di tích và khai mạc trưng bày “Những khám phá khảo cổ từ Vườn Chuối” là một trong những điểm nhấn học thuật của Festival Thăng Long – Hà Nội 2025, góp phần kết nối quá khứ – hiện tại – tương lai của Thủ đô, khẳng định vai trò của khảo cổ học trong việc soi sáng lịch sử lâu dài của vùng đất Thăng Long nghìn năm.