
Giám tuyển Nguyễn Tú Hằng: “Thay đổi với sự tôn trọng” – khi nghệ nhân và nhà thiết kế cùng sáng tạo
Từ những cuộc gặp gỡ giữa nghệ nhân làng nghề và các nhà thiết kế trẻ, chương trình Kết Duyên Sáng Tạo đang thử nghiệm một cách tiếp cận mới trong phát triển thủ công đương đại: không chỉ khai thác chất liệu, kỹ thuật và cảm hứng từ di sản, mà còn đặt người nắm giữ tri thức nghề vào vị trí chủ thể của quá trình sáng tạo.
Với 57 đề xuất hợp tác và 10 dự án được lựa chọn hỗ trợ phát triển trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, chương trình mở ra những cơ hội kết nối, đồng thời đặt ra nhiều câu hỏi về phương pháp làm việc, quyền sở hữu trí tuệ, lợi ích của nghệ nhân và khả năng đưa sản phẩm mới vào thị trường.
Trong cuộc trò chuyện với Hanoicreativecity.com, giám tuyển Nguyễn Tú Hằng – Giám đốc Hanoi Grapevine, thành viên nhóm sáng tạo Collective Sonson – chia sẻ về những quan sát dẫn tới sự ra đời của Kết Duyên Sáng Tạo, các thử nghiệm đang được triển khai và những vấn đề cần giải quyết để hợp tác giữa nghệ nhân và nhà thiết kế có thể phát triển lâu dài.
Xuyên suốt cuộc trò chuyện là một quan điểm giản dị nhưng đáng suy ngẫm: đổi mới sáng tạo không chỉ được đo bằng những sản phẩm mới, mà còn bằng cách con người hợp tác, ghi nhận và tôn trọng giá trị của nhau.

Giám tuyển Nguyễn Tú Hằng
Khi người nghệ nhân cũng phải cảm thấy hạnh phúc
Phóng viên: Kết Duyên Sáng Tạo bắt nguồn từ những quan sát và nhu cầu thực tế nào? Vì sao bà và các cộng sự quyết định xây dựng một chương trình kết nối nghệ nhân với nhà thiết kế?
Nguyễn Tú Hằng: Ý tưởng này bắt nguồn từ những trải nghiệm của tôi và các đồng nghiệp tại Collective Sonson khi làm việc với các làng nghề, cộng đồng dân tộc thiểu số và những người thực hành thủ công truyền thống.
Chúng tôi nhận thấy ngày càng có nhiều nhà thiết kế trẻ quan tâm đến chất liệu và kỹ thuật bản địa. Tuy nhiên, không ít cuộc hợp tác chỉ diễn ra một lần rồi kết thúc. Có trường hợp đơn hàng quá nhỏ để người thợ duy trì sản xuất. Cũng có trường hợp sản phẩm được thiết kế rất đẹp, có thể bán với giá cao, nhưng quá trình thực hiện lại không phù hợp với cách làm nghề của nghệ nhân.
Chẳng hạn, một thiết kế có thể đòi hỏi loại bỏ nhiều nguyên liệu mà người thợ vốn quen tận dụng. Về kinh tế, sản phẩm có thể mang lại thu nhập tốt, nhưng về thực hành nghề, nghệ nhân vẫn cảm thấy không thoải mái vì sự lãng phí ấy.
Điều đó khiến chúng tôi nhận ra rằng hợp tác không chỉ là bài toán kinh tế. Người nghệ nhân cần cảm thấy tự hào và hạnh phúc với sản phẩm mình làm ra, được ghi nhận tên tuổi, được tham gia quyết định và có cơ hội tiếp tục phát triển sản phẩm trong tương lai.
Từ những suy nghĩ ấy, chúng tôi xây dựng ý tưởng “Thay đổi với sự tôn trọng”. Kết Duyên Sáng Tạo là một bước thử nghiệm theo hướng này: đặt nghệ nhân ở vị thế ngang hàng với nhà thiết kế, thậm chí trao cho họ vai trò quyết định trong những vấn đề thuộc về kỹ thuật và sản xuất.
Phóng viên: Chương trình đã nhận được 57 đề xuất hợp tác. Điều gì khiến bà bất ngờ nhất từ những cuộc gặp gỡ ban đầu?
Nguyễn Tú Hằng: Điều khiến tôi bất ngờ là cơ hội tiếp xúc trực tiếp giữa nhà thiết kế trẻ và nghệ nhân hóa ra lại hiếm hoi đến thế.
Nhiều bạn thiết kế tìm hiểu làng nghề qua Internet, sử dụng hình ảnh, họa tiết làm cảm hứng sáng tác nhưng chưa từng gặp người làm nghề để nghe họ giải thích một sản phẩm được tạo ra qua những công đoạn nào.
Trong hoạt động kết nối ban đầu, chúng tôi tổ chức các phiên để hai bên lần lượt giới thiệu năng lực của mình. Nhà thiết kế trình bày ý tưởng, chất liệu và khả năng sáng tạo; nghệ nhân giới thiệu kỹ thuật, sản phẩm và phương thức làm nghề. Điều quan trọng là nghệ nhân cũng được lựa chọn người mình muốn hợp tác, chứ không chỉ chờ nhà thiết kế tìm đến đặt hàng.
Chúng tôi nhận được 57 đề xuất, trong đó gần một nửa đến từ các bạn sinh viên. Tôi không dám chắc tất cả những ý tưởng ấy sẽ đi đến đâu, nhưng sự tò mò của một thế hệ rất trẻ đối với nghề thủ công là điều đáng quý.
Một bất ngờ khác là có những đề xuất kết hợp nhiều làng nghề trong cùng một sản phẩm. Trước đây, khi hợp tác với làng nghề, chúng tôi thường nghĩ đến việc phát triển một chất liệu hoặc kỹ thuật riêng. Nhưng ở đây, các nhóm đã bắt đầu hình dung một sản phẩm hoàn chỉnh có sự đóng góp của nhiều cộng đồng làm nghề khác nhau.
Điều đó mở ra khả năng phát triển những sản phẩm thiết kế, quà lưu niệm và thủ công mỹ nghệ cao cấp mang dấu ấn Việt Nam, trong đó mỗi làng nghề đóng góp một thế mạnh chuyên môn.
Đồng sáng tạo không phải là sao chép hoa văn
Phóng viên: Khi lựa chọn 10 dự án để hỗ trợ phát triển, đâu là tiêu chí quan trọng nhất của Kết Duyên Sáng Tạo?
Nguyễn Tú Hằng: Câu hỏi đầu tiên của chúng tôi luôn là: Nhà thiết kế đang hợp tác với nghệ nhân như thế nào?
Nếu một dự án chỉ lấy họa tiết truyền thống đưa vào sản phẩm mới, gần như chúng tôi sẽ không lựa chọn. Điều cần quan tâm không phải chỉ là hình thức bên ngoài, mà là nhà thiết kế có thực sự tìm hiểu kỹ thuật, làm việc với người thợ và tạo ra giá trị mới từ quá trình hợp tác hay không.
Trong hồ sơ, chúng tôi yêu cầu có bằng chứng hợp tác, có sự xác nhận đồng sáng tạo của nghệ nhân và nhà thiết kế. Người nghệ nhân phải được ghi nhận vai trò cụ thể.
Chúng tôi cũng đặt ra yêu cầu dành riêng 15% kinh phí dự án cho phí nghệ nhân, nhằm ghi nhận công sức và đóng góp trí tuệ sáng tạo của họ.
Đây mới là một bước thử nghiệm ban đầu, chưa phải giải pháp cho mọi vấn đề. Nhưng chúng tôi muốn đặt ra một nguyên tắc: nghệ nhân không chỉ là người nhận bản vẽ rồi sản xuất, mà phải thực sự tham gia vào quá trình sáng tạo.
Phóng viên: Trong quá trình phát triển sản phẩm, sự khác biệt giữa tư duy của nghệ nhân và nhà thiết kế được giải quyết như thế nào?
Nguyễn Tú Hằng: Trước hết, cần hiểu rằng mỗi người tham gia có những kỳ vọng khác nhau.
Với một làng nghề đang phát triển thương mại tốt, việc thử nghiệm thiết kế mới có thể chỉ là một hoạt động bổ sung. Nhưng với làng nghề có nguy cơ mai một, người thợ có thể đặt rất nhiều hy vọng vào sản phẩm hợp tác. Họ muốn biết sản phẩm có bán được không, có thể xuất khẩu không, có thể tiêu chuẩn hóa để nhiều hộ cùng sản xuất hay không.
Trong khi đó, nhà thiết kế có thể quan tâm nhiều hơn đến ý tưởng mới và khả năng thử nghiệm.
Chúng tôi có đội ngũ cố vấn đến từ các lĩnh vực thiết kế, di sản, nghiên cứu văn hóa và phát triển kinh doanh để đồng hành cùng các nhóm. Những cuộc gặp liên tục giúp mọi người trao đổi, điều chỉnh và tìm kiếm tiếng nói chung.
Tôi không cho rằng những bất đồng ấy hoàn toàn là trở ngại. Ngược lại, chúng rất có giá trị nếu được ghi nhận và phân tích.
Chúng tôi muốn tư liệu hóa cả quá trình hợp tác, bao gồm những mâu thuẫn, những phương án đã thử và cả những vấn đề chưa giải quyết được. Có thể chúng tôi chưa tìm ra câu trả lời, nhưng những nhóm sáng tạo sau này sẽ có thêm kinh nghiệm để tiếp tục.
Không nên kỳ vọng một mô hình có thể giải quyết tất cả. Điều quan trọng là tạo được một môi trường để các giải pháp mới tiếp tục xuất hiện.
Từ ý tưởng táo bạo đến sản phẩm có thể sử dụng
Phóng viên: Bà có thể chia sẻ một trường hợp cho thấy khả năng sáng tạo mới khi kỹ thuật thủ công truyền thống gặp những ý tưởng đương đại?
Nguyễn Tú Hằng: Một ví dụ khiến tôi ấn tượng là dự án của nhóm Son Mani, gắn với nghề sơn mài Hạ Thái.
Người thực hiện dự án là con gái một nghệ nhân trong làng nghề. Nhóm đã kết hợp sơn mài với những nghiên cứu và ý tưởng nghệ thuật liên quan đến Phật giáo của một nghệ sĩ người Anh, để phát triển sản phẩm mang yếu tố tâm linh.
Điều thú vị là sự kết hợp không dừng ở việc tạo một mẫu sơn mài có hình thức mới. Nó đưa một lĩnh vực ứng dụng khác vào câu chuyện, khiến chúng tôi phải nhìn lại những quy ước quen thuộc về chất liệu và công năng của sản phẩm.
Tôi cho rằng đây là một hướng sáng tạo đáng chú ý: không chỉ kết hợp thiết kế đương đại với kỹ thuật truyền thống, mà còn đưa thêm một hệ thống ý niệm và nhu cầu sử dụng mới vào quá trình ấy.
Một trường hợp khác là nhóm sinh viên phát triển bàn chơi ô ăn quan bằng sơn mài. Ý tưởng ban đầu là tạo ra một sản phẩm có các bộ phận lắp ghép, có thể thay đổi cách sử dụng.
Nhưng khi trao đổi với cố vấn, nhiều câu hỏi xuất hiện: Người mua sẽ sử dụng sản phẩm như thế nào? Nếu chỉ để trưng bày, mức giá có phù hợp không? Nếu muốn phát triển thành trò chơi, làm sao để người sử dụng hiểu và quan tâm đến ô ăn quan?
Những câu hỏi ấy khiến nhóm phải điều chỉnh đáng kể thiết kế.
Tôi đánh giá cao sự táo bạo của các bạn trẻ. Có những ý tưởng mà người đã làm nghề lâu năm có thể ngần ngại vì lo ngại rủi ro thương mại. Trong khi đó, các bạn sinh viên dám thử nghiệm, rồi từ những phản hồi của nghệ nhân và cố vấn, ý tưởng dần trở nên thực tế hơn.
Đó là điều rất đáng quý của chương trình: một sản phẩm được hình thành qua đóng góp của nhiều người, thay vì chỉ từ quyết định của một nhà thiết kế.
Phóng viên: Sau quá trình hỗ trợ phát triển, bà kỳ vọng điều gì ở những sản phẩm sẽ được giới thiệu tại Lễ hội tháng 11?
Nguyễn Tú Hằng: Tôi nghĩ ba tháng là khoảng thời gian quá ngắn để kết luận một sản phẩm có thành công hay không.
Sản phẩm trưng bày chỉ là một trong những kết quả của chương trình. Điều quan trọng không kém là quá trình hợp tác: nghệ nhân đã học được điều gì từ nhà thiết kế, nhà thiết kế hiểu thêm điều gì về kỹ thuật truyền thống, và hai bên có muốn tiếp tục làm việc với nhau hay không.
Chúng tôi dự kiến tổ chức các cuộc trò chuyện trong khuôn khổ lễ hội về những vấn đề phát sinh trong thực tế, từ bất đồng quan điểm đến cách phân chia chi phí và khả năng duy trì hợp tác.
Tôi mong đây là một diễn đàn mở, nơi những người tham gia có thể trao đổi thẳng thắn, kể cả khi chưa tìm được sự đồng thuận.
Nếu chúng tôi có thể xây dựng một kho tư liệu về những trường hợp hợp tác thực tế, đó sẽ là một kết quả có giá trị lâu dài. Nó có thể trở thành tài liệu tham khảo cho nhà thiết kế, nghệ nhân, các chương trình hỗ trợ sáng tạo và cả những người xây dựng chính sách.
Để sáng tạo trở thành một quan hệ hợp tác bền vững
Phóng viên: Từ kinh nghiệm làm việc với các làng nghề, bà nhìn thấy những trở ngại lớn nhất khi đưa sản phẩm thủ công đương đại ra thị trường là gì?
Nguyễn Tú Hằng: Có những vấn đề rất căn bản mà người làm thiết kế chỉ nhận ra khi trực tiếp làm việc với nghệ nhân.
Tôi từng gặp một người thợ làm sản phẩm từ sừng trâu, sản xuất theo đơn hàng cho khách Hàn Quốc suốt nhiều năm mà không biết chính xác công dụng cuối cùng của sản phẩm. Sau này ông mới biết đó là một dụng cụ dùng để massage đầu.
Câu chuyện cho thấy có những người thợ rất giỏi kỹ thuật, có năng lực đáp ứng đơn hàng, nhưng lại thiếu thông tin về thị trường và nhu cầu của người sử dụng.
Một thách thức khác là khả năng tiêu chuẩn hóa. Sản phẩm thủ công được làm bằng tay nên khó bảo đảm sự đồng đều tuyệt đối về kích thước và hình thức. Trong khi đó, các thị trường và đối tác thương mại thường đặt ra những yêu cầu cụ thể về chất lượng, nguồn gốc và tính ổn định của sản phẩm.
Quyền sở hữu trí tuệ cũng là vấn đề phức tạp.
Khi một doanh nghiệp hợp tác với nghệ nhân để phát triển mẫu sản phẩm, việc bảo hộ thiết kế và tổ chức kinh doanh là cần thiết. Nhưng nếu quyền lợi không được thỏa thuận rõ ràng, người nghệ nhân có thể bị hạn chế khả năng tiếp tục sử dụng chính kỹ thuật và năng lực sản xuất của mình. Ngược lại, nhà thiết kế cũng có thể gặp rủi ro nếu mẫu thiết kế bị sao chép ngoài thỏa thuận.
Vì vậy, tôi cho rằng việc phát triển thủ công đương đại cần sự phối hợp của nhiều lĩnh vực, từ văn hóa, thiết kế đến thương mại, pháp lý và sở hữu trí tuệ.
Chúng ta cần tìm những cơ chế hợp tác hài hòa hơn, để sản phẩm có thể phát triển trên thị trường mà quyền lợi của các bên vẫn được tôn trọng.
Phóng viên: Nhìn xa hơn Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, bà mong Kết Duyên Sáng Tạo sẽ phát triển thành một mô hình như thế nào?
Nguyễn Tú Hằng: Tôi có hai mong muốn.
Thứ nhất, chương trình có thể trở thành một hình mẫu tham khảo về hợp tác giữa nghệ nhân và nhà thiết kế.
Chúng ta thường nói đến việc kết hợp truyền thống với hiện đại, nhưng để hợp tác thực sự, cần trả lời những câu hỏi cụ thể: Ai đóng góp điều gì? Ai được ghi nhận? Quyền lợi được phân chia như thế nào? Nếu sản phẩm thành công, hai bên có thể tiếp tục phát triển ra sao?
Tôi muốn Kết Duyên Sáng Tạo tạo ra một môi trường để những câu hỏi ấy được đặt ra và từng bước tìm lời giải.
Thứ hai, tôi mong mô hình này có thể mở rộng kết nối quốc tế, trước hết trong khu vực Đông Nam Á.
Qua những trải nghiệm làm việc ở các quốc gia trong khu vực, tôi nhận thấy các cộng đồng thủ công và nhà thiết kế cũng đang đối diện nhiều vấn đề tương tự. Mỗi quốc gia có những truyền thống văn hóa khác nhau, nhưng nhu cầu hợp tác công bằng, phát triển sản phẩm và bảo vệ tri thức nghề là những mối quan tâm chung.
Nếu từ Hà Nội, chúng ta có thể xây dựng một nền tảng trao đổi kinh nghiệm và kết nối các đối tác trong khu vực, đó sẽ là một bước phát triển đáng mong đợi.
Sau cùng, điều tôi muốn hướng đến không chỉ là những sản phẩm mới. Tôi mong những người tham gia có thể tiếp tục hợp tác với nhau, cùng phát triển nghề và cảm thấy tự hào về những gì mình tạo ra.
Sáng tạo cần sự thay đổi. Nhưng thay đổi phải bắt đầu từ sự tôn trọng.
—————
Nguyễn Tú Hằng hiện là Giám đốc Hanoi Grapevine, từng đảm nhiệm vai trò Giám tuyển Giáo dục tại Trung tâm Nghệ thuật đương đại Vincom (VCCA) và tham gia nhiều dự án nghiên cứu, kết nối nghệ thuật, di sản và cộng đồng sáng tạo.
Kết Duyên Sáng Tạo là chương trình thuộc Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, do Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội, Tạp chí Kiến trúc – Hội Kiến trúc sư Việt Nam phối hợp với Hanoi Grapevine triển khai, hướng tới hình thành và hỗ trợ các nhóm hợp tác giữa nghệ nhân làng nghề với nhà thiết kế đương đại.









