Một bát phở tái quen thuộc, những cánh hoa hồi, thanh quế, chiếc quẩy giòn hay hình ảnh cầu Thê Húc đã trở thành chất liệu sáng tạo của những người trẻ. Từ hơn 600 tác phẩm tham dự cuộc thi “Sáng tạo IP văn hóa từ di sản văn hóa phi vật thể Phở Hà Nội” năm 2026, 20 tác phẩm xuất sắc được vinh danh sáng 14/11, mở ra những cách tiếp cận mới để đưa di sản ẩm thực vào đời sống đương đại và công nghiệp sáng tạo.

Khi bát phở quen thuộc trở thành tác phẩm nghệ thuật

Giữa những gương mặt trẻ nhận giải thưởng tại Quảng trường phía Đông hồ Hoàn Kiếm sáng 14/11, Tôn Nữ Mai Trang, sinh viên Trường Đại học Mỹ thuật Công nghiệp, nổi bật với tác phẩm mang tên rất gần gũi: “Cho một phở tái”.

Câu gọi món quen thuộc trong những quán phở Hà Nội đã trở thành tên gọi của tác phẩm đoạt giải Nhất cuộc thi “Sáng tạo IP văn hóa từ di sản văn hóa phi vật thể Phở Hà Nội” năm 2026.

Tác giả Tôn Nữ Mai Trang, Trường Đại học Mỹ thuật Công nghiệp đạt Giải nhất với tác phẩm “Cho một phở tái”. Ảnh: hanoicreativecity.com

Ý tưởng bắt đầu từ tình yêu đối với ẩm thực Việt Nam và một món ăn mà Mai Trang vẫn thường thưởng thức.

“Em có sự đam mê và yêu thích tuyệt đối với ẩm thực Việt Nam, đặc biệt là phở. Trong một lần tình cờ biết đến cuộc thi sáng tạo IP Phở qua mạng xã hội, em đã chợt nghĩ ra ý tưởng này. Nó cũng thân thuộc thôi vì đó là bát phở em vẫn hay ăn hằng tuần”, Mai Trang chia sẻ.

Trong tác phẩm, bát phở tái được đặt ở vị trí trung tâm, xung quanh là những nguyên liệu và gia vị đặc trưng như quế, hồi, hành thơm, quẩy. Những hình ảnh gần gũi của ẩm thực được kết hợp với biểu tượng cầu Thê Húc và họa tiết vân mây cổ, gợi lên dấu ấn văn hóa Hà Nội.

“Em chỉ đưa những gì thân thuộc và đúng nhất thôi, rồi mình cách điệu thêm một chút”, tác giả nói.

Mai Trang còn khai thác một số thủ pháp tạo hình từ nghệ thuật sơn mài truyền thống để phát triển ngôn ngữ đồ họa cho tác phẩm.

Từ một món ăn quen thuộc, câu chuyện về phở được kể lại bằng màu sắc, bố cục và những biểu tượng văn hóa. Không chỉ gợi cảm giác về hương vị, tác phẩm còn kết nối ký ức ẩm thực với hình ảnh của một Hà Nội giàu truyền thống.

Cách tiếp cận ấy cũng phần nào thể hiện tinh thần của cuộc thi: di sản không chỉ được gìn giữ trong những hình thức vốn có, mà còn có thể trở thành nguồn cảm hứng để các thế hệ sáng tạo tiếp tục phát triển những giá trị mới.

Hơn 600 tác phẩm, nhiều cách kể chuyện về phở

Sáng 14/11, trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội tổ chức khai mạc Không gian sáng tạo di sản văn hóa ẩm thực Phở Hà Nội và trao giải cuộc thi “Sáng tạo IP văn hóa từ di sản văn hóa phi vật thể Phở Hà Nội”.

Được phát động từ ngày 24/7 đến ngày 30/9/2026, cuộc thi thu hút hơn 600 tác phẩm của các tác giả và nhóm tác giả sau hơn hai tháng triển khai.

Điều đáng chú ý là sự phong phú trong hình thức sáng tạo. Bên cạnh hội họa, ký họa và thiết kế đồ họa, nhiều tác giả lựa chọn truyện tranh, trò chơi, website tương tác và các sản phẩm ứng dụng để khai thác những câu chuyện về phở.

Nếu một bức tranh có thể tái hiện vẻ đẹp của bát phở bằng màu sắc và đường nét, thì một trò chơi hoặc website tương tác lại mở ra khả năng đưa người sử dụng tiếp cận tri thức ẩm thực qua trải nghiệm.

Chẳng hạn, tác phẩm “Nghệ nhân phở phố cổ” của Nguyễn Việt Cường, sinh viên Đại học Phương Đông, đoạt giải Nhì với ý tưởng xây dựng website tương tác về phở. Thông qua trò chơi trải nghiệm các công đoạn chế biến, người tham gia có thể tìm hiểu cách tạo nên một bát phở mang hương vị Hà Nội.

Những hướng thể hiện khác nhau cho thấy di sản ẩm thực có khả năng bước ra khỏi phạm vi món ăn để hiện diện trong nhiều loại hình sản phẩm văn hóa.

Qua các vòng đánh giá, Ban tổ chức lựa chọn 20 tác phẩm trao giải, gồm một giải Nhất, hai giải Nhì, ba giải Ba, 11 giải Khuyến khích và ba giải thưởng do nhà tài trợ trao tặng: Giải Sáng tạo, Giải Ứng dụng và Giải Truyền thông.

BTC chụp ảnh cùng các tác giả của 20 tác phẩm được trao tại cuộc thi. Ảnh: Hanoicreativecity.com

Với một cuộc thi được tổ chức lần đầu, số lượng tác phẩm dự thi cho thấy sức hấp dẫn của chủ đề phở đối với cộng đồng sáng tạo, đặc biệt là giới trẻ.

Quan trọng hơn, những tác phẩm được lựa chọn đã mở rộng cách nhìn về một di sản tưởng chừng rất quen thuộc. Phở không chỉ hiện diện trong bát nước dùng, sợi bánh, miếng thịt hay hương thơm của gia vị, mà còn trong những ký ức, không gian phố xá, tập quán thưởng thức và những câu chuyện văn hóa được trao truyền qua nhiều thế hệ.

Từ gìn giữ di sản đến phát triển tài sản sáng tạo

Phát biểu tại sự kiện, ông Trương Minh Tiến, Chủ tịch Hiệp hội UNESCO Hà Nội, nhấn mạnh phở là một di sản văn hóa ẩm thực tiêu biểu, kết tinh những giá trị về lịch sử, tri thức dân gian, kỹ thuật chế biến và phong cách sống của người Việt.

Đối với Hà Nội, phở không chỉ là một món ăn quen thuộc mà còn mang dấu ấn văn hóa riêng, góp phần tạo nên bản sắc và sức hấp dẫn của Thủ đô.

Việc phở Hà Nội được ghi danh vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia là sự ghi nhận đối với những giá trị được cộng đồng gìn giữ, thực hành và trao truyền. Cùng với phở Nam Định, di sản này đang được quan tâm bảo vệ, phát huy, hướng tới xây dựng hồ sơ đề nghị UNESCO ghi danh phở Việt Nam vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

Trong hành trình đó, những hoạt động sáng tạo từ di sản có ý nghĩa bổ trợ cho công tác bảo tồn, giúp công chúng, nhất là thế hệ trẻ, tìm thấy thêm những con đường để tiếp cận và hiểu về giá trị văn hóa truyền thống.

Cuộc thi lần này đặt vấn đề rộng hơn việc sáng tác những tác phẩm lấy cảm hứng từ phở. Đó còn là khả năng hình thành các sản phẩm IP văn hóa, tức những tài sản trí tuệ được phát triển từ chất liệu và giá trị của di sản.

Một hình tượng đồ họa có thể tiếp tục được nghiên cứu để phát triển thành sản phẩm lưu niệm, ấn phẩm hay bộ nhận diện. Một trò chơi hoặc website tương tác có thể trở thành phương tiện giáo dục, quảng bá văn hóa ẩm thực. Những ý tưởng thiết kế có tiềm năng được hoàn thiện để phục vụ các hoạt động du lịch và công nghiệp văn hóa.

Tuy nhiên, từ một ý tưởng đoạt giải đến sản phẩm có khả năng ứng dụng và tạo giá trị kinh tế vẫn là một quá trình cần đầu tư, thử nghiệm và hoàn thiện.

Ông Trương Minh Tiến, Chủ tịch Hiệp hội UNESCO Hà Nội phát biểu tại Lễ trao giải. Ảnh: Hanoicreativecity.com

Theo ông Trương Minh Tiến, lễ trao giải không chỉ khép lại mùa thi đầu tiên mà còn mở ra những cơ hội mới trong hành trình đưa di sản phở Hà Nội đến gần hơn với công chúng. Ban tổ chức kỳ vọng những tác phẩm có giá trị sẽ tiếp tục được phát triển, ứng dụng vào thực tiễn, từng bước hình thành các sản phẩm IP văn hóa có bản sắc và sức lan tỏa.

Đây cũng là vấn đề có ý nghĩa đối với định hướng phát triển công nghiệp văn hóa của Hà Nội: Làm thế nào để nguồn tài nguyên di sản phong phú của Thủ đô không chỉ được giới thiệu, tôn vinh, mà còn trở thành chất liệu cho những sản phẩm sáng tạo có khả năng đi vào đời sống?

Đối với cuộc thi về phở, câu trả lời bước đầu được gợi mở từ sự gặp gỡ giữa những người làm văn hóa, nhà thiết kế, nghệ sĩ, sinh viên và các doanh nghiệp đồng hành.

Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 với tên gọi “Thăng Long Kẻ Nghệ”, chủ đề “Kinh tế sáng tạo”, việc tổ chức cuộc thi và không gian trưng bày về phở góp phần cụ thể hóa tinh thần kết nối di sản với năng lực sáng tạo đương đại.

Từ những bức tranh, sản phẩm đồ họa đến các ứng dụng công nghệ, phở đang được kể bằng nhiều ngôn ngữ mới mà không nhất thiết đánh mất những giá trị làm nên bản sắc của mình.

Và có lẽ, chính những ý tưởng bắt đầu từ đời sống bình dị như tác phẩm “Cho một phở tái” của Tôn Nữ Mai Trang đã cho thấy một khả năng đáng chú ý: Khi người trẻ tìm thấy cảm hứng sáng tạo từ những điều quen thuộc, di sản có thêm cơ hội hiện diện trong đời sống hôm nay bằng những hình thức mới.

Từ một bát phở trong ký ức đến một tác phẩm nghệ thuật, từ một ý tưởng thiết kế đến sản phẩm văn hóa có khả năng ứng dụng, hành trình sáng tạo từ di sản đang mở ra những hướng đi để giá trị truyền thống tiếp tục được gìn giữ, lan tỏa và phát triển cùng Hà Nội.