Đóng

Khi nghệ thuật bước ra phố, công chúng bước vào cuộc đối thoại

Một em nhỏ giơ tay chỉ vào chiếc máy bay trong tranh. Một người xem đứng thật lâu trước những hình khối trừu tượng. Những bước chân chậm lại trên nền sỏi, giữa một “khu rừng” của ánh sáng, hội họa và điêu khắc. Tại Pavilion Nghệ thuật Art Hanoi 2026 bên hồ Hoàn Kiếm, cuộc gặp gỡ giữa nghệ thuật đương đại và công chúng đã bắt đầu bằng những khoảnh khắc giản dị như thế.

Một em nhỏ thích thú khám phá bức tranh máy bay tại Pavilion Nghệ thuật Art Hanoi 2026. Ảnh: Hanoicreativecity.com

Một thế giới khác giữa lòng Hà Nội

Em bé đứng trước bức tranh lớn, ngước nhìn chiếc máy bay đang như lao ra khỏi bề mặt hội họa. Một cánh tay nhỏ đưa lên, ngón tay chỉ vào động cơ máy bay. Bên cạnh, những người xem khác lặng lẽ quan sát, mỗi người dường như đang theo đuổi một câu chuyện riêng.

Không biết em nhỏ ấy đã nhìn thấy điều gì trong bức tranh. Có thể là một chiếc máy bay rất thật, một chuyến đi, hay đơn giản là một hình ảnh khiến em tò mò. Nhưng chính khoảnh khắc tự nhiên ấy đã gợi mở một câu hỏi thú vị: Để đến gần nghệ thuật đương đại, liệu người xem có nhất thiết phải hiểu về nghệ thuật trước khi bước vào triển lãm?

Tại Pavilion Nghệ thuật Art Hanoi 2026, câu trả lời dường như bắt đầu từ chính cách không gian được tổ chức.

Nằm ở Quảng trường Sáng tạo phía Đông hồ Hoàn Kiếm, công trình do kiến trúc sư Trần Ngọc Linh thiết kế, với phần trưng bày nghệ thuật do họa sĩ Trịnh Minh Tiến giám tuyển. Không gian được hình thành từ ý tưởng một “khu rừng” hình học, nơi những cột kim loại thanh mảnh nối tiếp nhau, những bức vách trắng đan xen và các tác phẩm xuất hiện qua nhiều lớp nhìn.

Không gian Pavilion Nghệ thuật Art Hanoi 2026 với thiết kế như một “khu rừng” hình học, mang đến trải nghiệm thưởng thức nghệ thuật mới lạ giữa lòng Hà Nội. Ảnh: Hanoicreativecity.com

Không có cảm giác bước vào một phòng tranh thông thường với những bức tường phẳng và lối đi được định sẵn. Dưới chân người xem là nền sỏi gồ ghề. Ánh sáng được bố trí sát mặt đất, chiếu lên những bức vách, tạo ra các vùng sáng tối khác nhau. Những cột thép vươn lên trần, vừa làm nhiệm vụ kết cấu, vừa tạo nên nhịp điệu thị giác.

Ở một góc, những hình khối trắng có dáng vẻ như các đám mây hoặc phiến đá lơ lửng giữa không trung. Ở góc khác, một tổ hợp sắp đặt với những mảng vật liệu gấp, uốn, phản chiếu ánh sáng tạo nên cảm giác chuyển động. Trên các bức vách là những tác phẩm hội họa có kích thước, chất liệu và ngôn ngữ tạo hình khác nhau.

Người xem không chỉ đứng trước nghệ thuật. Họ bước vào giữa các tác phẩm, thay đổi khoảng cách, góc nhìn, liên tục phát hiện những hình ảnh mới.

Họa sĩ Hồ Đăng Chính, một khách tham quan đồng thời cũng là người hoạt động trong lĩnh vực hội họa, cho biết anh khá bất ngờ với cách tổ chức triển lãm.

Điều khiến anh chú ý không chỉ là tác phẩm, mà còn là trải nghiệm của cơ thể trong không gian. Nền sỏi mấp mô dưới chân tạo thêm một tầng cảm nhận, khác với những phòng trưng bày có bề mặt phẳng và điều kiện ánh sáng ổn định.

Theo anh, khi bước vào đây, người xem không chỉ quan sát bằng mắt mà còn phải chú ý đến sự chuyển động, thăng bằng và những cảm giác của chính mình.

Đó là một thử nghiệm đáng chú ý. Thay vì cố gắng làm cho không gian trưng bày trở nên vô hình để tác phẩm hoàn toàn chiếm lĩnh sự chú ý, kiến trúc đã chủ động tham gia vào trải nghiệm thưởng thức nghệ thuật.

Những câu chuyện không cần kể theo một trật tự

Đằng sau trải nghiệm ấy là bài toán không đơn giản đối với người giám tuyển.

Họa sĩ Trịnh Minh Tiến cho biết, ông lựa chọn những gương mặt nghệ sĩ đương đại Việt Nam thuộc nhiều thế hệ, từ 6X đến 9X. Mỗi người có một quá trình sáng tác, phong cách và cách nhìn nhận đời sống riêng biệt.

Đưa những nghệ sĩ với ngôn ngữ sáng tạo khác nhau đến một không gian công cộng giữa trung tâm Hà Nội vừa là cơ hội, vừa tạo ra áp lực.

Bởi nghệ thuật đương đại không phải lúc nào cũng dễ tiếp cận. Những hình thức biểu đạt trừu tượng, những thử nghiệm vật liệu hoặc các ý niệm nhiều tầng nghĩa đôi khi khiến người xem cảm thấy có khoảng cách.

Với Trịnh Minh Tiến, điều quan trọng là tạo nên một chiếc cầu nối để công chúng có cơ hội tiếp cận nghệ thuật rộng mở và tự nhiên hơn.

Đi qua các không gian của Pavilion, có thể cảm nhận khá rõ ý đồ tổ chức ấy.

Từ những tác phẩm khai thác bề mặt nắp ca-pô ô tô, những chất liệu và hình ảnh gắn với đời sống đương đại, hành trình chuyển sang các không gian giàu sức nặng của hình khối, cấu trúc và vật liệu.

Những tác phẩm của Nguyễn Văn Hè, Lâm Na hay các thực hành điêu khắc, sắp đặt mang đến những cách biểu đạt khác biệt, đặt người xem trước các câu hỏi về hình thức, vật chất và cảm nhận.

Ở một không gian khác, những tác phẩm của Nguyễn Thế Hùng gợi mở mối quan hệ giữa hoa văn truyền thống và hình tượng đương đại. Chất liệu sơn mài, vốn gắn bó lâu đời với mỹ thuật Việt Nam, được khai thác bằng một ngôn ngữ tạo hình mang dấu ấn cá nhân.

Từ những câu chuyện về ký ức, di sản, người xem lại bước sang thế giới của những cấu trúc, không gian và các hình thức biểu đạt mới.

Khách tham quan khám phá các tác phẩm hội họa đương đại tại Pavilion Nghệ thuật Art Hanoi 2026. Ảnh: Hanoicreativecity.com

Ở các khu vực tiếp theo, tác phẩm của những nghệ sĩ như Cấn Văn Ân, Đỗ Hiệp, Phạm Tuấn Tú, Bùi Quốc Khánh tiếp tục mở rộng trải nghiệm với các hình khối, họa tiết và chất liệu khác nhau.

Có tác phẩm đòi hỏi người xem đứng lùi lại để cảm nhận tổng thể. Có tác phẩm khiến họ muốn tiến gần hơn, khám phá những chi tiết nhỏ trong cấu trúc bề mặt.

Một bức tranh với những nhân vật mặc trang phục nhiều màu sắc nổi bật giữa các lớp hình học và ký hiệu. Cách đó không xa, một tác phẩm đơn sắc trải dài trên vách, với vô số dấu nét nhỏ tạo thành những lớp hình ảnh biến đổi theo khoảng cách quan sát.

Những tác phẩm với ngôn ngữ tạo hình và chất liệu đa dạng mở ra nhiều góc nhìn mới cho công chúng yêu nghệ thuật. Ảnh: Hanoicreativecity.com

Khách tham quan tìm hiểu tác phẩm hội họa đơn sắc khổ lớn, nơi những chi tiết và lớp hình ảnh gợi mở nhiều cách cảm nhận khác nhau. Ảnh: Hanoicreativecity.com

Không gian triển lãm vì thế không chỉ là nơi tập hợp tác phẩm của nhiều nghệ sĩ. Nó tạo ra một hành trình với những thay đổi liên tục về nhịp điệu, thị giác và cảm xúc.

Trịnh Minh Tiến cho rằng, công việc của người giám tuyển là tổ chức được những câu chuyện, đưa khán giả đi từ ấn tượng ban đầu đến những trạng thái không gian khác nhau, mở ra những góc nhìn thị giác mới mẻ.

Điều đó có ý nghĩa đặc biệt khi triển lãm đặt trong một không gian công cộng.

Người bước vào có thể là một nghệ sĩ, một người làm nghề thiết kế, một gia đình đưa con đi chơi hay một khách bộ hành tình cờ ghé thăm. Họ không có cùng nền tảng kiến thức, cũng không nhất thiết tìm kiếm cùng một điều.

Một cách tổ chức trưng bày cởi mở cho phép mỗi người lựa chọn tốc độ và hành trình khám phá của mình.

Không phải ai cũng hiểu tác phẩm theo cùng một cách. Nhưng tất cả đều có cơ hội bắt đầu bằng cảm nhận.

Khi người xem không còn e ngại nghệ thuật đương đại

Trong những ngày đầu của Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, sự hiện diện của công chúng tại Pavilion mang đến những tín hiệu đáng chú ý.

Có người dừng lại trước một tác phẩm khá lâu. Có người di chuyển giữa các gian trưng bày, rồi quay lại nơi mình vừa đi qua. Những người trẻ chăm chú quan sát các chất liệu mới, trong khi trẻ em dễ dàng bị cuốn hút bởi những hình ảnh giàu tính trực quan.

Với giám tuyển Trịnh Minh Tiến, sự đón nhận ấy đem lại niềm vui và cả bất ngờ.

Ông chia sẻ rằng nghệ thuật đương đại thường được nhìn nhận là lĩnh vực đòi hỏi kiến thức chuyên môn, hoặc cần nhiều lần xem, nhiều trải nghiệm mới có thể cảm nhận sâu sắc. Bởi vậy, việc những người lần đầu đến với loại hình nghệ thuật này vẫn cảm thấy thích thú là một tín hiệu tích cực.

Tuy nhiên, sự gần gũi không có nghĩa là phải đơn giản hóa tác phẩm, hay buộc nghệ sĩ từ bỏ tiếng nói sáng tạo riêng.

Trái lại, các nghệ sĩ tham gia Pavilion đều theo đuổi những thực hành có bản sắc cá nhân. Vấn đề nằm ở cách tổ chức điều kiện để những tiếng nói ấy có cơ hội gặp gỡ người xem.

Trịnh Minh Tiến nhấn mạnh vai trò của không gian và tính tương tác trong việc xử lý khoảng cách giữa công chúng với nghệ thuật.

Nhận xét ấy cũng được phản chiếu trong trải nghiệm của khách tham quan.

Họa sĩ Hồ Đăng Chính nhìn nhận cách trưng bày tại Pavilion là một thử nghiệm đáng ghi nhận. Anh quan sát thấy nhiều em nhỏ hào hứng với không gian, đồng thời đánh giá cao sự đa dạng về chất liệu và hình thức thể hiện.

Đối với một người đã quen với môi trường triển lãm, cảm giác mới lạ ấy có ý nghĩa không nhỏ.

Bởi nghệ thuật không chỉ cần đem đến những tác phẩm mới. Đôi khi, chính cách trưng bày cũng có thể làm thay đổi trải nghiệm của người đã từng xem rất nhiều triển lãm.

Trong khi đó, chị Vũ Thùy Trang, người đang làm việc tại một phòng tranh ở Hà Nội, đặc biệt quan tâm đến sự đa dạng của các tác phẩm.

Chị cho rằng một địa điểm thuận lợi, truyền thông hiệu quả cùng những hình thức thể hiện mới đã góp phần thu hút người xem, nhất là giới trẻ.

Theo quan sát của chị, khán giả ngày nay không chỉ tìm đến những bức tranh theo cách thể hiện truyền thống. Những chất liệu mới, phương pháp kết hợp vật liệu và ngôn ngữ sáng tạo khác biệt đang tạo ra sức hấp dẫn riêng.

Chị cũng bày tỏ niềm vui khi các nghệ sĩ tiếp tục làm việc, sáng tác và có thêm không gian để giới thiệu tác phẩm.

Dẫu vậy, chị thận trọng cho biết mình mới xem một phần triển lãm và cần thêm thời gian để đánh giá đầy đủ.

Sự thận trọng ấy cũng gợi ra một khía cạnh đáng suy nghĩ: Hứng thú ban đầu là điều quan trọng, nhưng để một không gian nghệ thuật thực sự có giá trị, người xem cần có cơ hội quay trở lại, khám phá sâu hơn và hình thành những mối quan tâm bền vững.

Từ một cuộc triển lãm đến một thói quen văn hóa

Sự xuất hiện của Art Hanoi 2026 tại khu vực hồ Hoàn Kiếm mang một ý nghĩa khác với việc tổ chức triển lãm trong một không gian chuyên biệt.

Ở đây, nghệ thuật hiện diện ngay giữa những chuyển động thường ngày của thành phố.

Người xem có thể không chủ định đi xem triển lãm từ trước. Họ có thể đang dạo quanh hồ, tham gia một hoạt động khác của lễ hội hoặc tình cờ bắt gặp Pavilion và quyết định bước vào.

Khả năng tiếp cận ấy mở rộng đáng kể cuộc gặp gỡ giữa nghệ thuật và công chúng.

Nhưng nó cũng đặt ra một yêu cầu cao hơn đối với người làm nghệ thuật: Làm sao để thu hút người xem mà không biến tác phẩm thành vật trang trí đơn thuần? Làm sao để những trải nghiệm mới mẻ không chỉ dừng lại ở việc chụp ảnh, mà còn khơi gợi trí tò mò, sự suy ngẫm và mong muốn khám phá?

Ở Art Hanoi 2026, câu trả lời đang được thử nghiệm bằng sự phối hợp giữa kiến trúc và giám tuyển.

Một tác phẩm vẫn giữ được ngôn ngữ biểu đạt riêng, nhưng không gian xung quanh có thể giúp người xem tìm thấy điểm bắt đầu để tiếp cận. Một hành trình trưng bày có thể không giải thích mọi ý niệm nghệ thuật, nhưng tạo điều kiện cho công chúng hình thành cảm xúc trước khi tìm hiểu sâu hơn.

Đó là hướng tiếp cận phù hợp với tinh thần Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, khi thành phố hướng tới kết nối các nguồn lực văn hóa, di sản và sáng tạo vào đời sống đô thị.

Tuy nhiên, để những cuộc gặp gỡ như thế thực sự góp phần hình thành một đời sống nghệ thuật phong phú, không thể chỉ dựa vào sức hấp dẫn của một kỳ lễ hội.

Công chúng cần thêm nhiều địa điểm thưởng thức nghệ thuật, những hoạt động tiếp nối, cơ hội trò chuyện với nghệ sĩ và điều kiện để nghệ thuật trở thành một lựa chọn quen thuộc trong sinh hoạt văn hóa thường ngày.

Chính từ những trải nghiệm ban đầu, một người có thể muốn đến xem triển lãm lần thứ hai, tìm hiểu thêm về một nghệ sĩ, hoặc bắt đầu quan tâm tới những hình thức sáng tạo mà trước đây mình chưa từng biết đến.

Đó là quá trình không dễ đo đếm bằng số lượng người tham quan trong một đêm khai mạc.

Trịnh Minh Tiến bày tỏ hy vọng nghệ thuật sẽ ngày càng gần gũi hơn và có thêm nhiều người yêu nghệ thuật đương đại.

Hy vọng ấy có lẽ cũng là điều đọng lại sau một hành trình qua Pavilion.

Bên ngoài, Hà Nội vẫn tiếp tục nhịp sống sôi động quanh hồ Hoàn Kiếm. Bên trong, những người xem vẫn dừng bước trước các tác phẩm, tìm kiếm những hình ảnh và câu chuyện của riêng mình.

Và ở đâu đó trong “khu rừng” nghệ thuật ấy, một em nhỏ vẫn có thể nhận ra chiếc máy bay trong tranh trước khi biết bất kỳ điều gì về ngôn ngữ hội họa.

Nghệ thuật đương đại có thể bắt đầu cuộc đối thoại với công chúng từ một khoảnh khắc đơn giản như vậy: Khi người xem không còn cảm thấy mình phải hiểu mọi thứ, mà trước hết được tự do quan sát, tò mò và rung động.