Đóng

“Theo bước di sản cộng đồng 2026”: Chín thiết kế đưa nghề truyền thống vào đời sống đương đại

Chiều 16/11, tại Hội quán Phúc Kiến (Hà Nội), cuộc thi “Theo bước di sản cộng đồng 2026” công bố chín thiết kế xuất sắc, trong đó có ba giải Nhất và một giải Bình chọn. Từ sơn mài, gốm đến nghề dệt truyền thống, các tác phẩm mở ra những cách tiếp cận mới để đưa di sản vào đời sống và phát triển sản phẩm sáng tạo.

Lễ trao giải và khai mạc triển lãm “Theo bước di sản cộng đồng 2026” diễn ra tại Hội quán Phúc Kiến, số 40 Lãn Ông, phường Hoàn Kiếm, Hà Nội. Hoạt động hưởng ứng Chương trình Phát triển Thủ công Đương đại trên nền tảng Di sản Làng nghề, trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026.

Chương trình do TUVA Communication tổ chức, với sự đồng hành của Hội đồng Anh tại Việt Nam, Trung tâm Nghiên cứu và Phát huy Giá trị Di sản Văn hóa (CCH), CRAFT LINK cùng các đối tác.

Điểm đáng chú ý của mùa giải năm nay không chỉ nằm ở kết quả cuộc thi, mà còn ở phương thức sáng tạo: các nhà thiết kế trẻ trực tiếp tìm hiểu đời sống làng nghề, làm việc cùng nghệ nhân, nghiên cứu kỹ thuật chế tác và phát triển những mẫu sản phẩm có khả năng ứng dụng trong đời sống hiện đại.

BTC chụp ảnh lưu niệm cùng các tác giả đạt giải. Ảnh: BTC

Ba giải Nhất từ ba vùng di sản

Phát động từ tháng 6/2026, cuộc thi tập trung vào ba không gian di sản: làng sơn mài Hạ Thái, làng gốm Bát Tràng của Hà Nội và nghề thủ công truyền thống của cộng đồng người Mông tại Chế Cu Nha, Mù Cang Chải.

Sau vòng sơ khảo, các thí sinh tham gia hoạt động điền dã, tiếp xúc trực tiếp với nghệ nhân và thực hành kỹ thuật thủ công. Quá trình hoàn thiện sản phẩm có sự hỗ trợ của các chuyên gia về thiết kế và thương mại, với yêu cầu dung hòa giữa ý tưởng sáng tạo, đặc tính chất liệu, khả năng sản xuất và nhu cầu thị trường.

Ba giải Nhất được trao cho những thiết kế có cách tiếp cận khác nhau, nhưng cùng đặt kỹ thuật thủ công truyền thống vào những công năng mới.

Ở bảng Sơn mài Hạ Thái, giải Nhất thuộc về tác phẩm Sonmai Lamp của tác giả Đào Sơn Lâm. Thiết kế sử dụng một khung đèn cố định kết hợp với các tấm ốp sơn mài độc bản có thể tháo lắp, thay thế bằng nam châm. Người sử dụng có thể thay đổi diện mạo chiếc đèn mà không cần thay toàn bộ sản phẩm.

Cấu trúc này mở ra khả năng phát triển nhiều mẫu trang trí trên cùng một sản phẩm, đồng thời tạo thêm cơ hội để nghệ nhân tiếp tục thực hiện những tấm ốp sơn mài mang dấu ấn riêng.

Ở bảng Gốm Bát Tràng, tác phẩm Nhất Tâm của tác giả Lương Minh Thư giành giải Nhất. Lấy cảm hứng từ nguyên lý tâm xoay trên bàn chuốt gốm, thiết kế phát triển hệ thống mô-đun có thể tháo ghép linh hoạt. Tùy cách sắp xếp, các chi tiết gốm có thể trở thành đĩa cắm hoa theo nghệ thuật ikebana, đôn cắm trầm hoặc vật dụng trang trí.

Thay vì chỉ khai thác hoa văn truyền thống, tác phẩm tìm kiếm khả năng biến đổi công năng từ chính nguyên lý tạo tác của nghề gốm.

Giải Nhất bảng Thủ công người Mông Chế Cu Nha thuộc về tác phẩm Nếp Ruộng của tác giả Hoàng Hải Triều. Chiếc ghế lấy cảm hứng từ những đường cong của ruộng bậc thang, sử dụng các dải vải dệt thủ công làm phần tựa lưng, đưa kỹ thuật dệt truyền thống vào một sản phẩm nội thất đương đại.

Không dừng ở việc tái hiện họa tiết dân tộc, thiết kế hướng tới kết hợp chất liệu thủ công với cấu trúc và công năng của đồ nội thất, qua đó gợi mở một hướng ứng dụng mới cho nghề dệt.

Bên cạnh ba giải Nhất, giải Bình chọn được trao cho tác phẩm Ghế đôn Hợp của tác giả Hoàng Phương Nga. Thiết kế lấy cảm hứng từ hình ảnh chiếc ghế nhựa vỉa hè quen thuộc, chuyển hóa hình thức này thông qua tạo hình và chất liệu sơn mài.

Năm thiết kế còn lại trong nhóm chín tác phẩm xuất sắc gồm Ánh mài Hạ Thái của tác giả Nguyễn Khánh Linh; Giọt gốm của tác giả Đào Sơn Tùng; Sắc Mạch của tác giả Nguyễn Tấn Lộc; Lớp áo di sản của tác giả Nguyễn Thị Thùy Linh và MONGEAR của tác giả Trần Thị Tố Uyên.

Các sản phẩm phản ánh những cách khai thác di sản đa dạng, từ chất liệu, kỹ thuật chế tác đến cảm hứng văn hóa, hướng tới những vật dụng có thể hiện diện trong không gian sống và sinh hoạt đương đại.

Chín thiết kế xuất sắc trưng bày tại triển lãm “Theo bước di sản cộng đồng 2026”. Ảnh: BTC

Để nghệ nhân cùng tham gia chuỗi giá trị sáng tạo

Một trong những định hướng xuyên suốt cuộc thi là không coi di sản đơn thuần như nguồn cảm hứng tạo hình, mà tiếp cận nghề truyền thống như một hệ thống tri thức bao gồm kỹ thuật, kỹ năng, kinh nghiệm sử dụng vật liệu và tổ chức sản xuất.

Tại lễ trao giải, bà Phạm Minh Hồng, Quản lý Nghệ thuật tại Hội đồng Anh Việt Nam, nhấn mạnh mong muốn tạo điều kiện để người trẻ tìm hiểu sâu hơn về tư duy và kỹ thuật ẩn sau mỗi nghề thủ công. Khi những tri thức này được vận dụng vào sản phẩm mới, di sản có thêm cơ hội tiếp tục hiện diện trong đời sống.

Trong khuôn khổ sự kiện, tọa đàm “Ứng dụng di sản trong công nghiệp văn hóa” có sự tham gia của bà Trần Tuyết Lan, Tổng Giám đốc CRAFT LINK, cùng các nghệ nhân Lã Văn Hùng của làng sơn mài Hạ Thái, Trần Tuấn của làng gốm Bát Tràng và đại diện các nhóm thiết kế.

Theo bà Trần Tuyết Lan, điểm đáng quý của chương trình là quá trình học hỏi hai chiều giữa nhà thiết kế trẻ và nghệ nhân. Người trẻ mang đến tư duy và ý tưởng mới, trong khi nghệ nhân đóng góp hiểu biết về chất liệu, kỹ thuật, quy trình sản xuất và những giá trị văn hóa gắn với nghề.

Sự hợp tác này giúp quá trình sáng tạo không tách rời điều kiện sản xuất thực tế, đồng thời mở ra khả năng phát triển thêm sản phẩm và cơ hội sinh kế cho cộng đồng làng nghề.

Tuy nhiên, từ mẫu thiết kế đến sản phẩm thương mại vẫn là một quá trình cần tiếp tục hoàn thiện. Bên cạnh tính thẩm mỹ và công năng, những yếu tố như chi phí sản xuất, khả năng duy trì chất lượng, thị trường tiêu thụ và lợi ích của nghệ nhân sẽ quyết định một thiết kế có thể phát triển lâu dài hay không.

Đây cũng là ý nghĩa thực tiễn của cuộc thi: thúc đẩy sự hợp tác giữa người làm sáng tạo và cộng đồng sở hữu di sản, từng bước kết nối thiết kế, sản xuất thủ công và thị trường.

Việc giới thiệu chín thiết kế tại Hội quán Phúc Kiến cho thấy di sản làng nghề có thể tiếp tục phát triển thông qua những ứng dụng mới, không chỉ bằng việc bảo tồn hình thức hay kỹ thuật truyền thống, mà còn bằng cách tạo điều kiện để những kỹ thuật ấy tham gia vào đời sống kinh tế và văn hóa đương đại.

Triển lãm “Theo bước di sản cộng đồng 2026” mở cửa miễn phí từ ngày 16 đến hết ngày 28/11/2026, trong khung giờ 9h–17h hằng ngày tại Hội quán Phúc Kiến, số 40 Lãn Ông, phường Hoàn Kiếm, Hà Nội.