
“Mạch sống vô hình”: Khi nghệ thuật đánh thức những dòng năng lượng trong lòng Hà Nội
Trong một tòa nhà từng gắn với lịch sử cung cấp điện của Thủ đô, những chuyển động của ánh sáng, âm thanh, bóng đổ và cả tiếng nói con người đang mở ra một cuộc đối thoại khác thường về năng lượng. Triển lãm “Mạch sống vô hình” (Invisible Currents), do Phái đoàn Liên minh châu Âu tại Việt Nam tổ chức trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, quy tụ bảy nghệ sĩ và nhóm sáng tạo đương đại, đưa những vấn đề khoa học, môi trường và phát triển bền vững đến gần công chúng bằng ngôn ngữ nghệ thuật đa giác quan.
Khi những điều không nhìn thấy trở nên hữu hình
Một khối sáng lớn hiện lên trong căn phòng tối. Những điểm sáng xanh, tím, vàng liên tục biến đổi, tạo thành một bề mặt lung linh như đang chuyển động. Người xem có thể đứng quan sát, nhưng cũng có thể tham gia vào sự vận hành ấy bằng chính hơi thở và giọng nói của mình.

Tác phẩm độc đáo tại Triển lãm “Mạch sống vô hình”. Ảnh: BTC
Ở một không gian khác, màn hình đưa người xem đến với những công trình bên dòng nước. Những hình ảnh tưởng như quen thuộc lại gợi ra câu chuyện về sự chuyển động của thời gian, ký ức và những biến đổi của cảnh quan.
Bước qua hành lang lát gạch hoa cổ, khách tham quan tiếp tục gặp những tác phẩm sắp đặt có hình thức biểu đạt khác nhau. Có những cấu trúc tưởng như tĩnh lặng nhưng gợi suy ngẫm về sự vận động, có những tác phẩm sử dụng ánh sáng và bóng đổ, cũng có những trải nghiệm khiến người xem phải dừng lại, lắng nghe và tự đặt câu hỏi về những gì đang diễn ra quanh mình.
Đó là hành trình khám phá tại triển lãm “Mạch sống vô hình” (Invisible Currents), khai mạc tối 14/11/2026 tại Tòa nhà Di sản, thuộc Quảng trường Sáng tạo phía Đông hồ Hoàn Kiếm.
Triển lãm do Phái đoàn Liên minh châu Âu (EU) tại Việt Nam tổ chức, với sự tham gia của bảy nghệ sĩ và nhóm sáng tạo gồm nghệ sĩ Bách Vũ, nghệ sĩ Ngô Đình Bảo Châu, nhóm Fustic., nghệ sĩ Hiền Hoàng, nghệ sĩ Kiều Lam, đạo diễn Phạm Ngọc Lân và nghệ sĩ Linh San. Giám tuyển triển lãm là ông Nguyễn Anh Tuấn, Giám đốc Nghệ thuật Heritage Art Space.
Thông qua nghệ thuật sắp đặt, tương tác, âm thanh, kiến trúc và điện ảnh, các tác phẩm cùng khám phá một chủ đề tưởng chừng trừu tượng nhưng hiện diện trong mọi hoạt động của đời sống: năng lượng.
Con người nhìn thấy ánh sáng, cảm nhận gió, nghe âm thanh, chứng kiến sự chuyển động của nước và sự phát triển của cây cối. Nhưng những dòng năng lượng đứng sau các hiện tượng ấy không phải lúc nào cũng được nhận biết đầy đủ.
Triển lãm đặt ra một câu hỏi: Nếu những nguồn năng lượng vô hình đang duy trì sự sống và định hình thế giới, con người sẽ thay đổi cách ứng xử với tự nhiên như thế nào khi thực sự cảm nhận được sự hiện diện của chúng?
Giám tuyển Nguyễn Anh Tuấn cho biết ý tưởng triển lãm bắt đầu từ những suy tư về mối quan hệ giữa năng lượng và sự tồn tại của con người.
“Chúng ta đang sống bằng những thứ vô hình, nhưng chính những thứ vô hình ấy lại nuôi dưỡng chúng ta tiếp tục sinh trưởng, sinh tồn và phát triển”, ông Nguyễn Anh Tuấn chia sẻ.
Theo ông, những giá trị không thể cầm nắm hay quan sát bằng các giác quan thông thường rất dễ bị bỏ qua, xem nhẹ hoặc lãng phí. Điều đó đặt ra yêu cầu phải nhận thức lại cách con người sử dụng và gìn giữ những nguồn lực đang duy trì sự sống.
Để chuyển tải một khái niệm mang tính khoa học và môi trường thành trải nghiệm gần gũi với công chúng, những người thực hiện đã lựa chọn ngôn ngữ nghệ thuật, nơi tri thức không chỉ được tiếp nhận qua giải thích mà còn qua cảm xúc, trực giác và sự tương tác.

Hình ảnh trong Triển lãm “Mạch Sống Vô Hình”. Ảnh: BTC
Bảy cách cảm nhận những dòng năng lượng
Điểm đáng chú ý của “Mạch sống vô hình” là không tìm cách minh họa trực tiếp những kiến thức khoa học về năng lượng. Thay vào đó, mỗi nghệ sĩ lựa chọn một cách tiếp cận riêng, từ đó tạo nên những trải nghiệm khác biệt.
Trong tác phẩm của nghệ sĩ Bách Vũ, ánh sáng trở thành phương tiện để đặt câu hỏi về những điều kiện cần thiết nhằm hiện thực hóa các hình dung về tương lai năng lượng.
Nghệ sĩ Linh San khai thác sự dịch chuyển của bóng đổ, gợi nhớ cách con người từng nhận biết thời gian thông qua nhịp ngày và đêm. Ở đây, ánh sáng không chỉ giúp con người nhìn thấy thế giới mà còn là dấu hiệu của thời gian, sự vận động và những chu kỳ tự nhiên.
Đạo diễn Phạm Ngọc Lân lựa chọn ngôn ngữ điện ảnh. Những chuyến đi xuôi ngược dòng sông trong tác phẩm của ông gợi mở sự trôi chảy của thời gian, những ký ức gắn với cảnh quan và cách con người trải nghiệm sự biến đổi của không gian sống.
Trong một không gian được tổ chức gợi liên tưởng đến lớp học, nghệ sĩ Ngô Đình Bảo Châu hướng sự chú ý của người xem đến sức mạnh của gió. Nghệ sĩ Hiền Hoàng lại chuyển dữ liệu về dao động của thực vật thành âm thanh, mở ra một cách tiếp cận khác đối với thế giới tự nhiên.
Nghệ sĩ Kiều Lam quan tâm đến vòng đời của vật liệu, khai thác khả năng tái sử dụng những cấu kiện thu hồi từ công trình xây dựng để tạo nên một cấu trúc mới trong không gian công cộng.
Mỗi tác phẩm gợi ra một phương diện của năng lượng: sự chuyển động, trao đổi, biến đổi, tích lũy và tái sinh.
Tuy nhiên, điểm gặp gỡ của các nghệ sĩ không chỉ nằm ở chủ đề. Đó còn là mong muốn thay đổi vị trí của người xem trong quá trình tiếp nhận tác phẩm.
Thay vì đứng ngoài quan sát, công chúng được khuyến khích bước vào không gian nghệ thuật, sử dụng các giác quan và trực tiếp tham gia trải nghiệm.
Điều này được thể hiện rõ trong tác phẩm tương tác Concurrence của nhóm sáng tạo Fustic.
Lấy cảm hứng từ năng lượng mặt trời, tác phẩm sử dụng hệ thống ánh sáng và âm thanh để tạo ra một trải nghiệm có sự tham gia của công chúng. Những luồng sáng không vận hành như một hình ảnh cố định, mà có thể biến đổi trước những tác động từ người xem.
Theo anh Trung Bảo, đại diện Fustic., nhóm muốn đặt ra một giả định: Điều gì xảy ra nếu một hệ thống năng lượng không nhận được sự tham gia, quan tâm và đóng góp từ những người đang phụ thuộc vào nó?
Trong tác phẩm, người xem có thể sử dụng hơi thở và giọng nói để tương tác với hệ thống. Sự tham gia ấy giúp duy trì và làm phong phú những biểu hiện ánh sáng, âm thanh; ngược lại, khi thiếu vắng sự tương tác, năng lượng biểu tượng trong tác phẩm dần suy yếu.
Thông qua cơ chế đó, Fustic. muốn diễn giải một quan niệm về tính bền vững: Sự tồn tại của một hệ thống phụ thuộc vào sự đóng góp liên tục của các thành phần bên trong.
Anh Trung Bảo cho rằng trải nghiệm không đòi hỏi người xem phải có kiến thức chuyên môn về nghệ thuật hay công nghệ. Hơi thở, giọng nói, ánh sáng và âm thanh đều là những yếu tố gần gũi với con người.
Chính sự giản dị trong cách tương tác giúp tác phẩm có thể tiếp cận nhiều nhóm công chúng.
Đặc biệt, khi nhiều người cùng tham gia, không gian nghệ thuật trở thành nơi những người xa lạ nhận biết sự hiện diện của nhau và cùng tạo nên một trải nghiệm chung.
Trong bối cảnh đời sống số khiến sự chú ý của con người ngày càng phân tán vào những màn hình cá nhân, anh Trung Bảo mong muốn nghệ thuật tương tác có thể khơi gợi lại những kết nối trực tiếp giữa người với người.
Từ một tác phẩm sử dụng công nghệ, câu chuyện vì thế mở rộng sang những vấn đề rất con người: sự hiện diện, trách nhiệm, chia sẻ và phụ thuộc lẫn nhau.
Khi tòa nhà điện lực cũ có một đời sống mới
Không chỉ những tác phẩm bên trong, chính địa điểm tổ chức cũng là một phần quan trọng tạo nên chiều sâu của triển lãm.
Tòa nhà Di sản ở phía Đông hồ Hoàn Kiếm từng thuộc Nhà máy Bóng đèn Bờ Hồ, sau đó được sử dụng làm trụ sở của Tổng công ty Điện lực miền Bắc.
Trong nhiều năm, nơi đây gắn với hoạt động của ngành điện, một lĩnh vực đóng vai trò thiết yếu trong sự phát triển của đô thị.
Bởi vậy, việc lựa chọn công trình này để tổ chức một triển lãm về năng lượng mang ý nghĩa vượt ra ngoài sự thuận tiện của địa điểm.
Một không gian từng gắn với lịch sử cung cấp điện cho Hà Nội giờ đây trở thành nơi công chúng suy ngẫm về những nguồn năng lượng đang duy trì đời sống và tương lai của thành phố.
Những ô cửa sổ, hành lang, cầu thang và dấu vết kiến trúc cũ được giữ lại trong quá trình tổ chức triển lãm, góp phần tạo nên trải nghiệm đặc thù.
Ánh sáng tự nhiên xuyên qua các ô cửa, những họa tiết gạch lát sàn và cấu trúc của tòa nhà tham gia vào cách công chúng cảm nhận không gian.
Bên ngoài, một tác phẩm sắp đặt sử dụng những viên gạch được giữ lại từ quá trình tháo dỡ một phần công trình điện lực cũ, đưa vật liệu từng có công năng xây dựng trở thành chất liệu của nghệ thuật đương đại.

Ông Julien Guerrier, Đại sứ Liên minh châu Âu tại Việt Nam phát biểu tại triển lãm. Ảnh: BTC
Phát biểu tại lễ khai mạc, Đại sứ Liên minh châu Âu tại Việt Nam Julien Guerrier dành nhiều sự quan tâm cho câu chuyện của công trình này.
Ông chia sẻ một cảm nhận rất gần gũi về Hà Nội: Một tòa nhà mà người dân vẫn đi qua hằng ngày có thể bất ngờ trở thành nơi khiến họ muốn bước vào, khám phá và nhìn nhận bằng một con mắt khác.
Theo Đại sứ Julien Guerrier, công trình từng là nơi những người làm ngành điện thực hiện công việc để thành phố luôn sáng đèn. Nay, những căn phòng ấy trở thành nơi giới thiệu các sáng tạo nghệ thuật đương đại.
Sự chuyển đổi đó thể hiện một cách tiếp cận cụ thể đối với tính bền vững.
“Ta gìn giữ những gì từng có ích và tìm cho chúng một công dụng mới”, Đại sứ Julien Guerrier nhấn mạnh.
Ở góc nhìn ấy, việc tái sử dụng một công trình cũ không chỉ là bảo tồn những dấu tích kiến trúc.
Quan trọng hơn, đó là khả năng đem lại chức năng mới cho những không gian đã từng đóng góp vào đời sống đô thị, để chúng tiếp tục hiện diện và có ý nghĩa với cộng đồng.
Cũng chính sự kết hợp giữa ký ức của công trình và các biểu đạt nghệ thuật mới đã khiến “Mạch sống vô hình” trở thành một cuộc đối thoại giữa quá khứ và hiện tại của Hà Nội.
Từ cảm nhận nghệ thuật đến câu hỏi về phát triển bền vững
Năng lượng là một trong những vấn đề quan trọng của thế giới đương đại.
Nhu cầu sử dụng điện gia tăng cùng quá trình công nghiệp hóa và đô thị hóa đặt ra những thách thức về bảo đảm nguồn cung, sử dụng hiệu quả tài nguyên và giảm tác động đến môi trường.
Đối với Việt Nam, việc chuyển đổi sang các nguồn năng lượng sạch hơn đồng thời đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế là một nhiệm vụ dài hạn.
Trong nhiều năm qua, Liên minh châu Âu đã hợp tác với Việt Nam trong lĩnh vực năng lượng, hỗ trợ phát triển năng lượng tái tạo và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng.
Một trong những khuôn khổ hợp tác quan trọng là Quan hệ Đối tác Chuyển dịch Năng lượng Công bằng (JETP), hướng tới huy động nguồn lực cho quá trình chuyển đổi năng lượng theo hướng bền vững.
Tháng 3/2026, trong khuôn khổ JETP, EU công bố các thỏa thuận cho vay của các ngân hàng phát triển châu Âu với tổng trị giá 230 triệu euro dành cho Dự án Thủy điện tích năng Bác Ái tại Khánh Hòa. Dự án do Tập đoàn Điện lực Việt Nam triển khai, có công suất thiết kế 1.200 MW.
Tuy nhiên, nếu những dự án năng lượng được nhìn nhận chủ yếu qua các con số công suất, vốn đầu tư và hiệu quả kỹ thuật, thì nghệ thuật có thể mở ra một phương diện khác của cùng vấn đề.
Đó là mối quan hệ giữa con người với tự nhiên, giữa nhu cầu sử dụng năng lượng và trách nhiệm đối với những nguồn lực đang duy trì cuộc sống.
Đại sứ Julien Guerrier cho rằng thông qua ánh sáng, âm thanh và chuyển động, các nghệ sĩ giúp người xem nhận biết những dòng năng lượng vẫn thường đi qua cuộc sống mà ít được chú ý.
Những trải nghiệm ấy tạo thêm một góc nhìn cho cuộc đối thoại về chuyển dịch năng lượng, giúp công chúng hình dung rõ hơn cuộc sống có thể thay đổi như thế nào trong một tương lai sử dụng các nguồn năng lượng sạch hơn.
Giám tuyển Nguyễn Anh Tuấn cũng nhìn nhận triển lãm như một quá trình chuyển hóa ngôn ngữ.
Từ những khái niệm khoa học và môi trường, các vấn đề về năng lượng được diễn giải trong không gian xã hội, sau đó trở thành chất liệu sáng tạo của nghệ sĩ.
Theo ông, nghệ thuật không nhất thiết đưa ra những câu trả lời trực tiếp. Thay vào đó, các tác phẩm mở ra khả năng để người xem tự quan sát, suy ngẫm và tìm kiếm mối liên hệ giữa trải nghiệm cá nhân với những vấn đề rộng lớn hơn.
Một trong những suy tư mà ông Nguyễn Anh Tuấn nhấn mạnh là vị trí của con người trong thế giới tự nhiên.
Con người không phải chủ thể đứng ngoài để điều khiển tất cả, mà là một phần của những hệ thống rộng lớn, nơi các yếu tố luôn tác động và phụ thuộc lẫn nhau.
Đây cũng là cách tiếp cận có điểm tương đồng với những tư tưởng triết học phương Đông về quan hệ giữa con người và tự nhiên.
Từ đó, triển lãm không chỉ đặt câu hỏi về việc sử dụng năng lượng hiệu quả hơn, mà còn gợi mở sự thay đổi trong nhận thức về vai trò và trách nhiệm của con người đối với môi trường sống.

Một góc không gian triển lãm. Ảnh: BTC
Một không gian để chậm lại và lắng nghe
Trong nhịp sống đô thị, những dòng năng lượng vẫn hiện diện từng ngày nhưng không phải lúc nào cũng được chú ý.
Chúng ta bật một ngọn đèn, sử dụng thiết bị điện, di chuyển giữa các không gian, cảm nhận ánh nắng hoặc những cơn gió mà hiếm khi dừng lại suy nghĩ về những điều kiện đang làm nên các trải nghiệm ấy.
“Mạch sống vô hình” tạo ra một khoảng lặng để công chúng nhìn lại những điều tưởng như hiển nhiên.
Giám tuyển Nguyễn Anh Tuấn cho biết không gian triển lãm tương đối nhỏ, vì vậy ông mong người xem dành thời gian trải nghiệm chậm rãi, quan sát kỹ, lắng nghe và cảm nhận từng tác phẩm.
Thay vì tổ chức những cuộc tọa đàm lớn theo hình thức truyền thống, trong thời gian triển lãm, ban tổ chức dự kiến thực hiện các buổi gặp gỡ gần gũi giữa nghệ sĩ và công chúng.
Mỗi nghệ sĩ sẽ có khoảng thời gian riêng để trò chuyện, chia sẻ về tác phẩm và tiếp nhận những cảm nhận của người xem.
Cách tổ chức này hướng tới việc tạo ra sự kết nối trực tiếp giữa nghệ sĩ và khán giả, đồng thời mở rộng những tầng ý nghĩa mà tác phẩm có thể gợi ra.
Đối với Hà Nội, sự hiện diện của những hoạt động như “Mạch sống vô hình” còn cho thấy khả năng kết hợp nghệ thuật đương đại với việc tái sử dụng các không gian di sản đô thị.
Khi những công trình từng phục vụ các chức năng khác nhau được mở cửa cho công chúng và tiếp nhận những hoạt động văn hóa mới, đời sống sáng tạo của thành phố có thêm những địa điểm và hình thức biểu đạt đa dạng.
Điều đáng quan tâm không chỉ là một triển lãm được tổ chức thành công, mà còn là khả năng duy trì các cuộc đối thoại văn hóa, nghệ thuật trong những không gian như vậy sau khi lễ hội kết thúc.
Bởi chính sự tiếp nối ấy mới có thể giúp các công trình di sản tiếp tục đóng góp vào đời sống cộng đồng, thay vì chỉ trở thành những địa điểm được chú ý trong một khoảng thời gian ngắn.
Đêm khai mạc, bên ngoài Tòa nhà Di sản, cấu trúc sắp đặt được chiếu sáng tạo nên một vòm không gian rực sắc cam. Những vị khách đi qua, dừng lại quan sát và trò chuyện trong ánh sáng. Bên trong, các căn phòng tiếp tục dẫn người xem từ trải nghiệm này sang trải nghiệm khác.
Có những tác phẩm khiến người xem chú ý đến một âm thanh, một bóng đổ hay một chuyển động nhỏ. Có những trải nghiệm chỉ thực sự hình thành khi người xem chủ động tham gia.
Và có lẽ đó cũng là điều những người thực hiện mong muốn: Không nhất thiết mỗi người phải hiểu toàn bộ ý tưởng của triển lãm, nhưng có thể mang theo một câu hỏi, một cảm nhận hoặc một cách nhìn mới về thế giới quanh mình.
“Mạch sống vô hình” nhắc chúng ta rằng, để hình dung một tương lai bền vững hơn, đôi khi cần bắt đầu từ việc nhận ra những điều đang âm thầm duy trì sự sống trong hiện tại. Và nghệ thuật, bằng khả năng kết nối tri thức với cảm xúc, có thể giúp những điều vô hình ấy trở nên gần gũi, có thể cảm nhận và đáng được trân trọng hơn.
Thông tin triển lãm
- Tên: Mạch sống vô hình – Invisible Currents
- Thời gian: Khai mạc tối 14/11/2026; mở cửa miễn phí cho công chúng từ ngày 15 đến 28/11/2026.
- Địa điểm: Tòa nhà Di sản, Quảng trường Sáng tạo phía Đông hồ Hoàn Kiếm, Hà Nội.
- Đơn vị tổ chức: Phái đoàn Liên minh châu Âu tại Việt Nam.
- Giám tuyển: Ông Nguyễn Anh Tuấn, Giám đốc Nghệ thuật Heritage Art Space.
- Trong khuôn khổ: Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026.









