Đóng

“Cổ vật chuyển động”: Người trẻ khám phá dấu ấn nghệ nhân xưa qua công nghệ 3D

Từ những bức ảnh chụp hiện vật đến mô hình ba chiều trên máy tính, workshop “Cổ vật chuyển động” tại Bảo tàng Hà Nội mang đến cho người trẻ cơ hội khám phá một phương thức sáng tạo mới. Không chỉ giới thiệu kỹ thuật số hóa, hoạt động còn gợi mở cách đưa những giá trị văn hóa truyền thống vào đời sống nghệ thuật đương đại.

Không khí tại workshop “Cổ vật chuyển động”. Ảnh: Hanoicreativecity.com

Chiều 22/11/2026, tại Trung tâm Điều phối các hoạt động sáng tạo, Bảo tàng Hà Nội, một nhóm bạn trẻ tập trung quanh những chiếc máy tính xách tay, cùng quan sát các hình ảnh được xử lý và tái dựng trong môi trường ba chiều. Trên màn hình, những dữ liệu hình ảnh từng bước được chuyển thành mô hình kỹ thuật số, cho phép người xem quan sát đối tượng theo những góc nhìn khác nhau.

Đó là không khí tại workshop “Cổ vật chuyển động”, hoạt động thuộc chuỗi chương trình vệ tinh của concert nghe nhìn “Trôi”, trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026.

Dưới sự hướng dẫn của nghệ sĩ đa ngành Vũ Trịnh Hồng Đức, nghệ danh Head of Noodles, người tham gia được tìm hiểu cách ứng dụng công nghệ quét và dựng hình 3D để ghi lại hình dáng, cấu trúc và những chi tiết bề mặt của hiện vật, từ đó khám phá khả năng sử dụng dữ liệu số trong thiết kế và sáng tạo nghệ thuật.

Nghệ sĩ Vũ Trịnh Hồng Đức là người hướng dẫn Workshop. Ảnh: Hanoicreativecity.com

Từ hình ảnh hiện vật đến mô hình ba chiều

Một chiếc bình gốm, một bức tượng hay chi tiết chạm khắc truyền thống đều chứa đựng những dấu ấn của chất liệu, kỹ thuật chế tác và thẩm mỹ từng thời kỳ. Trong không gian trưng bày thông thường, công chúng chủ yếu quan sát hiện vật từ những góc nhìn nhất định. Công nghệ 3D mở rộng khả năng tiếp cận, cho phép ghi nhận hình dáng và bề mặt đối tượng để nghiên cứu, lưu trữ và giới thiệu trên môi trường số.

Tại workshop, nghệ sĩ Vũ Trịnh Hồng Đức giới thiệu kỹ thuật quang trắc ảnh (photogrammetry), sử dụng nhiều bức ảnh chụp một đối tượng từ các góc độ khác nhau để tái dựng mô hình ba chiều.

Thông qua hai phần mềm RealityScan và Blender, người tham gia được hướng dẫn quy trình xử lý dữ liệu hình ảnh, tái dựng hình khối, tạo kết cấu bề mặt, làm sạch mô hình, hiệu chỉnh tỷ lệ và hoàn thiện sản phẩm 3D.

Quá trình này cho thấy việc số hóa hiện vật không đơn giản là chụp lại hình ảnh rồi chuyển lên máy tính. Để tạo được mô hình có chất lượng, người thực hiện phải quan tâm đến góc chụp, ánh sáng, độ phủ hình ảnh cũng như những đặc điểm của bề mặt vật thể.

Các chất liệu có độ bóng cao, bề mặt trong suốt hoặc những chi tiết phức tạp đều có thể đặt ra thách thức đối với quá trình tái dựng.

Bằng việc giới thiệu trực tiếp các thao tác và những khó khăn kỹ thuật, workshop giúp người tham gia hình dung rõ hơn cách một đối tượng trong thế giới thực được chuyển thành dữ liệu có thể quan sát, chỉnh sửa và tiếp tục phát triển trong môi trường số.

Quan trọng hơn, mô hình 3D không chỉ phục vụ việc lưu trữ. Khi được xây dựng và quản lý phù hợp, dữ liệu này còn có thể trở thành chất liệu cho các hoạt động nghiên cứu, trưng bày trực tuyến, thiết kế sản phẩm, hoạt hình, nghệ thuật thị giác và những hình thức sáng tạo khác.

Đưa tay nghề của người xưa vào tác phẩm đương đại

Với nghệ sĩ Vũ Trịnh Hồng Đức, công nghệ quét 3D trước hết là phương tiện để tìm hiểu sâu hơn về lịch sử, văn hóa và những thành tựu thủ công truyền thống.

Chia sẻ tại workshop, nghệ sĩ cho biết anh bắt đầu tiếp cận kỹ thuật này từ mong muốn đưa những sản phẩm, kiến tạo và tác phẩm của người lao động, nghệ nhân xưa vào thực hành nghệ thuật hiện đại.

“Đó là một cách để mình mang tay nghề của cha ông đến với những tác phẩm nghệ thuật mà mình đang thực hiện”, nghệ sĩ Vũ Trịnh Hồng Đức chia sẻ.

Theo anh, phần lớn tác phẩm của mình đều chịu ảnh hưởng từ văn hóa Việt Nam, đặc biệt là những ấn tượng về nghệ thuật điêu khắc và di sản văn hóa Huế. Là người gốc miền Trung, việc khai thác những chất liệu này còn mang ý nghĩa cá nhân đối với hành trình sáng tạo của nghệ sĩ.

Từ cách tiếp cận ấy, công nghệ không đơn thuần tái tạo hình dáng một hiện vật, mà còn giúp nghệ sĩ tiếp cận những đặc điểm tạo hình, đường nét và dấu ấn kỹ thuật của người xưa. Những yếu tố này có thể được nghiên cứu, diễn giải và phát triển thành các tác phẩm mới mà vẫn duy trì mối liên hệ với nguồn cảm hứng ban đầu.

Việc chia sẻ kỹ thuật quét 3D với cộng đồng sáng tạo cũng xuất phát từ mong muốn mở rộng số người có khả năng tiếp cận và thực hành phương pháp này.

Theo nghệ sĩ Vũ Trịnh Hồng Đức, ứng dụng chất liệu văn hóa Việt Nam trong sáng tạo số vẫn là một hướng đi còn nhiều dư địa phát triển. Khi các công cụ trở nên dễ tiếp cận hơn, nghệ sĩ, nhà thiết kế và những người quan tâm đến di sản có thêm điều kiện để thử nghiệm các phương thức biểu đạt mới.

Khi người trẻ tiếp cận di sản bằng công nghệ

Workshop thu hút những bạn trẻ quan tâm đến thiết kế đồ họa, công nghệ 3D và nghệ thuật số. Với nhiều người, đây là lần đầu tiên họ được tìm hiểu trực tiếp quy trình tạo mô hình ba chiều từ dữ liệu hình ảnh.

Bạn Thời Chí Dũng, một sinh viên tham gia chương trình, cho biết mong muốn tìm hiểu thêm về công nghệ 3D và khám phá sự khác biệt giữa phương pháp quét, tái dựng hiện vật với các hình thức dựng hình thông thường mà mình từng tiếp cận.

Chí Dũng (ở giữa bên trái) cùng những người bạn trải nghiệm Workshop “Cổ vật chuyển động”. Ảnh: Hanoicreativecity.com

Trong khi đó, Kim Anh, sinh viên ngành thiết kế đồ họa tại Đại học FPT, quan tâm đến quá trình xây dựng mô hình từ những bước đầu tiên.

“Em muốn xem quy trình dựng một mô hình 3D diễn ra như thế nào. Trước đây bọn em chưa được tiếp xúc với công nghệ này nên muốn tìm hiểu xem quá trình thực hiện có khó khăn hay không”, Kim Anh chia sẻ.

Những câu hỏi của người tham gia cho thấy sức hấp dẫn của hoạt động không chỉ nằm ở công cụ kỹ thuật, mà còn ở cơ hội trực tiếp khám phá một phương thức làm việc mới.

Đối với sinh viên thiết kế, việc tiếp cận công nghệ quang trắc ảnh có thể mở rộng khả năng sử dụng chất liệu từ thế giới thực trong sáng tạo thị giác. Với những người quan tâm đến di sản, đây còn là một cách tìm hiểu kỹ hơn về hình dáng, cấu trúc và đặc điểm thẩm mỹ của những hiện vật truyền thống.

Từ những trải nghiệm ban đầu, workshop gợi mở khả năng kết nối giữa các lĩnh vực vốn thường được tiếp cận riêng biệt: nghiên cứu văn hóa, bảo tồn hiện vật, thiết kế đồ họa và nghệ thuật số.

Trong bối cảnh Hà Nội đang thúc đẩy phát triển các ngành công nghiệp văn hóa, những hoạt động thực hành như “Cổ vật chuyển động” góp phần đưa công nghệ sáng tạo đến gần hơn với cộng đồng, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Dẫu vậy, mô hình kỹ thuật số không thể thay thế hoàn toàn hiện vật gốc, cũng như những tri thức về chất liệu, kỹ thuật chế tác và bối cảnh văn hóa đã hình thành nên hiện vật ấy. Giá trị của công nghệ nằm ở khả năng hỗ trợ lưu giữ, nghiên cứu và mở rộng những hình thức tiếp cận di sản.

Từ một hình ảnh được tái dựng thành mô hình ba chiều, người trẻ có thể bắt đầu hành trình khám phá những câu chuyện văn hóa phía sau hiện vật. Và từ những dữ liệu ấy, các nghệ sĩ, nhà thiết kế có thể tiếp tục tìm kiếm cách biểu đạt mới, để di sản không chỉ được gìn giữ mà còn trở thành nguồn cảm hứng sáng tạo trong đời sống hôm nay.