Đóng

“Giúp nhau làm nghề”: Khi người làm thủ công nhận ra giá trị của nhau

Trong hành trình phát triển nghề thủ công, giá trị của một sản phẩm không chỉ nằm ở kỹ thuật chế tác mà còn ở tri thức, bản sắc sáng tạo và những câu chuyện phía sau. Từ chương trình “Giúp nhau làm nghề – Craft Toolkit Hanoi 2026”, nghệ sĩ thêu Phạm Ngọc Trâm chia sẻ góc nhìn về cách người làm nghề nhận diện giá trị của chính mình, học hỏi lẫn nhau và tìm hướng phát triển bền vững.

Năm ngày cùng học, hai tuần cùng làm

Trong một căn phòng tại 47 Tràng Tiền, những người làm thủ công ngồi quanh chiếc bàn lớn, cùng xem bản thiết kế, trao đổi kinh nghiệm và thảo luận về công việc của mình. Bên cạnh những sản phẩm hoàn thiện là vật liệu, dụng cụ và những thử nghiệm còn dang dở. Người tham gia không chỉ giới thiệu những gì đã làm được mà còn chia sẻ cả những khó khăn trong hành trình theo đuổi nghề.

Đó là không khí của “Mở Xưởng”, hoạt động thuộc chương trình “Giúp nhau làm nghề – Craft Toolkit Hanoi 2026”, khai mạc ngày 15/11 trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026.

Chương trình do Hội đồng Anh khởi xướng và tài trợ, nghệ sĩ thêu Phạm Ngọc Trâm, người sáng lập Meo Meo Atelier, tổ chức và điều phối, phối hợp cùng Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026.

Với tinh thần “5 ngày cùng học, 2 tuần cùng làm”, chương trình quy tụ 10 nhà sáng tạo thủ công, kết nối những kinh nghiệm và cách thực hành nghề khác nhau.

Trước khi bước vào giai đoạn Mở Xưởng, các học viên đã tham gia khóa tập huấn từ ngày 8 đến 12/11. Nội dung trải rộng từ xác định mục tiêu, phát triển sản phẩm, xây dựng câu chuyện thương hiệu, tiếp cận khách hàng đến quản lý tài chính và phát triển bền vững.

Nền tảng của chương trình là Craft Toolkit, bộ công cụ do Hội đồng Anh phối hợp với tổ chức Applied Arts Scotland phát triển trong khuôn khổ sáng kiến Crafting Futures. Được thiết kế dành cho nghệ nhân, nhà thiết kế và những người làm thủ công, bộ công cụ giúp người sử dụng xây dựng kế hoạch phát triển hoạt động nghề nghiệp, từ xác định mục tiêu đến tổ chức kinh doanh.

Sau giai đoạn triển khai tại Hội An, mô hình được tiếp tục thử nghiệm ở Hà Nội, với những điều chỉnh phù hợp thực tế của cộng đồng sáng tạo thủ công Việt Nam.

Điểm khác biệt của chương trình nằm ở cách kết hợp giữa học tập và thực hành. Các học viên không chỉ tiếp nhận kiến thức mà còn cùng tổ chức một không gian giới thiệu sản phẩm, gặp gỡ công chúng, thực hiện các hoạt động trải nghiệm và tìm kiếm cơ hội cộng tác.

Khi người làm nghề nhận ra giá trị của nhau

Trong cuộc trao đổi với phóng viên, nghệ sĩ thêu Phạm Ngọc Trâm cho rằng một trong những thay đổi quan trọng của thế hệ sáng tạo thủ công hiện nay là cách nhìn nhận về nghề.

Nghệ sĩ thêu Pham Ngọc Trâm. Ảnh: NVCC

Theo chị, trước đây, hoạt động thủ công thường được xem chủ yếu như một ngành sản xuất, trong đó năng suất và sản lượng được đặt lên hàng đầu. Nhưng với nhiều người làm nghề hôm nay, giá trị của công việc còn nằm ở tri thức, khả năng nghiên cứu, bản sắc sáng tạo và những đóng góp cho cộng đồng.

“Tức là không chỉ có tay nữa mà còn có não, có tim”, chị Trâm nói.

Từ kinh nghiệm khởi nghiệp với Meo Meo Atelier năm 2014, chị nhận thấy những người làm thủ công rất cần kiến thức kinh doanh, nhưng không phải mô hình kinh doanh thông thường nào cũng phù hợp.

Một người nghệ sĩ, nghệ nhân hay nhà thiết kế độc lập thường khởi đầu từ niềm yêu thích chất liệu, kỹ thuật hoặc mong muốn gìn giữ một giá trị văn hóa. Hiệu quả tài chính là điều cần thiết để tiếp tục công việc, nhưng không phải động lực duy nhất quyết định lựa chọn của họ.

Vì vậy, theo chị, việc hỗ trợ người làm thủ công cần bắt đầu từ việc giúp họ nhận diện giá trị riêng, sau đó mới tìm cách chuyển những giá trị ấy thành sản phẩm, dịch vụ và nguồn thu phù hợp.

“Quan trọng nhất là nhìn thấy giá trị của nhau”, chị Trâm nhấn mạnh.

Trong quá trình học tập, những người có kinh nghiệm thiết kế, nghiên cứu vật liệu, bán hàng hoặc truyền thông có thể đóng góp cho nhau những góc nhìn khác biệt. Một người giỏi chuyên môn nhưng chưa biết cách tiếp cận khách hàng có thể nhận được hỗ trợ từ người có kinh nghiệm thị trường. Ngược lại, những kiến thức chuyên sâu về kỹ thuật và văn hóa nghề lại trở thành nguồn tham khảo cho các thành viên khác.

Sự chia sẻ ấy không chỉ diễn ra trong các buổi học chính thức.

Chị Trâm kể rằng một số người tham gia ban đầu còn dè dặt khi nói về nghề nghiệp, nhất là những khó khăn hoặc những nỗ lực chưa được người khác thấu hiểu. Nhưng qua những câu hỏi về hành trình làm nghề, sự lắng nghe và trao đổi đã giúp họ tìm thấy những trải nghiệm tương đồng.

Có những người mới bắt đầu công việc được vài tháng, nhưng đã hình thành quan điểm thiết kế và hướng sáng tạo riêng. Việc được các thành viên khác ghi nhận giúp họ thêm tự tin vào lựa chọn của mình.

Ở chiều ngược lại, những người có nhiều năm kinh nghiệm cũng có dịp nhìn lại cách làm quen thuộc, nhận ra những khả năng hợp tác mà trước đó chưa từng nghĩ đến.

Nghệ nhân thêu Phạm Ngọc Trâm chia sẻ tại chương trình “Giúp nhau làm nghề – Craft Toolkit Hanoi 2026”. Ảnh: BTC

Từ di sản nghề đến năng lực sáng tạo

Tại không gian Mở Xưởng, các thực hành nghề khác nhau được giới thiệu thông qua sản phẩm, vật liệu và những câu chuyện phía sau quá trình sáng tạo.

Trong số những người tham gia có anh Nguyễn Công Đạt, người theo đuổi việc khôi phục và phát huy nghề khắc in mộc bản Thanh Liễu. Những bản khắc và sản phẩm in truyền thống được anh giới thiệu như một cách đưa công chúng tiếp cận kỹ thuật nghề, đồng thời tìm kiếm khả năng ứng dụng trong đời sống hôm nay.

Một hướng đi khác được thể hiện qua SOi Handmade, thương hiệu đồng sáng lập bởi anh Hồ Đăng Chính tại Hội An. Từ nguồn vải vụn, những người làm nghề phát triển các sản phẩm thủ công mới, đồng thời gắn hoạt động sản xuất với mục tiêu tạo sinh kế cho cộng đồng.

Những trường hợp này cho thấy sự đa dạng trong cách tiếp cận thủ công đương đại: có người tập trung phục hồi kỹ thuật truyền thống, có người nghiên cứu vật liệu, có người tìm cách phát triển sản phẩm mới từ nguồn nguyên liệu sẵn có.

Tuy nhiên, để duy trì hoạt động lâu dài, người làm nghề không thể chỉ dựa vào kỹ năng chế tác.

Một sản phẩm thủ công có thể cần nhiều năm nghiên cứu, thử nghiệm và hoàn thiện, nhưng những giá trị tích lũy trong quá trình ấy không phải lúc nào cũng được khách hàng nhận biết.

Nghệ sĩ Phạm Ngọc Trâm dẫn câu chuyện từ một người hướng dẫn trong chương trình tại Hội An: phía sau một sản phẩm lụa tơ tằm chất lượng cao, in họa tiết hai mặt là cả quá trình đầu tư và phát triển kỹ thuật kéo dài. Khi được chia sẻ câu chuyện này, nhiều người tham gia nhận ra những khó khăn mình gặp phải cũng là trải nghiệm chung của những người đã đi trước.

Đó là lý do chương trình dành sự quan tâm đến kỹ năng kể chuyện sản phẩm, định vị khách hàng, quản lý dòng tiền và xây dựng kế hoạch phát triển.

Bên cạnh đó là việc nghiên cứu, ghi chép và lưu giữ tri thức nghề.

Theo chị Trâm, trong một khảo sát nhỏ với 10 thành viên, sáu người cho biết đã hoặc đang viết sách về lĩnh vực mình theo đuổi. Kết quả này gợi ra một nhu cầu đáng chú ý: những người thực hành thủ công không chỉ muốn tạo ra sản phẩm mà còn muốn hệ thống hóa và chia sẻ kiến thức tích lũy.

Đối với các nghề truyền thống, việc lưu giữ tri thức có ý nghĩa đặc biệt. Những hiểu biết về vật liệu, kỹ thuật, công cụ và kinh nghiệm thực hành nếu chỉ tồn tại trong phạm vi cá nhân sẽ khó được tiếp nối rộng rãi.

Khi người làm nghề có khả năng nghiên cứu, ghi chép, giảng dạy và hợp tác liên ngành, giá trị của nghề cũng có cơ hội được mở rộng ra ngoài sản phẩm vật chất.

Thử nghiệm một cộng đồng sáng tạo cùng phát triển

Diễn ra đến ngày 28/11, Mở Xưởng còn là một bước thử nghiệm mô hình “Craft and Design Hub – Cộng xã sáng tạo”, hướng tới hình thành môi trường làm việc chung dành cho những người thực hành thủ công và thiết kế.

Tại đây, các thành viên cùng chia sẻ không gian, giới thiệu sản phẩm, trao đổi tri thức và triển khai những hoạt động thực hành với công chúng.

Theo nghệ sĩ Phạm Ngọc Trâm, việc cùng tổ chức một chương trình cũng đem đến những bài học thực tế về phân công công việc, phối hợp giữa các cá nhân và xử lý những khác biệt trong cách làm.

Một người quen làm việc độc lập có thể rất thành thạo chuyên môn, nhưng khi tham gia dự án chung lại cần thêm năng lực giao tiếp, quản lý và hợp tác. Đó cũng là những kỹ năng quan trọng đối với các hoạt động thuộc lĩnh vực kinh tế sáng tạo.

Chị Trâm ví cộng đồng sáng tạo như một khu rừng, nơi mỗi cá nhân có đặc điểm và cách phát triển riêng, nhưng vẫn có thể cùng tồn tại và hỗ trợ nhau.

Từ những cuộc gặp gỡ, các buổi thực hành đến những trao đổi không chính thức, chương trình đang thử nghiệm cách tổ chức một cộng đồng mà sự khác biệt về chuyên môn trở thành nguồn lực chung.

Đây cũng là một hướng tiếp cận đáng quan tâm trong bối cảnh Hà Nội thúc đẩy phát triển các ngành công nghiệp văn hóa. Bên cạnh các hoạt động giới thiệu sản phẩm và tôn vinh nghệ nhân, việc nâng cao năng lực quản trị, kết nối thị trường và tạo môi trường hợp tác có thể góp phần giúp những người làm nghề phát triển bền vững hơn.

Tất nhiên, một chương trình tập huấn hay hai tuần làm việc chung chưa thể giải quyết mọi khó khăn của nghề thủ công. Khả năng duy trì mạng lưới sau sự kiện, hình thành hợp tác thực chất và tạo nguồn thu ổn định vẫn cần được kiểm chứng qua thời gian.

Nhưng từ “Giúp nhau làm nghề”, một cách tiếp cận đã được đặt ra khá rõ: phát triển thủ công không chỉ là làm ra những sản phẩm đẹp, mà còn là bồi đắp tri thức, năng lực tự chủ và khả năng kết nối của chính những người sáng tạo.

Và trong một cộng đồng mà mỗi người đều có thể học hỏi, hỗ trợ người khác, những giá trị nghề nghiệp có thêm cơ hội được tiếp nối, làm mới và lan tỏa.

Thông tin chương trình: “Giúp nhau làm nghề – Craft Toolkit Hanoi 2026”, hoạt động Mở Xưởng diễn ra từ ngày 15 đến 28/11/2026 tại số 47 Tràng Tiền, Hà Nội, trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026. Thời gian đón khách theo chương trình công bố: 9h–17h hằng ngày.