Đóng

Nghề thủ công

Gốm sứ Bát Tràng – Niềm tự hào của người Hà Nội

Bát Tràng là một ngôi làng cổ khoảng 500 tuổi, nằm cách thủ đô Hà Nội chừng 10km về phía Ðông Nam, bên tả ngạn sông Hồng, trước đây thuộc tỉnh Bắc Ninh nay thuộc huyện Gia Lâm, ngoại thành Hà Nội

Chợ Gốm Bát Tràng ngày xưa

Theo truyền khẩu từ nhiều thế hệ trước, sau khi nhà Lý dời đô từ Hoa Lư đến Đại La và đổi tên thành Thăng Long, được phép vua, thợ thủ công nghề gốm của các làng Vĩnh Ninh Tràng, Bồ Xuyên, Bạch Bát (Thanh Hóa – Ninh Bình) đến Bạch Thổ Phường mở lò, lập làng, sản xuất gốm, gạch cho nhà nước phong kiến. Trải nhiều thế hệ, tên Bạch Thổ Phường thành Bát Tràng. Gia phả nhiều dòng họ ở Bát Tràng còn ghi rõ việc đưa nghề gốm thủ công đến Bạch Thổ Phường lập nghiệp. Quá trình chuyển cư từ quê cũ đến quê mới diễn ra trong nhiều thế kỷ, nhiều nhất là vào đời nhà Trần cuối thế kỷ XIV, Lê Sơ và Lê Trung Hưng. Sở dĩ người dân Bồ Bát chọn vùng đất này để lập nghiệp vì ở đây có đất sét trắng-một nguồn nguyên liệu tốt để cho ra những sản phẩm gốm có chất lượng cao. Hơn nữa, vùng đất này nằm cạnh bờ sông Nhị tức sông Hồng sẽ thuận lợi cho việc giao thông, chuyên chở và trao đổi hàng hóa.

Vào đầu thế kỷ XIX, khi nhà Nguyễn xây kinh thành Huế và các lăng tẩm đều huy động người làng Bát Tràng sản xuất gạch cho các công trình trên.

Gốm Bát Tràng trước đây

Bình Gốm men trắng (thời Lý, thế kỷ XI – XIII)

Đồ gốm Bát Tràng nổi tiếng trong nước và quốc tế. Để làm ra đồ gốm người thợ gốm phải qua các khâu: chọn đất, xử lý pha chế đất, tạo dáng, tạo hoa văn, phủ men và cuối cùng là nung sản phẩm. Kinh nghiệm truyền đời của dân làng gốm Bát Tràng là “Nhất xương, nhì da, thứ ba dạc lò”. Người thợ gốm quan niệm hiện vật gốm không khác nào một cơ thể sống, một vũ trụ thu nhỏ, có sự kết hợp hài hòa của Ngũ hành là kim, mộc, thuỷ, hoả và thổ. Sự phát triển của nghề nghiệp được xem như là sự hanh thông của Ngũ hành mà sự hanh thông của Ngũ hành lại nằm trong quá trình lao động sáng tạo với những quy trình kĩ thuật chặt chẽ, chuẩn xác. Sản phẩm gốm Bát Tràng đã được đưa sang Trung Hoa bằng con đường ngoại giao, thương mại từ rât sớm

Nguyên liệu chính để sản xuất gốm là đất sét. Trước đây, ở Bát Tràng có mỏ đất sét trắng; đến thế kỷ XVIII, nguồn đất sét trắng tại đây đã cạn kiệt nên người dân Bát Tràng buộc phải đi tìm nguồn đất mới tại một số tỉnh phía Bắc. Việc xử lý, pha chế đất làm nguyên liệu sản xuất gốm sứ nhằm loại bỏ một số tạp chất trong đất. Ngoài ra, tuỳ theo yêu cầu của từng loại gốm khác nhau mà có thể có những cách pha chế đất khác nhau để tạo ra sản phẩm phù hợp.

Từ vài thập kỷ nay, sức sống của làng nghề truyền thống vẫn được thổi lên bởi ngàn lò gốm cháy rực suốt ngày đêm. Hiện nay, ở Bát Tràng nhiều lò gốm đã không dùng than, củi hay rơm rạ để đốt lò mà đã dùng lò công nghiệp đốt bằng ga nên hạn chế được sự ô nhiễm môi trường đồng thời cũng giảm được lượng phế phẩm.

Đề tài phổ biến của các sản phẩm gốm Bát Tràng là hình rồng, phượng, câu thơ đối, hoa văn, cảnh người, cảnh hoa, cảnh thiên nhiên…đều phản ánh đời sống tâm linh và triết lý của con người Việt Nam.

Thống trang trí hoa sen, cúc dây ( Thời Trần, thế kỷ XIII – XIV)

Bình gốm hoa lam (Thời Lê Sơ, thế kỷ XV)

Từ các thế kỷ trước, gốm Bát Tràng chủ yếu là đồ thờ. Về sau gốm Bát Tràng đã có nhiều đồ gia dụng, phổ biến nhất là bát, đĩa, bình, lọ, ấm chén. Và ngày nay, gốm Bát Tràng đã có khá nhiều mặt hàng phong phú về chủng loại và kiểu dáng, bao gồm cả những mặt hàng mỹ nghệ như đĩa treo tường, lọ hoa, con giống, tượng phiên bản và phù điêu với kỹ thuật và công nghệ cao. Các bộ sưu tập gốm sứ Bát Tràng đã đạt tới đỉnh cao của nghệ thuật và kỹ thuật chế tạo đồ gốm sứ ở Việt Nam
Sản phẩm gốm sứ Bát Tràng không những nổi tiếng trong cả nước mà còn được xuất khẩu sang nhiều nước trên thế giới từ năm 1990 như Nhật Bản, Hàn Quốc, Mỹ và các nước trong khối EU. Nhiều sản phẩm gốm cổ Bát Tràng đang được lưu trữ tại một số viện bảo tàng lớn trên thế giới như Viện bảo tàng Royaux-Bỉ, Viện bảo tàng Guimet-Pháp

Những sản phẩm gốm (thế kỷ XV – XVII)

 

Gốm Bát Tràng ngày nay

Gốm Bát Tràng được trang trí để cho ra sản phẩm đẹp mắt

Từ  năm 2002, các nghệ nhân Bát Tràng bắt đầu liên kết để sản xuất và tiêu thụ sản phẩm thông qua Hiệp hội gốm sứ Bát Tràng. Những thành viên của hiệp hội không chỉ là những gia đình sản xuất gốm mà còn có cả các công ty kinh doanh gốm sứ. Thông qua hiệp hội, người Bát Tràng có cơ hội tìm hiểu, nắm bắt thông tin về thị trường, các kiến thức mới trong công nghệ sản xuất gốm sứ, phương thức buôn bán thời thương mại điện tử và cách nâng cao năng lực cạnh tranh.
Mới đây, Hiệp hội gốm sứ Bát Tràng đã thành lập Trung tâm xúc tiến xuất khẩu Bát Tràng và tiến hành xây dựng thương hiệu “Bát Tràng Việt Nam-1.000 năm truyền thống”.

Sản phẩm gốm Bát Tràng với chất lượng cao và mẫu mã đẹp