Từ hoạt động của Đoài To The West tại Yên Xuân, KTS Trần Huy Ánh đặt ra một vấn đề rộng hơn đối với mạng lưới sáng tạo Hà Nội: trong khi nhiều nguồn lực và hoạt động vẫn tập trung ở nội đô, những không gian ngoại thành giàu tiềm năng văn hóa phải tự xoay xở với điều kiện hạn chế. Theo ông, khu vực này cần được hỗ trợ nhiều hơn về truyền thông và những cơ chế linh hoạt để có thể phát triển bền vững.

Những ngày cuối tháng 10, tác phẩm sắp đặt “SE” tại Đoài To The West – Xóm Đoài tiếp tục thu hút sự chú ý sau khi ra mắt ngày 17/10.

Gần 200 cột gỗ cháy từ những cấu kiện nhà cổ được dựng thành một sắp đặt ngoài trời, kết nối với những dải thổ cẩm nhuộm tự nhiên. Dự án là kết quả hợp tác giữa nghệ sĩ Khuất Văn Thắng, MÔ he Creative Hub và Hoa Tiến Brocade, đưa nghề mộc, dệt thổ cẩm và nghệ thuật đương đại vào một cuộc đối thoại mới.

HanoiCreativeCity.com đã giới thiệu “SE” ở hai lớp câu chuyện: sự gặp gỡ giữa nghề thủ công với thiết kế đương đại, và việc tái sinh những vật liệu tưởng như đã kết thúc vòng đời.

Thông tin mới được Báo Nhân Dân công bố ngày 2/11 đưa câu chuyện đi xa hơn tác phẩm cụ thể, tới câu hỏi về điều kiện tồn tại của những không gian sáng tạo nằm ngoài khu vực trung tâm Hà Nội.

Ngoại thành có tài nguyên, nhưng thiếu lực đỡ

Theo KTS Trần Huy Ánh, Hội Kiến trúc sư Hà Nội, việc các nghệ sĩ lựa chọn vùng ngoại thành để kiến tạo một không gian văn hóa như Đoài To The West là một hướng đi đáng chú ý.

Ở đây, giá trị không được tạo ra bằng cách dựng lại một phiên bản di sản mang tính trình diễn, mà được hình thành từ chính cảnh quan, vật liệu, nghề truyền thống và đời sống của cộng đồng địa phương.

Thưởng thức công chiêng của bà con người Mường tại Yên Xuân. Ảnh: Báo Hànộimới

Đoài To The West nằm tại Yên Xuân, vùng chuyển tiếp giữa không gian văn hóa xứ Đoài và khu vực cư trú của cộng đồng Mường. Chính vị trí này tạo điều kiện để các hoạt động sáng tạo kết nối nhiều lớp văn hóa thay vì chỉ khai thác một di sản đơn lẻ.

Tuy nhiên, KTS Trần Huy Ánh cũng chỉ ra một khoảng trống.

Theo ông, nguồn lực hỗ trợ cho hoạt động sáng tạo hiện vẫn tập trung nhiều ở nội đô. Trong khi đó, các điểm sáng tạo vùng ven phải tự xoay xở với nguồn lực hạn chế, từ tổ chức chương trình đến tiếp cận công chúng.

Khoảng cách địa lý cũng tạo ra một bất lợi khác.

Một không gian nằm trên tuyến giao thông liên tỉnh có thể rất dễ bị bỏ qua nếu không có hệ thống nhận diện, thông tin và truyền thông đủ mạnh để biến nó thành một điểm đến.

Từ thực tế đó, KTS Trần Huy Ánh đề xuất cần tăng cường hỗ trợ truyền thông và xây dựng những cơ chế hỗ trợ linh hoạt, phù hợp hơn với đặc điểm của các không gian sáng tạo vùng ven.

Một câu hỏi mới sau khi mạng lưới đã hình thành

Nhận định này đáng chú ý trong bối cảnh Hà Nội đã bước qua giai đoạn chỉ đơn thuần thống kê các không gian sáng tạo.

Cuối năm 2025, Thành phố công bố Mạng lưới Không gian Văn hóa Sáng tạo Hà Nội với 82 thành viên. Đoài Creative của Hợp tác xã Xứ Đoài là một trong những đơn vị được cấp chứng nhận tham gia mạng lưới.

Từ đó, câu hỏi không còn chỉ là Hà Nội có bao nhiêu không gian sáng tạo, mà là các không gian ấy được hỗ trợ như thế nào để tiếp tục hoạt động.

Đây là vấn đề đặc biệt quan trọng với khu vực ngoại thành.

Trong nội đô, một gallery, studio hay tổ hợp sáng tạo có thể tiếp cận tương đối dễ với công chúng, trường đại học, doanh nghiệp, nghệ sĩ và truyền thông.

Ở vùng ven, một không gian thường phải đồng thời giải nhiều bài toán hơn: giao thông, nhận diện điểm đến, tổ chức hoạt động, kéo công chúng tới địa phương và xây dựng nguồn thu để duy trì vận hành.

Nếu cùng áp dụng một mô hình hỗ trợ, khả năng phát triển của hai nhóm không gian sẽ rất khác nhau.

Đoài đang mở rộng khỏi một địa chỉ

Câu chuyện của Đoài cho thấy rõ quá trình này.

Đoài Creative ban đầu hình thành trong lõi làng cổ Đường Lâm. Từ một điểm nhỏ, mô hình dần mở rộng thành Đoài Community, Đoài Studio, Bếp Làng, Xưởng Đoài và tuyến Cổng Đoài – Xưởng Đoài.

Ngày 20/8/2026, Xóm Đoài tiếp tục được khai mở tại Yên Xuân, cách Đường Lâm gần 20 km.

HanoiCreativeCity.com từng gọi đây là bước chuyển từ một điểm sáng tạo sang một mạng lưới không gian của xứ Đoài.

Sự xuất hiện của “SE” tiếp tục cho thấy mô hình ấy không chỉ mở rộng về địa điểm. Nó bắt đầu tạo ra những thực hành nghệ thuật mới dựa trên vật liệu địa phương, nghề thủ công và sự tham gia của cộng đồng.

Nghệ sĩ Khuất Văn Thắng cho biết định hướng tiếp theo là tiếp tục phát triển Đoài To The West thành một không gian sáng tạo mở, tăng các hoạt động giao lưu và tạo thêm cơ hội để nghệ nhân, người cao tuổi cùng những cộng đồng văn hóa địa phương tham gia.

Như vậy, Đoài đang thử nghiệm một mô hình mà giá trị của không gian sáng tạo không nằm chủ yếu ở cơ sở vật chất, mà ở khả năng kết nối con người, ký ức, cảnh quan và hoạt động văn hóa.

Cần nhìn mạng lưới theo địa bàn, không chỉ theo số lượng

Hà Nội hiện xác định việc phát triển không gian sáng tạo là một cấu phần của chiến lược xây dựng Thành phố Sáng tạo và phát triển công nghiệp văn hóa.

Các kế hoạch năm 2026 cũng nhấn mạnh việc khảo sát những địa điểm tiềm năng, mở rộng mạng lưới và đưa hoạt động sáng tạo ra nhiều khu vực của Thành phố.

Tuy nhiên, từ trường hợp Đoài To The West, nhận định của KTS Trần Huy Ánh gợi ra một yêu cầu tiếp theo: mạng lưới không chỉ cần đông hơn mà còn cần phân bố và được hỗ trợ phù hợp hơn.

Ngoại thành Hà Nội sở hữu một nguồn lực rất khác nội đô: làng nghề, di sản làng xã, cảnh quan tự nhiên, tri thức bản địa và những cộng đồng còn duy trì các thực hành văn hóa sống.

Nếu các không gian sáng tạo tại đây có thêm điều kiện kết nối với truyền thông, trường đại học, nghệ sĩ, doanh nghiệp du lịch và mạng lưới sáng tạo chung của Thành phố, chính những khác biệt này có thể trở thành lợi thế.

Đó cũng là câu hỏi mà Đoài To The West đang đặt ra sau “SE”.

Không chỉ là một tác phẩm có thể thu hút bao nhiêu người xem, mà là một không gian sáng tạo ngoài trung tâm cần những điều kiện gì để sống lâu dài cùng cộng đồng nơi nó hình thành.

Câu trả lời cho vấn đề đó sẽ quyết định liệu mạng lưới sáng tạo Hà Nội có thực sự lan tỏa ra toàn Thành phố, hay vẫn chủ yếu tập trung ở những địa bàn vốn đã có lợi thế về nguồn lực và công chúng.

Nguồn tổng hợp

• Báo Nhân Dân, “Sáng tạo cho vùng đệm văn hóa Việt – Mường”, 2/11/2026.
• Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội, thông tin về Mạng lưới Không gian Văn hóa Sáng tạo Hà Nội và hoạt động phát triển hệ sinh thái sáng tạo Thủ đô.
• HanoiCreativeCity.com, các bài “Đoài Creative: Từ một điểm sáng tạo đến một mạng lưới không gian của xứ Đoài”, “‘SE’ tại Xóm Đoài: Khi nghề thủ công bước vào không gian thiết kế đương đại” và “Gần 200 cột gỗ cháy được tái sinh trong tác phẩm ‘SE’ tại Xóm Đoài”.