Sau khi được công nhận là Làng thủ công thế giới về tác phẩm chạm khắc gỗ tâm linh và sơn mài mạ vàng, Sơn Đồng đang chuyển sang bước tiếp theo: nghiên cứu sản phẩm du lịch, kết nối doanh nghiệp lữ hành và điều chỉnh sản phẩm thủ công để phù hợp hơn với khách tham quan. Trước mắt, địa phương định hướng xây dựng từ 1–2 tour mẫu, nhưng các tuyến hiện vẫn trong giai đoạn nghiên cứu.

Sơn Đồng đang phối hợp với ngành văn hóa, du lịch và các doanh nghiệp lữ hành để tìm hướng đưa nghề điêu khắc, sơn mỹ nghệ cùng hệ thống di tích, không gian làng và đời sống người thợ vào những sản phẩm du lịch có thể khai thác thực tế.

Theo Báo Nhân Dân, làng nghề hiện có gần 400 cơ sở sản xuất, kinh doanh, gồm 351 cơ sở trực tiếp làm nghề chạm khắc, sơn thếp và 46 hộ kinh doanh sản phẩm. Bên cạnh nghề truyền thống, trên địa bàn xã còn có 23 di tích cấp quốc gia, 14 di tích cấp thành phố và 14 lễ hội truyền thống.

Đây là nguồn tài nguyên đáng kể, nhưng du lịch tại Sơn Đồng hiện vẫn phát triển khá hạn chế. Các đoàn khách chủ yếu đến tự phát; làng nghề chưa trở thành điểm dừng thường xuyên trong chương trình của các doanh nghiệp lữ hành.

Ngày 22/10, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội phối hợp với UBND xã Sơn Đồng tổ chức chương trình khảo sát và Hội nghị “Nâng cấp chất lượng dịch vụ và kết nối điểm đến du lịch của xã Sơn Đồng với các doanh nghiệp lữ hành trên địa bàn thành phố Hà Nội”.

Đoàn khảo sát đã tìm hiểu Đền Thượng, chùa Diên Phúc, đình làng Sơn Đồng, Trung tâm thiết kế sáng tạo và một số cơ sở sản xuất, qua đó đánh giá điều kiện đón khách và khả năng kết nối các điểm thành một hành trình.

Đoàn đại biểu khảo sát, tìm hiểu, trải nghiệm tại Trung tâm thiết kế sáng tạo Sơn Đồng. Ảnh: Báo Điện tử Chính phủ

Nghiên cứu 1–2 tour mẫu

Một trong những vấn đề được đặt ra là Sơn Đồng cần chuyển từ những điểm tham quan rời rạc sang chương trình có tuyến, thời lượng và nội dung trải nghiệm cụ thể.

Bà Đặng Thị Thọ, Trưởng đại diện Phoenix Voyages, đề xuất xây dựng 3–4 phương án tham quan, trong đó mỗi phương án có thể kết nối điểm tìm hiểu Tổ nghề, bảo tàng và ít nhất hai cơ sở sản xuất. Khi có sơ đồ tuyến và nội dung thống nhất, các doanh nghiệp lữ hành mới có cơ sở để giới thiệu, xây dựng giá tour và đưa khách tới làng nghề thường xuyên.

Ở cấp độ triển khai, UBND xã Sơn Đồng cho biết trước mắt địa phương định hướng phối hợp với nghệ nhân, cơ sở sản xuất và doanh nghiệp để nghiên cứu xây dựng từ 1–2 tour mẫu.

Như vậy, các tuyến tham quan mới ở giai đoạn đề xuất và thử nghiệm, chưa phải sản phẩm du lịch đã chính thức được đưa vào khai thác.

Ngoài xây dựng tuyến, Sơn Đồng còn phải giải quyết những điều kiện phục vụ cơ bản như bãi đỗ xe, nhà vệ sinh công cộng, biển chỉ dẫn, điểm đón tiếp, hệ thống thuyết minh và kỹ năng phục vụ khách tại các cơ sở sản xuất.

Các chuyên gia cũng đề xuất xây dựng bản đồ số, mã QR và tư liệu giới thiệu để doanh nghiệp lữ hành và du khách dễ tiếp cận thông tin hơn.

Từ xem sản phẩm đến trải nghiệm cách sản phẩm được tạo ra

Một hướng được các doanh nghiệp du lịch đặc biệt quan tâm là đưa quá trình làm nghề trở thành một phần của trải nghiệm.

Thay vì chỉ đưa khách tới xem tượng, đồ thờ hay sản phẩm mỹ nghệ đã hoàn thiện, các cơ sở có thể tổ chức để du khách quan sát nghệ nhân chạm khắc, tìm hiểu kỹ thuật sơn son thếp vàng và thực hành một số công đoạn phù hợp.

Khi đó, nghệ nhân không chỉ là người sản xuất mà còn trở thành người kể câu chuyện về nghề, giải thích ý nghĩa của đường nét, kỹ thuật và các giá trị văn hóa gắn với từng sản phẩm.

Định hướng này phù hợp với đặc điểm của Sơn Đồng, nơi hoạt động sản xuất vẫn diễn ra trong các xưởng nghề nằm giữa không gian cư trú. Các chuyên gia lưu ý việc đón khách cần được tổ chức theo nhịp sản xuất thực tế, tránh biến quá trình làm nghề thành những màn trình diễn thiếu tự nhiên.

Một lợi thế khác có thể được đưa vào hành trình là hệ thống di tích, nơi thờ Tổ nghề, các dòng họ và những câu chuyện lịch sử của địa phương. Việc kết nối di sản vật thể với đời sống nghề có thể giúp sản phẩm du lịch có chiều sâu hơn một chuyến tham quan xưởng đơn thuần.

Đoàn đại biểu khảo sát, tìm hiểu, trải nghiệm tại cơ sở sản xuất Sơn Đồng ART. Ảnh: Báo Điện tử Chính phủ

Cần thêm sản phẩm phù hợp với du khách

Bài toán thứ hai là sản phẩm bán cho khách.

Sơn Đồng nổi tiếng với tượng thờ, đồ thờ, phù điêu và các sản phẩm mỹ nghệ có giá trị cao, nhưng nhiều sản phẩm có kích thước lớn, không phù hợp để khách du lịch mang theo.

Phó Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Hà Nội Nguyễn Tiến Đạt đề xuất các cơ sở nghiên cứu thêm những sản phẩm nhỏ gọn, có tính ứng dụng, phù hợp làm quà tặng và đồ trang trí, đồng thời có khả năng tiếp cận thị trường xuất khẩu.

Đây cũng là hướng Sơn Đồng đã bắt đầu thử nghiệm trong năm 2026. Tháng 8, Cuộc thi Thiết kế Sáng tạo Mẫu sản phẩm Làng nghề Sơn Đồng được phát động với chủ đề “Hồn Sơn Đồng, Dáng hình thời đại”, có sự tham gia của Trường Đại học Mỹ thuật Công nghiệp và sự hỗ trợ chuyên môn của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội.

Việc phát triển du lịch vì thế đang được đặt song song với đổi mới thiết kế sản phẩm: một bên tạo trải nghiệm để khách đến làng nghề, một bên tạo ra những sản phẩm phù hợp hơn để khách có thể mua và mang giá trị của làng nghề đi xa hơn.

Bước tiếp theo sau danh hiệu quốc tế

Ngày 17/1/2026, Sơn Đồng được công nhận là Làng thủ công thế giới về tác phẩm chạm khắc gỗ tâm linh và sơn mài mạ vàng. Cùng với Bát Tràng, Vạn Phúc và Chuyên Mỹ, Sơn Đồng trở thành một trong bốn làng nghề Hà Nội được Hội đồng Thủ công Thế giới ghi nhận.

HanoiCreativeCity.com từng phân tích ý nghĩa của việc các làng nghề Hà Nội tham gia mạng lưới quốc tế. Những hoạt động mới tại Sơn Đồng cho thấy câu chuyện đang chuyển sang một giai đoạn cụ thể hơn: sử dụng danh hiệu để hỗ trợ phát triển sản phẩm, quảng bá nghề và tạo thêm thị trường cho cộng đồng.

Đây cũng là hướng Hà Nội đang triển khai tại một số làng nghề khác. Chuyên Mỹ đã tổ chức khảo sát, kết nối doanh nghiệp lữ hành; các chương trình thiết kế sản phẩm, hội chợ, xúc tiến thương mại và trải nghiệm nghề đang được mở rộng ở nhiều địa phương.

Với Sơn Đồng, việc xây dựng tour mẫu mới chỉ là bước khởi đầu. Điều quan trọng hơn là hình thành được một chuỗi tương đối hoàn chỉnh: di sản nghề – nghệ nhân – trải nghiệm – sản phẩm – dịch vụ – thị trường, trong đó người dân và những người trực tiếp làm nghề vừa tham gia, vừa được hưởng lợi từ hoạt động du lịch.

Nguồn tổng hợp

• Báo Nhân Dân, “Chủ động định vị thế mạnh, thúc đẩy du lịch”, 2/11/2026.
• Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội, “Phát huy giá trị làng nghề Sơn Đồng, nâng cao sức hấp dẫn điểm đến du lịch Thủ đô”, 22/10/2026.
• Báo Điện tử Chính phủ, “Hà Nội kết nối doanh nghiệp lữ hành, phát triển tour du lịch Sơn Đồng”, 22/10/2026.