Nhìn lại hành trình Hà Nội trở thành Thành phố Sáng tạo của UNESCO trong lĩnh vực thiết kế, ông Jonathan Wallace Baker, Trưởng đại diện UNESCO tại Việt Nam, cho rằng danh hiệu này đã giúp thành phố nhìn thiết kế như một công cụ cho phát triển đô thị, sức sống văn hóa và sự tham gia của công chúng. Trao đổi với Hanoicreativecity.com, ông nhấn mạnh một số ưu tiên trong giai đoạn tới, từ củng cố hệ sinh thái sáng tạo, dữ liệu, giáo dục, hợp tác công – tư đến việc đưa các sản phẩm lấy cảm hứng từ di sản Việt Nam ra thế giới.

Ông Jonathan Wallace Baker – Trưởng đại diện UNESCO tại Việt Nam. Ảnh: hanoicreativecity.com

Thưa ông, nhìn lại hành trình từ khi Hà Nội trở thành Thành phố Sáng tạo của UNESCO trong lĩnh vực thiết kế, ông đánh giá thành phố đã chuyển biến như thế nào: từ việc nắm giữ một danh hiệu quốc tế đến biến thiết kế thành một chiến lược phát triển thực sự?

Việc Hà Nội được công nhận là Thành phố Sáng tạo trong lĩnh vực thiết kế, theo tôi, đã thực sự giúp thành phố tư duy lại về thiết kế như một công cụ cho phát triển đô thị, cho sức sống văn hóa và cho sự tham gia của công chúng. Hà Nội đã có những tiến bộ lớn trên một số phương diện.

Trước hết, thiết kế đã trở nên hiện diện rõ hơn trong đời sống công cộng của thành phố, đặc biệt thông qua Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội và việc kích hoạt các không gian di sản, không gian công cộng.

Thứ hai, di sản ngày càng được kết nối với sáng tạo đương đại. Một ví dụ là Hoàng thành Thăng Long với những trải nghiệm văn hóa mới.

Thứ ba, thành phố đã thể hiện cam kết chính sách rất mạnh mẽ, trong đó có nghị quyết chuyên đề về phát triển công nghiệp văn hóa.

Thứ tư, người dân, đặc biệt là người trẻ, đang trở thành những chủ thể đóng góp tích cực hơn vào đời sống sáng tạo của thành phố. Một ví dụ là Summer Camp Re:Craft, nơi sinh viên đại học làm việc cùng các làng nghề và nghệ nhân của Hà Nội. Tôi vừa tham dự lễ khai mạc chương trình này cách đây vài ngày.

Cuối cùng, và đây là điểm rất quan trọng, Hà Nội đang có một hệ sinh thái văn hóa sáng tạo kết nối hơn. Việc ra mắt 82 không gian sáng tạo Hà Nội và Bản đồ số Không gian Sáng tạo là những bước đi cụ thể cho thấy điều đó.

Từ góc nhìn của UNESCO, đâu là những thách thức và ưu tiên cốt lõi để vị thế Thành phố Sáng tạo trong lĩnh vực thiết kế tiếp tục hỗ trợ sự phát triển văn hóa, sáng tạo của Hà Nội đến năm 2030?

Điểm đầu tiên tôi muốn nhấn mạnh, như đã đề cập ở trên, là tầm quan trọng của việc tiếp tục xây dựng hệ sinh thái sáng tạo. Những gì Hà Nội đã thiết lập cần được phát triển tiếp. Thách thức tiếp theo là làm sao để các không gian khác nhau đã được hình thành có thể hoạt động cùng nhau như một hệ sinh thái thực sự, với chính sách hỗ trợ phù hợp.

Hà Nội đã có chính sách mạnh mẽ, nhưng cần tiếp tục duy trì và phát triển điều đó, để các nhà khởi nghiệp sáng tạo có thể tiếp cận tốt hơn với tài chính, giấy phép và các điều kiện cần thiết khác.

Điểm thứ hai là cần tiếp tục tăng cường phối hợp, và quan trọng không kém là dữ liệu. UNESCO đã hỗ trợ Hà Nội trong việc phát triển các chỉ số về công nghiệp sáng tạo. Dữ liệu tốt có thể giúp thành phố chuyển từ tham vọng sang các chính sách có mục tiêu cụ thể và các khoản đầu tư phù hợp.

Thứ ba là đầu tư vào con người. Cần tiếp tục hỗ trợ những người thực hành văn hóa, cũng như người trẻ, đồng thời đầu tư vào các chương trình giáo dục toàn diện và vững chắc hơn.

Thứ tư là tận dụng quan hệ đối tác công – tư. Cần thu hút các doanh nghiệp tư nhân tham gia vào quá trình này, bảo đảm rằng các bên liên quan khác nhau đều được tham gia vào những tiến trình gắn với di sản và văn hóa.

Cuối cùng là hợp tác quốc tế. Điều đó có nghĩa là đưa các sản phẩm lấy cảm hứng từ di sản Việt Nam ra sân khấu toàn cầu.

UNESCO có thể tiếp tục hỗ trợ Hà Nội như thế nào trong việc củng cố vai trò Thành phố Sáng tạo của UNESCO trong lĩnh vực thiết kế?

Điều đầu tiên UNESCO có thể tiếp tục làm là cung cấp tư vấn kỹ thuật. Đây là một trong những vai trò cốt lõi của chúng tôi: tư vấn kỹ thuật cho chính phủ và cho các thành phố mà chúng tôi đồng hành. Điều đó bao gồm tri thức quốc tế, các thực hành tốt và những kết nối mà UNESCO có thể mang lại thông qua Mạng lưới các Thành phố Sáng tạo.

Thứ hai, cũng rất quan trọng, là tiếp tục hỗ trợ xây dựng năng lực: năng lực của các thiết chế văn hóa, của các không gian sáng tạo, của các trường đại học, người trẻ và các đối tác tư nhân.

Cuối cùng, như tôi đã đề cập, UNESCO có thể tiếp tục hỗ trợ hệ sinh thái sáng tạo thông qua việc thúc đẩy quan hệ đối tác công – tư. Chẳng hạn, thông qua quan hệ đối tác với Tập đoàn SOVICO trong 10 năm qua, chúng tôi đã có thể hỗ trợ Hà Nội biến tiềm năng sáng tạo của thành phố thành những hỗ trợ thực tế cho người trẻ, cộng đồng và các thiết chế văn hóa.

Ông Jonathan Wallace Baker trao đổi với Hanoicreativecity.com. Ảnh: Hanoicreativecity.com

Theo ông, những ưu tiên nào từ tinh thần của MONDIACULT 2025 phù hợp và có lợi nhất cho Hà Nội trong những năm tới?

MONDIACULT 2025 kế thừa động lực từ MONDIACULT 2022, với tuyên bố công nhận văn hóa như một lợi ích công toàn cầu và kêu gọi đặt văn hóa vững chắc hơn ở trung tâm của chương trình nghị sự phát triển toàn cầu.

Tôi muốn nhấn mạnh ba ưu tiên từ MONDIACULT có thể áp dụng tại Hà Nội.

Ưu tiên thứ nhất là mối liên hệ giữa văn hóa và giáo dục. Người trẻ cần được học về di sản, sáng tạo, kỹ năng và những cơ hội cho tương lai.

Ưu tiên thứ hai là nhìn nền kinh tế văn hóa như một tổng thể. Các lĩnh vực sáng tạo của Hà Nội có thể tạo việc làm, hỗ trợ doanh nhân và củng cố bản sắc của thành phố. Hà Nội đang đi đúng hướng với tư cách một thành phố tiên phong. Tôi đã nói về quan hệ đối tác của chúng tôi với SOVICO, cũng như việc danh hiệu Thành phố Sáng tạo đã trở thành một cú hích để người trẻ đóng góp vào các ngành công nghiệp sáng tạo của Hà Nội. Điều này cũng gắn với nỗ lực của thành phố trong việc phát triển các chỉ số về công nghiệp văn hóa và sáng tạo, nhằm cho thấy những việc đã làm và tiến trình đang đạt được.

Ưu tiên thứ ba là công nghệ số và trí tuệ nhân tạo. Những công cụ này có thể hỗ trợ việc tư liệu hóa, mở rộng khả năng tiếp cận và thúc đẩy sản xuất sáng tạo. Nhưng đồng thời, chúng phải được sử dụng một cách có đạo đức và có trách nhiệm.

Ông muốn gửi thông điệp gì tới cộng đồng sáng tạo trẻ của Hà Nội — những người đang góp phần định hình và duy trì bản sắc Thành phố Sáng tạo?

Thông điệp của tôi rất đơn giản: danh hiệu Thành phố Sáng tạo này thuộc về các bạn. Nó thuộc về người dân Hà Nội, thuộc về những người sáng tạo trẻ của Hà Nội. Nó thuộc về người dân Hà Nội cũng nhiều như thuộc về các thiết chế của thành phố.

Một thành phố sáng tạo không được xây dựng chỉ bởi các thiết chế. Nó thực sự được xây dựng bởi nhiệt huyết và cam kết của con người: của người trẻ và của các thế hệ khác nhau cùng làm việc để thiết kế, chế tác, biểu diễn, viết, làm phim, lập trình, phục hồi, giảng dạy và tưởng tượng.

Thông qua công việc các bạn đang làm, các bạn đang giúp Hà Nội thực sự trở thành một thành phố sáng tạo bằng chính sự sáng tạo của mình.

Chính các bạn là Thành phố Sáng tạo Hà Nội. Đó là thông điệp của tôi dành cho các bạn.

Có sáng kiến thiết kế sáng tạo nào tại Hà Nội mà ông thấy đặc biệt ấn tượng?

Tôi muốn nhấn mạnh tới Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội. Tôi nghĩ đó là một khoảnh khắc rất đặc biệt, và tôi đang rất mong đợi lễ hội vào tháng 11.

Đó là thời điểm các bên liên quan và những tác nhân khác nhau trong đời sống sáng tạo của Hà Nội cùng hội tụ, cùng thể hiện những công việc họ đang làm. Đây cũng là dịp để thu hút người dân, đặc biệt là người trẻ, giúp họ hiểu được sự sáng tạo tuyệt vời đang tồn tại trong thành phố này, và để họ trở thành một phần của sự sáng tạo ấy, của những sự kiện ấy.

Đó là một khoảnh khắc tuyệt vời mà tôi đã từng được trải nghiệm một hoặc hai lần, và tôi rất mong được trải nghiệm lại vào tháng 11 tới.

Xin cám ơn ông.

Hanoicreativecity.com thực hiện