Một ý tưởng sáng tạo chỉ thực sự bước vào công nghiệp văn hóa khi có thể trở thành sản phẩm, được bảo hộ, định giá, phân phối và tìm thấy thị trường. Việc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ra mắt Mạng lưới Phát triển Công nghiệp văn hóa Việt Nam ngày 12/10 cho thấy một hướng tiếp cận mới: kết nối Nhà nước, doanh nghiệp, nghệ sĩ, nhà đầu tư, viện trường và cộng đồng sáng tạo trong cùng một hệ sinh thái phát triển.

Ủy viên Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ VHTTDL Lâm Thị Phương Thanh phát biểu khai mạc. Nguồn: chinhphu.vn

Chiều 12/10 tại Hà Nội, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chính thức công bố Mạng lưới Phát triển Công nghiệp văn hóa Việt Nam, nhân dịp Ngày Doanh nhân Việt Nam 13/10.

Theo Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Mạng lưới được xây dựng với mục tiêu chuyển từ những dự án riêng lẻ sang một hệ sinh thái có sự tham gia của Nhà nước, doanh nghiệp và cộng đồng; huy động nguồn lực xã hội cho sáng tạo, công nghệ và thương mại hóa sản phẩm văn hóa.

Điểm đáng chú ý là chương trình không chỉ dừng ở việc thành lập một mạng lưới kết nối.

Tại lễ ra mắt, Bộ đồng thời giới thiệu một nhóm các bài toán và sáng kiến phát triển công nghiệp văn hóa gắn với nhu cầu thực tế của thị trường, từ dữ liệu văn hóa số, tài sản trí tuệ, điện ảnh, nghệ thuật biểu diễn đến âm nhạc, du lịch, thời trang, ẩm thực và thể thao. 

Dữ liệu văn hóa trở thành nguyên liệu sáng tạo

Một trong những sáng kiến đáng chú ý nhất là Kho dữ liệu văn hóa số quốc gia.

Theo kế hoạch, kho dữ liệu này sẽ tập hợp, số hóa, chuẩn hóa và kết nối các nguồn tài nguyên văn hóa đang phân tán, hướng tới tạo ra nguồn dữ liệu đủ tin cậy cho nghiên cứu, giáo dục, sản xuất nội dung và phát triển các ứng dụng trí tuệ nhân tạo về văn hóa Việt Nam.

Ngay trong năm 2026, Bộ đặt mục tiêu vận hành phiên bản đầu tiên và mở cổng kết nối thử nghiệm để doanh nghiệp và cộng đồng sáng tạo có thể khai thác dữ liệu.

Đây là một thay đổi quan trọng trong cách nhìn về di sản và tài nguyên văn hóa.

Một tư liệu lịch sử, hiện vật, họa tiết, bản ghi âm hay không gian kiến trúc trước đây chủ yếu phục vụ lưu trữ và nghiên cứu. Khi được chuẩn hóa thành dữ liệu số, nó còn có thể trở thành nguyên liệu cho phim, hoạt hình, trò chơi, thiết kế, giáo dục, triển lãm số hay trải nghiệm thực tế ảo.

Điều này cũng có liên hệ trực tiếp với hướng đi Hà Nội đang theo đuổi trong số hóa di sản: từ lưu trữ và giới thiệu từng di tích sang xây dựng dữ liệu có khả năng tái sử dụng cho bảo tồn, giáo dục và công nghiệp sáng tạo.

Sàn giao dịch cho tài sản sáng tạo

Một sáng kiến khác là Sàn giao dịch công nghiệp văn hóa, được định hướng như nền tảng kết nối người sáng tạo, chủ sở hữu bản quyền, nhà đầu tư và thị trường.

Mục tiêu là hỗ trợ định giá, cấp phép và giao dịch tài sản trí tuệ, qua đó giúp các ý tưởng sáng tạo tìm được người mua, tác phẩm tạo ra doanh thu và người sáng tạo có thể sống bằng sản phẩm của mình.

Đây chính là một trong những khoảng trống lớn của nhiều hệ sinh thái sáng tạo hiện nay.

Không thiếu ý tưởng hay tác phẩm, nhưng quá trình từ sáng tạo đến thương mại hóa thường đứt đoạn: người sáng tạo khó tiếp cận doanh nghiệp, doanh nghiệp khó tìm tài sản trí tuệ phù hợp, việc định giá và bảo hộ chưa thuận lợi, còn cơ chế cấp phép chưa tạo thành thị trường minh bạch.

Một sàn giao dịch, nếu vận hành hiệu quả, có thể giúp thu hẹp khoảng cách đó.

Với Hà Nội, nơi Thành phố đang đặt mục tiêu phát triển công nghiệp văn hóa dựa trên sản phẩm, bản quyền và thị trường, cơ chế cấp quốc gia như vậy có thể tạo thêm hạ tầng để các sản phẩm sáng tạo của Thủ đô đi xa hơn phạm vi sự kiện hoặc dự án đơn lẻ.

Từ phim trường số đến sản phẩm phái sinh

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cũng giới thiệu sáng kiến Phim trường số, hướng tới xây dựng hạ tầng, công nghệ và công cụ sản xuất điện ảnh hiện đại có khả năng dùng chung cho nhiều nhà sản xuất.

Điểm đáng chú ý là tư duy không dừng ở việc sản xuất một bộ phim.

Từ một sản phẩm gốc, chương trình hướng tới phát triển cả hệ sinh thái sản phẩm phái sinh: thiết kế, thủ công mỹ nghệ, trải nghiệm văn hóa và các nội dung mở rộng.

Đây là mô hình quen thuộc trong các ngành công nghiệp sáng tạo phát triển: một câu chuyện không tồn tại trên một định dạng duy nhất.

Một bộ phim có thể tạo ra nhân vật, âm nhạc, sản phẩm thiết kế, trò chơi, triển lãm, du lịch trải nghiệm hay hàng hóa có bản quyền.

Khi đó, giá trị của tài sản trí tuệ được kéo dài qua nhiều thị trường khác nhau.

Đại diện các đơn vị trong lễ ra mắt. Nguồn: Báo Nhân Dân điện tử

Từ mạng lưới kết nối đến thị trường thực sự

Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh nhấn mạnh mục tiêu phát triển Mạng lưới ngày càng lớn mạnh, đồng thời huy động sự tham gia của doanh nghiệp, nhà đầu tư, nghệ sĩ, chuyên gia, viện nghiên cứu và cơ sở đào tạo vào những bài toán cụ thể của công nghiệp văn hóa.

Cách tiếp cận này cho thấy trọng tâm đang dịch chuyển từ hỗ trợ từng hoạt động sang xây dựng các mắt xích của một thị trường sáng tạo.

Có dữ liệu để sáng tạo.

Có hạ tầng để sản xuất.

Có cơ chế bảo hộ và giao dịch tài sản trí tuệ.

Có doanh nghiệp và nhà đầu tư tham gia.

Có thị trường để sản phẩm tiếp tục tạo giá trị.

Nếu các mắt xích này kết nối được với nhau, công nghiệp văn hóa sẽ không chỉ là tập hợp của các sự kiện văn hóa, mà trở thành một ngành kinh tế có sản phẩm, doanh thu và khả năng tái đầu tư.

Một hạ tầng mới cho hệ sinh thái sáng tạo Hà Nội

Mạng lưới Phát triển Công nghiệp văn hóa Việt Nam không phải chương trình riêng của Hà Nội và cũng không thuộc Mạng lưới các Thành phố Sáng tạo UNESCO.

Tuy nhiên, việc Mạng lưới được công bố tại Hà Nội diễn ra đúng lúc Thủ đô đang thúc đẩy mạnh chiến lược công nghiệp văn hóa: xây dựng các trung tâm sáng tạo, số hóa di sản, kết nối thiết kế với làng nghề, phát triển kinh tế đêm và đặt yêu cầu rõ hơn về sản phẩm, bản quyền và thị trường.

Sự giao nhau nằm ở chỗ cả hai cấp độ đều đang chuyển trọng tâm từ “có hoạt động sáng tạo” sang “tạo được giá trị sáng tạo có thể tiếp tục lưu thông”.

Một nhà thiết kế Hà Nội có thể cần dữ liệu văn hóa đáng tin cậy.

Một nghệ sĩ cần cơ chế bảo hộ bản quyền.

Một doanh nghiệp sáng tạo cần tìm đối tác và nhà đầu tư.

Một dự án từ di sản cần thị trường để tiếp tục tồn tại sau khi sự kiện kết thúc.

Nếu các nền tảng quốc gia mới được vận hành hiệu quả, chúng có thể trở thành phần hạ tầng mà những hệ sinh thái địa phương như Hà Nội sử dụng để phát triển nhanh hơn.

Đây có lẽ là ý nghĩa đáng chú ý nhất của Mạng lưới mới: tạo một không gian chung để ý tưởng sáng tạo không dừng ở ý tưởng.

Nó phải có khả năng trở thành sản phẩm, tài sản trí tuệ và cuối cùng là giá trị trên thị trường.

Nguồn tổng hợp

• Báo Điện tử Chính phủ, “Công bố Mạng lưới Phát triển Công nghiệp văn hóa Việt Nam”, 12/10/2026.
• Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, thông tin về các sáng kiến phát triển công nghiệp văn hóa Việt Nam năm 2026 và thương mại hóa tài sản trí tuệ.
• Báo Nhân Dân, “Kết nối nguồn lực, thúc đẩy công nghiệp văn hóa Việt Nam”, 12/10/2026.