Tác phẩm sắp đặt “SE” được đưa vào lịch hoạt động của Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 tại Đoài To The West – Xóm Đoài ngày 17/10. Không chỉ bổ sung một tác phẩm mới cho không gian sáng tạo phía Tây Hà Nội, sự kiện tiếp tục một thử nghiệm đáng chú ý: đưa kiến trúc truyền thống, nghề thủ công và tri thức của cộng đồng vào những thực hành thiết kế, nghệ thuật đương đại.

Chương trình “Ra mắt tác phẩm sắp đặt ‘SE’ – Cuộc gặp của nghề thủ công, thiết kế và cộng đồng”. Ảnh: Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội

Theo lịch chính thức của Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, chương trình “Ra mắt tác phẩm sắp đặt ‘SE’ – Cuộc gặp của nghề thủ công, thiết kế và cộng đồng” được tổ chức lúc 17h30 ngày 17/10 tại Đoài To The West – Xóm Đoài.

Ở thời điểm các nguồn chính thức được công bố, thông tin chi tiết về tác giả, vật liệu và quy mô của tác phẩm chưa được giới thiệu đầy đủ. Tuy nhiên, tên gọi mà Ban tổ chức dành cho sự kiện đã cho thấy một hướng tiếp cận rõ ràng: tác phẩm được đặt tại điểm gặp giữa thủ công, thiết kế và cộng đồng.

Đó cũng chính là ba thành tố đang định hình Xóm Đoài.

Từ nơi trưng bày kiến trúc cũ đến nơi tạo ra tác phẩm mới

Xóm Đoài chính thức khai mở ngày 20/8 tại Xóm Cò, thôn Yên Bình 2, xã Yên Xuân, Hà Nội, trong chuỗi hoạt động hướng tới Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026.

Không gian được hình thành từ những cổng ngõ, cổng nhà, nhà gỗ và các cấu kiện kiến trúc truyền thống vùng xứ Đoài được nghệ nhân sưu tầm, phục dựng trong nhiều năm. Các nguồn chính thức mô tả nơi đây như một không gian để kiến trúc, thiết kế, nghệ thuật và văn hóa bản địa cùng gặp gỡ, thay vì một bảo tàng chỉ lưu giữ hiện vật.

Cắt băng khánh thành Không gian sáng tạo “Xóm Đoài” ngày 20/8/2026. Ảnh: BTC

HanoiCreativeCity.com trước đó đã phân tích bước phát triển này trong bài “Đoài Creative: Từ một điểm sáng tạo đến một mạng lưới không gian của xứ Đoài”. Từ một địa điểm trong làng cổ Đường Lâm, mô hình Đoài đã mở rộng thành những cấu trúc mới gồm Cổng Đoài – Xưởng Đoài và Xóm Đoài, kết nối kiến trúc, nghề thủ công, nghệ thuật và cộng đồng trên một phạm vi rộng hơn.

Vì vậy, điều mới ở “SE” không phải là Xóm Đoài có thêm một hoạt động nghệ thuật.

Đáng chú ý hơn là không gian này bắt đầu trở thành nơi sản sinh thực hành sáng tạo mới, thay vì chỉ là nơi tập hợp và trưng bày những cấu kiện của quá khứ.

Khi thủ công trở thành chất liệu của sáng tạo đương đại

Nghề thủ công thường được nhìn từ hai hướng quen thuộc: bảo tồn kỹ thuật truyền thống hoặc phát triển sản phẩm hàng hóa.

Nghệ thuật sắp đặt mở ra một khả năng khác.

Kỹ thuật của người thợ, vật liệu bản địa, kinh nghiệm chế tác hay cấu trúc kiến trúc truyền thống có thể được đặt vào một quan hệ mới với không gian, ánh sáng, hình khối và cách người xem di chuyển qua tác phẩm.

Khi ấy, di sản không chỉ được sao chép hay phục dựng.

Nó trở thành nguồn nguyên liệu cho sáng tạo mới.

Đây cũng là một hướng phù hợp với tinh thần Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026. Thành phố xác định mùa lễ hội năm nay không chỉ giới hạn ở sản phẩm thiết kế hay hoạt động văn hóa – nghệ thuật, mà hướng tới xây dựng một hệ sinh thái sáng tạo đô thị, trong đó di sản, thiết kế, cộng đồng, không gian công cộng và các mô hình kinh tế sáng tạo được kết nối với nhau.

Trong cấu trúc ấy, những thử nghiệm nhỏ tại một không gian ngoài trung tâm có ý nghĩa không kém những sự kiện quy mô lớn.

Chúng kiểm nghiệm xem một mô hình sáng tạo có thể sống trong cộng đồng như thế nào.

Cộng đồng không chỉ là khán giả

Một yếu tố đáng chú ý trong cách Xóm Đoài được xây dựng là vai trò của nghệ nhân và cộng đồng địa phương.

Không gian này không được tạo ra từ một khu đất hoàn toàn mới bằng những vật liệu xa lạ. Nền tảng của nó là những cấu kiện kiến trúc, tri thức nghề mộc, chạm khắc và ký ức không gian vùng xứ Đoài.

Theo Hội Kiến trúc sư Hà Nội và các nguồn chính thức về dự án, quá trình hình thành Xóm Đoài có sự tham gia của kiến trúc sư, nghệ sĩ, nghệ nhân và cộng đồng địa phương.

Điều này đặt ra một cách hiểu rộng hơn về thiết kế.

Thiết kế không chỉ là công việc của một cá nhân tạo ra hình thức cho sản phẩm. Nó có thể là quá trình nhiều nhóm người cùng đưa tri thức của mình vào một kết quả chung.

Người thợ có kiến thức về vật liệu.

Kiến trúc sư hiểu cấu trúc và không gian.

Nghệ sĩ đưa ra cách biểu đạt.

Cộng đồng cung cấp ký ức, bối cảnh và những mối liên hệ làm cho tác phẩm có ý nghĩa tại địa điểm cụ thể.

Nếu “SE” thực sự được phát triển trên sự gặp gỡ ấy, giá trị của tác phẩm sẽ không chỉ nằm ở hình thức cuối cùng mà còn ở chính quá trình đồng sáng tạo phía sau nó.

Một Thành phố Sáng tạo không chỉ nằm ở trung tâm

Sự xuất hiện của Xóm Đoài cũng cho thấy một xu hướng đáng chú ý của Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026: hoạt động sáng tạo đang được mở rộng khỏi khu vực trung tâm.

Khung Lễ hội năm nay xác định tinh thần sáng tạo cần lan tỏa trên toàn thành phố thông qua mạng lưới không gian, tuyến trải nghiệm và các dự án gắn với những bối cảnh khác nhau của Hà Nội.

Xóm Đoài nằm cách khu vực trung tâm Thủ đô hàng chục kilômét. Nhưng chính khoảng cách ấy lại tạo nên một giá trị riêng.

Ở đây, nguồn lực sáng tạo không bắt đầu từ gallery, studio hay khu thương mại. Nó bắt đầu từ kiến trúc làng, tay nghề của nghệ nhân, những vật liệu quen thuộc và ký ức của một vùng văn hóa.

Tác phẩm “SE”, vì vậy, đáng chú ý không chỉ như một tác phẩm sắp đặt mới.

Nó là một dấu hiệu cho thấy Xóm Đoài đang chuyển từ một nơi bảo tồn những mảnh ghép kiến trúc truyền thống thành một nơi những mảnh ghép ấy tiếp tục tham gia vào đời sống sáng tạo đương đại.

Với Hà Nội – Thành phố Sáng tạo về Thiết kế, đây có lẽ cũng là một trong những hướng phát triển đáng quan tâm: không đưa di sản ra khỏi đời sống để bảo tồn, mà tạo điều kiện để nghề thủ công, nghệ nhân và cộng đồng tiếp tục tham gia tạo nên những giá trị mới.

Nguồn tổng hợp

• Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, lịch sự kiện “Ra mắt tác phẩm sắp đặt ‘SE’ – Cuộc gặp của nghề thủ công, thiết kế và cộng đồng”, 17/10/2026.
• Tạp chí Kiến trúc/Hội Kiến trúc sư Hà Nội, “Khai mạc Không gian sáng tạo Văn hóa – Nghệ thuật ‘Xóm Đoài’”, 20/8/2026.